Sohbet Arası Sohbetler CD 12 (2002-2003)

"Sohbet Arası Sohbetler CD 12", Necdet Ardıç'ın "Gönülden Esintiler" ve "İrfan Sofrası" serileri kapsamında yer alan, çeşitli sohbetlerin bir araya getirildiği bir derlemedir^s.1. Bu sohbetler, Necdet Ardıç'ın Uşşâkî tarikatı mürşidi olarak, tasavvufî irfan geleneğini günümüze taşıma çabasının bir ürünüdür (Necdet Ardıç (Terzibaba) Wiki). İçerik olarak, Ehl-i Beyt Hazeratı, Kerbelâ vakası ve Hz. Hüseyin'in şehadeti gibi hassas ve derin konulara değinilir^s.37. Sohbetlerde, Kur'an-ı Kerim'deki misallerle anlatım metodu kullanılarak, soyut gibi görünen konuların gerçekliği ve yaşanmışlığı vurgulanır^s.106.

Bu sohbetler, dinleyicilerin manevî gelişimine katkıda bulunmayı hedefler ve tasavvufî eğitimin önemli bir parçası olan "hâl aktarımı"nı sağlar^K1. Necdet Ardıç, bu sohbetlerde bazen "zâtî tecelli mertebesi" gibi derin tasavvufî kavramlara da değinir ve bu tür konuların "ihtisas kitapları" seviyesinde olduğunu belirtir^{s.82, s.62}. Sohbetlerin farklı zamanlarda ve farklı dinleyicilere yapılması nedeniyle, aynı konuların tekrar ele alındığı durumlar olabilir; ancak bu tekrarlar, eğitimin gereği olarak ve konunun farklı mertebelerini açıklamak amacıyla yapılır^s.3. CD'de yer alan kayıtlar, Necdet Ardıç'ın Tekirdağ'daki ikametgahında veya dergâhında yapılan sohbetleri de içerebilir^{s.1, s.164, s.166}.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 1, 3, 37, 62, 82, 106, 164, 166 · K1, s. 29

Necdet Ardıç, tasavvufî öğretileri ve irfanı güncel bir dille aktaran önemli bir mürşittir. Uşşâkî tarikatına mensup olan Ardıç, Tekirdağ'da ikamet etmiş ve sohbetlerini bu bölgede gerçekleştirmiştir^{s. 1}. Eserleri arasında İrfan Mektebi, Hakk Yolu’nun Seyr defteri, Lübb’ül Lübb Özün Özü (Osmanlıca'dan çeviri), Salât- Namaz ve Ezan-ı Muhammedi’de Bazı hakikatler, İslâm’da Mübarek Geceler, bayramlar ve Hakikatleri, İslâm, İmân, İhsân, İkân (Cibril Hadîs’i) ve Tuhfetu’l Uşşâkiyye (Osmanlıca'dan çeviri) gibi çeşitli konuları ele alan kitaplar yer almaktadır^{s. 214}. Ayrıca, kendi şiirlerini içeren "Necdet Divanı" ve "Hacc Divanı" adlı eserleri de mevcuttur^{s. 36, 213, 217}.

Necdet Ardıç'ın tasavvufî anlayışında, fenâfillâh mertebesine erişildiğinde Kur'ân-ı Kerîm'in hakikatlerinin aynî yakınlık olarak açılması gibi derin manevî tecrübeler vurgulanır^{s. 3}. Öğrencileri arasında Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi isimler bulunmaktadır ki bu kişiler, Necdet Ardıç riyâsetindeki tasavvuf serisi içinde çeşitli sûre tefsirleri yazmışlardır^vikipedi. Sohbetlerinde dinleyicileriyle samimi bir iletişim kuran Necdet Ardıç, tasavvufî meseleleri ve günlük hayatın sorularını irfanî bir bakış açısıyla ele almıştır^{s. 191}.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 1, 3, 36, 191, 213, 214, 217 · Vikipedi: Abdürrezzak Tek, Terzi Oğlu Cem Cemâlî

