Sohbet Arası Sohbetler CD 11 (2002)

"Sohbet Arası Sohbetler", Necdet Ardıç'ın, konulu sohbetleri arasında verilen çay molalarında veya herhangi bir yerde sorulan sorular üzerine, herhangi bir seyir takip etmeden yaptığı konuşmaların ses kayıtlarından yazıya dökülmesiyle oluşmuş bir eser serisidir^s.1. Bu eserler, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden Necdet Ardıç'ın tasavvufî irfan geleneğini geniş kitlelere ulaştırma çabasının bir ürünüdür (Necdet Ardıç (Terzibaba) - WIKI). Tasavvufta sohbet, mürşidin sâlike yaptığı manevî yoldaşlık, eğitim ve hâl aktarımı olarak tanımlanır^K1. Bu bağlamda, "Sohbet Arası Sohbetler" de bu manevî eğitimin bir parçasıdır. Eserde yer alan sohbetler, değişik mahallerde ve farklı kimselere yapıldığı için, aynı mevzuların başka kimselere de aktarılması gerektiğinden bazı tekrarlar içerebilir. Ancak bu tekrarlar, eğitimin bir gereği olarak görülür ve her sohbetin kendine ait bir özelliği olduğu vurgulanır^s.2. Zira sohbetler, zamanın ve zeminin oluşumuna göre, dinleyenlerin haline göre yönlendirilir; gerektiği yerde gerektiği kadar açılır veya gizli tutulur^s.35. Bu durum, tasavvufî sohbetin sadece bilgi aktarımı değil, aynı zamanda kalpten kalbe feyiz aktarımı olduğu ve dinleyicinin idrak seviyesine göre şekillendiği anlayışıyla örtüşmektedir^K1. Hz. Ali Efendimiz'in, Hz. Rasulullah'ın sohbetlerinde tevhid hakikatlerini dinledikten sonra içinde kaynayan bu hakikatleri kiminle paylaşacağını düşünmesi, sohbetin derinliğini ve manevî etkisini gösteren bir örnektir^s.59.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 11 — s. 1, 2, 35, 59 · K1, s. 29

Necdet Ardıç, tasavvuf dünyasında "Terzibaba" olarak bilinen önemli bir mürşittir. Kendisi, Uşşâkî tarikatının günümüzdeki temsilcilerinden olup, tasavvufî irfanı çağdaş dönemin idrakine sunma gayretiyle öne çıkmıştır (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Eserleri ve irşad faaliyetleriyle tasavvufun temel prensiplerini ve derinliklerini geniş kitlelere aktarmıştır. Bu bağlamda, özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) adlı eseri ve İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı klâsik eserine yaptığı şerh, onun tasavvufî düşüncesinin ve yorum kabiliyetinin önemli göstergeleridir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Terzibaba'nın öğretileri, kendi ekolünden gelen müellifler tarafından da devam ettirilmiştir. Örneğin, Terzi Oğlu Cem Cemâlî, Terzibaba Necdet Ardıç riyâsetindeki tasavvuf serisi içinde Mü'minûn ve Zümer sûrelerinin tefsirlerini kaleme almıştır (Terzi Oğlu Cem Cemâlî - Wiki). Aynı şekilde, Abdürrezzak Tek de bu ekolün bir parçası olarak Sâd, Câsiye ve Vâkı'a sûrelerinin tefsirlerini yazmıştır (Abdürrezzak Tek - Wiki). Bu durum, Terzibaba'nın sadece kendi şahsında değil, yetiştirdiği talebeleri aracılığıyla da tasavvufî geleneği sürdüren ve zenginleştiren bir mürşid olduğunu göstermektedir.

"Sohbet Arası Sohbetler CD 11" adlı bu kitap, Terzi Baba'nın uzun yıllar boyunca yaptığı sohbetlerin bir araya getirilmesiyle oluşmuştur. Kitabın oluşum süreci, Terzi Baba'nın ses kayıtlarının kardeşleri ve evlatları tarafından bilgisayarda dinlenerek yazıya geçirilmesi ve ardından tarih sıralamasına göre otuz bölüme ayrılmasıyla gerçekleşmiştir^s.1. Bu eser, Terzi Baba'nın irfanî bakış açısını yansıtarak, tasavvufî konuları ve Hakikat yolculuğunu okuyucuya sunar.

Kitapta ele alınan temel konulardan biri, tevhid yolunda olmayan kimselerin ibadetlerini artırarak sevap kazanma arayışlarıdır. Bu ibadetlerin bireysel manada abdiyet yönüyle kişiye fayda temin ettiği, neticede cennet arzusu ve cennet yolu olduğu belirtilir^s.77. Eser, Kur'an-ı Kerim'in ve Cenab-ı Hakk'ın varlığının ancak yaşanarak bilinebileceğini vurgular; kitap üzerindeki hesaplarla, yazma ve çizme ile bu işlerin olmayacağını ifade eder. Ayetlerin hangi mertebeleri ifade ettiğinin irfaniyetle bilinmesi ve tatbikatı gerektiği, yani şeriat mertebesinde yaşanması gerektiği üzerinde durulur^s.28.