Fenâfillâh, sâlikin sülûkunun kemâle erdiği bir makâmdır^K1. Bu makâma ulaşmak için üç temel fenâ kademesi yaşanır: Fenâ-yı ef'âl, sâlikin bütün fiillerin Hak'tan zuhûr ettiğini idrâk etmesi, yani "lâ fâile illâllâh" (Hak'tan başka fâil yoktur) hâlini yaşamasıdır^K1. İkinci kademe olan fenâ-yı sıfâtta sâlik, kendi sıfatlarının (ilim, kudret, irâde) Hak'ın sıfatlarının zılleri olduğunu müşâhede eder ve "lâ mevsûfe illâllâh" hâline erişir^K1. Son ve en üst kademe olan fenâ-yı zât ise sâlikin kendi zâtının da müstakil bir varlık olmadığını, varlığın Hak'tan ibâret olduğunu hak'el-yakîn ile bilmesidir; bu hâl fenâfillâh'ın tam karşılığıdır^K1. İbn Arabî, İdrîsiyye Fassı'nda fenâyı tathîr, mevt-i irâdî ve ruhâniyet silsilesiyle açıklar^K1. Tathîr nefsin pasından arınmayı, mevt-i irâdî ise "ölmeden önce ölünüz" hadîsinin yaşanmasını ifade eder^K1. Fenâfillâh makâmına erişen kişi için Kur'an-ı Kerim'in âyetlerinin hakikatleri aynî yakınlık olarak açılmaya başlar^s.3. Bu makâmda olan Hz. İsa'nın şeriatı olmadığı belirtilir, çünkü varlığı Hak'ta mahvolmuştur^s.148. Namaz vakitleri ile fenâfillâh arasında bir ilişki kurulur; akşam namazı fenâfillâha giriş, yatsı namazı ise fenâfillâhın kemâli olarak nitelendirilir^s.170. Genel anlamda gece fenâfillâh, gündüz ise bekâ billâh olarak izah edilir^s.170. Sabah namazı vakti ise fenâfillâh hükmüdür^s.157.

Kaynaklar: K1, s. 2, 90 · Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 3, 148, 157, 170

"Padişah Hikâyesi", tasavvufî bir alegori olarak, sâlikin Hakikat'e doğru yaptığı yolculuğu ve bu yolculukta karşılaştığı mertebeleri anlatır. Hikâyede padişahın tebdil-i kıyafetle halkın arasına karışması, Cenâb-ı Hakk'ın kendi zatî yüceliğini (ahadiyyet) koruyarak, esmâ ve sıfatlarıyla kesret âleminde tecellî etmesini (vâhidiyyet) temsil eder^K1. Padişahın tebaasını kontrol etmesi, Hak'ın âlemdeki her şeyi kuşatan ilmini ve kudretini gösterir^s.8.

Hikâyenin ana öğüdü, sâlikin mânevî yürüyüşleridir. Bu yürüyüşler, "Nefs-i külden akl-ı külle uruç" ile başlayıp, "İbrahimiyet tevhidi", "Museviyet tevhidi" ve "İseviyet teşbihi" gibi peygamberî tevhîd mertebelerine ulaşmayı ifade eder^s.15. Özellikle "Museviyet tevhidi", Hak'ın peygamber mahallinde doğrudan tasarrufunun bir tezahürü olan mu'cize kavramıyla ilişkilendirilebilir^K1. Son yürüyüş ise "Habibinin gerçek tevhidi"ne ulaşmak ve nihayetinde "Zatımla halkımın arasına girmek" olarak ifade edilir ki bu, sâlikin Hak ile arasındaki perdelerin kalktığı (mükâşefe) ve kendi sırrını idrâk ettiği bir hâli işaret eder^{s.15; K1-50}.

Hikâyedeki "daha fazla ver" talebi ve "Seni ifşa ederim" tehdidi, sâlikin Hak'tan talepte bulunması ve bu taleplerin Hak ile olan ilişkisindeki derin irfânî boyutları vurgular. Bu durum, dış dünyaya yönelik bir ispat aracı olmayan, aksine peygamberin mahalliyet-i ulûhiyetinin zorunlu bir tezahürü olan mu'cize gibi, Hak'la olan ilişkinin içsel ve zâtî yönlerine dikkat çeker^K1. Eser, bu tür hikâyelerin sadece zahirî olaylar olmadığını, aynı zamanda "Yusuf rolündeki mana ne? Kardeşleri kim?" gibi sorularla bâtınî anlamlarının da bilinmesi gerektiğini vurgular^s.126. Bu, tasavvufun kesret içinde vahdeti arama çabasıyla da örtüşür; zira "güya ismi tevhid dini, ama ne kadar kesret varsa hepsi içimizde" ifadesi, bölünmüşlükten tevhide ulaşma gayesini dile getirir^s.104.

Kaynaklar: K1, s. 14, 220 · Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 1, 8, 15, 50, 104, 126

Namaz, tasavvufî anlayışta "mü'minin mîrâcıdır"^s.146. Bu mîraç, kulun Hakk'a teveccüh ettiği, Hakk'ın da kuluna teveccüh ettiği iki taraflı bir buluşma olarak idrak edilir^K1. Namazın mertebeleri, sâlikin mânevî gelişimine paralel olarak derinleşir.

1. Ef'âl Mertebesi Namazı: Bu, namazın ilk ve en temel mertebesidir; bedenle yapılan fiziksel namazı ifade eder^{s.149, 150}. Kur'ân-ı Kerîm'deki "Namaz şüphesiz inananlara belirli vakitlerde farz kılınmıştır" (Nisâ 4/103) âyeti bu mertebenin dayanağıdır^s.149. Bu mertebede sâlik, dünyalık işleri terk ederek "Allahu Ekber" diyerek Allah'ın huzurunda durur ve O'na özel bir zaman tahsis eder^s.146. Dört rekâtlı namazların birinci rekâtı şeriat mertebesinin hakikatini idrak etmeye karşılık gelir^s.156.

2. Esmâ Mertebesi Namazı: Bu mertebe, namazın ikinci katmanıdır. Bakara 2/238'deki "Namazlara ve orta namaza devam edin ve Allah'ın divanına tam huşu ile durun" âyeti bu mertebeye işaret eder^s.150. Bu, kalbin Hakk ile birlikte olma hâli olan huşû ile kılınan namazdır^K1. Dört rekâtlı namazların ikinci rekâtı tarikat mertebesinin hakikatini idrak etmektir^s.156.

3. Sıfât Mertebesi Namazı: Bu mertebeye ulaşan kimseler, "namazlarında daimdirler" (Meâric 70/23) hükmüyle belirtilen özelliğe erişmiş olurlar^s.153. Bu, namazın zikr hâline dönüştüğü, sâlikin her sözünde Hakk'ı zikrettiği bir katmandır^K1. Dört rekâtlı namazların üçüncü rekâtı hakikat mertebesinin idrakidir^s.156.

4. Zât Mertebesi Namazı: Bu, namazın en yüksek mertebesidir ve mârifetullah'a, yani Allah bilgisine ulaşmayı ifade eder^s.156. Bu mertebede namaz, sâlikin Hakk ile dikey buluşmasının zirvesidir^K1. Dört rekâtlı namazların dördüncü rekâtı mârifet mertebesinin hakikatini idrak etmektir^s.156.

Peygamberlerin mertebelerine göre de namazın idraki farklılaşır; Âdemiyet, İdrisiyet, İbrahimiyet, Museviyet, İseviyet ve nihayet Muhammediyet mertebelerinde kılınan namazın getirisi, ilmi ve yaşantısı farklıdır^s.147. Örneğin, İbrahimiyet mertebesine gelindiğinde, beş vakit namaz idraki yirmi vakitlik bir namaza dönüşebilir; bu, fiziki namazın ötesinde, Allah'ın huzurundaki vakitleri artırmak suretiyle namaz ehli olmaktır^s.147. Hz. İsa'nın (a.s) yaşam mertebesi fenâfillah olduğundan, onun yapabileceği ilk şey sadece farzı yerine getirmektir^s.174. Hz. Peygamber (s.a.v) için ise Cenâb-ı Hakk'ın özel olarak namaz kılmasını emretmesi, bu mertebelerin zirvesini gösterir^s.175.

Kaynaklar: K1-6, Sohbet Arası Sohbetler CD 12, s. 146 · K1, s. 6 · Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 146, 147, 149, 150, 153, 156, 174, 175

Necdet Ardıç'ın, günümüz Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olarak, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan müstesna bir şahsiyet olduğu ifade edilmektedir. Eserleri ve sohbetleriyle tasavvufu geniş kitlelere ulaştırdığı belirtilmiştir (Necdet Ardıç (Terzibaba)). Bu ifade, Ardıç'ın çalışmalarının sadece tasavvuf ehli için değil, daha geniş bir okuyucu kitlesi için de erişilebilir ve anlaşılır kılındığını göstermektedir.

Eserlerde tasavvufî terimlerin önemine dikkat çekilmektedir. "Bunlar biraz tasavvuf terimleri ama ne yapalım bunları öğreneceğiz. Bunlar anlaşılmazsa mevzuu anlayamıyoruz"^s.170 ifadesi, eserin tasavvufî kavramları açıklama ve öğretme gayesi taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu durum, tasavvufa yabancı olanların da bu terimleri öğrenerek konuyu idrak edebilecekleri bir yapıya işaret eder.