Kitap ayrıca, ilmin farklı kaynaklarına değinir: Vehb, Hakk'ın hibe yoluyla verdiği ilim; Kesb, çalışılarak kazanılan ilim; ve Nakil, muhtelif eserlerden (Mesnevi-i Şerif, İnsan-ı Kâmil, Fusûsu'l Hikem) ve sohbetlerden müşâhede ile toplanan ilimdir^s.129. Bu bağlamda, Abdulkerim Cili'nin "İnsan-ı Kamil" eseri gibi klasik tasavvuf metinlerine atıfta bulunulur (İnsan-ı Kamil, Wiki). Eserde, Kur'an'ın mertebeleri de açıklanır; Ümmü'l Kitap'ta Zat mertebesinde lisanı Allah'ça iken, Sıfat Mertebesine indirildiğinde Furkan ismini aldığı ve içindeki mevzuların birbirinden ayrılıp berraklaştığı ifade edilir. Bu tercümenin Cenab-ı Hakk tarafından yapıldığı belirtilir^s.119. Kitab-ül Mübin'in ise Hakk lisanından Rab lisanına tercüme edilerek anlaşılmasının hafifletildiği ve Rububiyet mertebesini ifade ettiği açıklanır^s.120. Eser, Terzi Baba'nın diğer kitapları gibi, tasavvufî hakikatlerin ve irfanî bilgilerin aktarılmasına hizmet eder (Terzi Baba, Wiki).

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 11 — s. 1, 28, 77, 119, 120, 129

Kitapta anlatılan Nuh (a.s.)'ın gemi kıssası, yüzeysel bir anlatımın ötesinde derin bir tasavvufî hakikati barındırır. Nuh (a.s.)'ın gemiye "Bismillâhi mecrâhâ ve mürsâhâ" (Hud, 11/41) diyerek hareket etmesini ve durmasını sağlaması, sıradan bir olay olarak değil, Hak'ın peygamber aracılığıyla gerçekleştirdiği bir tasarruf olarak ele alınır^s.107. Bu durum, tasavvuftaki mu'cize anlayışıyla örtüşür. Mu'cize, lugatte 'âciz bırakan, karşı konulamaz' anlamına gelirken, tasavvufta peygamberin nübüvvet iddia etmesini ispatlayan dışsal bir araç olmaktan ziyade, peygamberin ulûhiyet mahallinin zorunlu bir tezahürüdür^K1.

Kıssanın ibretlik yönü, bu tür olayların sadece geçmişte yaşanmış, hayranlık uyandıran birer keramet veya mu'cize olarak algılanmaması gerektiğidir. Aksine, bu olaylar, Hak'ın kâinattaki işleyişini ve peygamberler aracılığıyla tecelli edişini anlatan birer ilimdir. Nuh (a.s.)'ın gemi kıssası, bize bu hakikati belirtmiş olur ve bu ilmin günümüzde de tahakkuku gerektiğini vurgular^s.107. Bu, aynı zamanda, "İbretlik Hikayeler" başlığı altında Necdet Ardıç'ın manevi terbiye amaçlı hikaye ve kıssaları sunma geleneğiyle de bağlantılıdır; zira bu kıssalar, sadece birer anlatı değil, manevi dersler ve hakikatlerin idrakine vesile olan araçlardır^vikipedi. Dolayısıyla, Nuh (a.s.)'ın gemi kıssası, Hak'ın kudretinin ve peygamberlerin bu kudretin tecelligâhı oluşunun, geçmişten günümüze uzanan, sürekli idrak edilmesi gereken bir dersidir.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 11 — s. 107 · K1, s. 14 · Vikipedi: İbretlik Hikayeler

Tasavvufta gurbet kavramı, coğrafi bir uzaklıktan ziyade, manevi bir ayrılığı ifade eder. Bir sâlik, kendi vatanında bulunsa bile, eğer gönlü Hak'tan uzak düşmüşse, Hakikat ehli bir dosttan mahrumsa ve Hak ile olan rabıtası zayıflamışsa kendini gurbette hisseder^s.2. Bu durum, kişinin kendi hakikatini idrak edememesi ve ilahi tecellilerden gafil olmasıyla yakından ilgilidir. Gaflet, tasavvufta sâlikin Hak'tan, kendi hakikatinden ve ânın ilâhî tecellîsinden uzaklaşması, kalbinin mâsivâ (Allah'tan başka her şey) ile dolması hâlidir^K1.

Gurbet, sâlikin seyr-i sülûk yolculuğunda karşılaştığı manevi bir hâldir. Bu yolculukta, kişi bazen kabz (sıkışma) hâli yaşarken, bazen de bast (genişleme) hâliyle karşılaşır^K1. Gurbet hâli, genellikle kabz hâliyle ilişkilendirilebilir; zira kabz hâlinde kalp daralır, ibadetlerden alınan zevk azalır ve Hak'la mesafe artmış gibi hissedilir^K1. Bu durum, sâlikin kendini yalnız ve uzak hissetmesine neden olabilir.

Gurbetten kurtulmanın yolu, "Allah'a kaçmak", yani gönüldeki rabıta ile sohbet etmektir^s.2. Bu, kişinin tevhid ilmine yönelmesi, kaynağına ve kökenine dönmesi anlamına gelir^s.33. Kendini bilmeden Allah'ı bilmenin imkansız olduğu vurgulanır; dolayısıyla gurbetten çıkış, kişinin kendi nefsini tanıması ve bilmesiyle mümkündür^s.33. Bu manevi yolculukta, zorluklar ve gurbet hâlleri, sâlikin olgunlaşmasına ve Hak'ka daha da yaklaşmasına vesile olabilir; zira Cenâb-ı Hakk'ın çekilemeyecek zorluklara sokmayacağı ve gücün üstünde gibi gelen durumlarda dahi o gücü vereceği belirtilir^{s.12, s.93}.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 11 — s. 2, 12, 33, 93 · K1, s. 55, 152

"Sohbet Arası Sohbetler CD 11 (2002)" adlı eserin tasavvufa yeni başlayanlar için uygunluğu hakkında kaynaklarda net bir ifade olmamakla birlikte, kitabın yapısı ve ele aldığı konular bu konuda bazı çıkarımlar yapılmasına olanak tanır. Kitap, Necdet Ardıç'ın Terzi Baba hakkındaki biyografik ve irfani eser serisinin bir parçasıdır (Terzi Baba (Kitap)). İçeriği, farklı zamanlarda ve farklı dinleyici kitlelerine yapılmış sohbetlerin bir araya getirilmesinden oluşmaktadır. Bu durum, bazı konuların tekrarlanabileceği anlamına gelir^s.2. Bu tekrarlar, yeni başlayanlar için bazı kavramların pekişmesine yardımcı olabileceği gibi, dağınık bir yapıya da işaret edebilir.

Kitapta, tasavvufî hakikatlerin sadece teorik bilgiyle değil, "irfaniyetle bilinmesi ve tatbikatı" gerektiği vurgulanmaktadır^s.28. Bu, tasavvufun sadece okunarak değil, yaşanarak idrak edilen bir yol olduğunu gösterir. Yeni başlayanlar için bu tür bir yaklaşım, sadece bilgi edinmekten öte, bir rehberlik ve pratik gerektirebilir. Ayrıca, eserde "İnsan-ı Kâmil"^s.131 ve "Fusûsu'l-Hikem"^s.129 gibi tasavvufun temel ve derinlikli eserlerine atıflar yapılması, kitabın içeriğinin tasavvufî terminolojiye ve kavramlara aşina olmayı gerektirebileceğini düşündürmektedir. Örneğin, "tevhid ilmi"^s.33 ve "Rububiyet mertebesi"^s.120 gibi kavramlar, tasavvufa yeni başlayanlar için açıklama gerektirebilir. Bu bağlamda, kitap doğrudan yeni başlayanlara yönelik bir giriş kitabı olmaktan ziyade, tasavvufî birikimi olan veya bir mürşidin rehberliğinde ilerleyen sâlikler için daha faydalı olabilir.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 11 — s. 2, 28, 33, 120, 129, 131

Kitapta bazı konuların tekrarlanması, müellifin sohbetlerinin doğasından kaynaklanan bir durumdur. Müellif, bu durumu "Bu sohbetler değişik mahallerde ve değişik kimselere yapılmış olduğundan ve aynı mevzuun başka kimselere de aktarılması gerektiğinden, kitapların hepsini okuyanlar bazı tekraraları görebilirler" ifadeleriyle açıklar^s.2. Bu durum, tasavvufta bir hakikatin farklı mertebelerde ve farklı vesilelerle açıklanmasına benzer.

Tekrarların bir diğer nedeni, bazı mevzuların "idrak sahiplerinin idrak edeceği meseleler" olmasıdır. Bu tür konuların, zaman ve zeminin oluşumuna göre açılması veya gizli tutulması gerekebilir^s.35. Bu durum, bir tasavvufî kavramın sâlikteki işleyişine benzer; kavramın niyet, fiil, hâl ve mârifet eksenlerinde farklı derinliklerde idrak edilmesi gibi, aynı konu da farklı zamanlarda farklı açılımlarla sunulur^K2.

Müellif, bu kitapların oluşum sürecini bir "ekip çalışması" olarak nitelendirir ve ses kayıtlarının bilgisayarda dinlenerek kayda alındığını, ardından tarih sıralarına göre bölümlere ayrıldığını belirtir^s.1. Bu süreçte, farklı sohbetlerde ele alınan aynı konuların bir araya gelmesi kaçınılmaz olmuştur. Örneğin, "Besmele-i şerif" gibi temel bir konunun farklı sohbetlerde tekrar ele alınması, konunun önemini ve farklı bağlamlarda açıklanma ihtiyacını gösterir^s.103. Bu tekrarlar, okuyucunun konuyu farklı açılardan kavramasına ve idrakini derinleştirmesine yardımcı olmayı hedefler.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 11 — s. 1, 2, 35, 103 · K2