Ayrıca, "İrfan Mektebi (Hakk Yolu)" adlı eserin nefs mertebelerini ve Hakk yolunu anlatan temel bir eser olduğu belirtilmiştir (İrfan Mektebi (Hakk Yolu)). Temel eser niteliği taşıması, tasavvuf yoluna girmek isteyen veya bu alanda bilgi edinmek isteyen herkes için bir başlangıç noktası olabileceğini düşündürmektedir. Tasavvuf sohbetlerinin ilk duyulduğunda "kafam çatlayacak gibi oluyor"^s.58 ifadesiyle dile getirilen zorluk, eserin bu "kireçlenmiş" zihinleri açma ve paslı yerleri zımparalama işlevi gördüğünü ima etmektedir. Bu da eserin, tasavvufa uzak duran veya ön yargılı olan kişilere hitap etme potansiyelini güçlendirmektedir.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 58, 170

Kâbe'nin hakikatleri, tasavvufî anlayışta dış Kâbe ile iç Kâbe arasındaki derin bağı açıklar. Dış Kâbe, Mekke'de bulunan, Hz. İbrâhîm ve oğlu İsmâîl tarafından inşâ edilen ve İslâm'ın kıblesi olan fizikî yapıdır^K1. Bu zahirî yapı, dünya henüz gaz ve ateş yumağıyken soğumaya başlayan ve ilk kabuk tutan yer olması sebebiyle bir merkez olarak seçilmiştir^s.17. Ancak tasavvuf, bu dışsal merkezin ötesinde, sâlikin gönül âleminde bulunan manevî Kâbeye odaklanır^s.17. Bu iç Kâbe, müminin kalbidir ve hadîs-i kudsîde belirtildiği üzere "yer ve gök beni içine sığdıramaz, ama mü'min kulumun kalbi sığdırır" hakikatini taşır^K1.

Bu manevî Kâbe'nin hakikatlerini idrâk etmek, sâlikin kendi nefsindeki hakikatleri keşfetmesiyle başlar^s.22. Bu süreçte, kalpteki Kâbe'nin kapısı açılmalı, oradaki putlar ve Hakk'tan gayrı sevgiler boşaltılmalıdır; zira mana âleminde ağırlık istenmez^s.18. Hz. İbrâhîm'in Kâbe inşâsı, bu içsel arınma ve idrâk sürecinin bir sembolüdür. Sâlikin kendi gönlündeki manevî Kâbe'nin yanına bir Makam-ı İbrâhîm idrâki yerleştirmesi gerekir^s.22. Bu idrâk, Hakk'ın esmâsı önünde kıyama durmak, yani kendindeki hayat, irade, ilim, kudret gibi esmâları hürmete geçirmektir^s.22. Makam-ı İbrâhîm, hak fikirlerin kıyama durduğu, hak düşüncelerin rükûa vardığı ve ehl-i dîlan düşüncelerin secdeye kapandığı bir yerdir; bu, içsel bir hazırlık ve arınma sürecidir ki, ancak bu hazırlık yapıldıktan sonra hacı olmaya ve gönül âlemine girmeye yol açılır^s.23. Kâbe'nin doğu köşesindeki Hacerü'l-Esved ise, ma'rifet mertebesinin köşesi olarak kabul edilir ve Zat-ı İlâhî'ye selâmı temsil eder^s.9. Bu hakikatler, sâlikin hem zahirî hem de bâtınî gerçek yaşamın hakkını vererek kendi varlığını dengelemesini sağlar^s.61.

Kaynaklar: K1, s. 59 · Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 9, 17, 18, 22, 23, 61

Kelime-i Tevhid, tasavvufta sâlikin Hak'a teveccühünün asıl ifadesi ve bütün zikirlerin anasıdır^K1. Bu kelime, "Lâ ilâhe illâllâh" kısmı ile nefyi (Hak'tan başka bütün vücud iddialarının yok edilmesi) ve "illâllâh" kısmı ile isbatı (Hak'ın isbatı) içerir^K1. Bu yapı, sâlikin sülûkundaki iki ana adımı temsil eder: önce mâsivâdan kalbi temizleme, sonra Hak'la kalbi doldurma^K1. Eserde, Kelime-i Tevhid'in farklı mertebelerde idrak edildiği ve yaşandığı belirtilir. Bu mertebeler, Efal, Esma, Sıfat ve Zat mertebelerinden seyredilen tevhidler olarak açıklanır^s.107. Şeriat, Tarikat, Hakikat ve Marifet mertebelerinde Kelime-i Tevhid'in farklı seyrinin olduğu ifade edilir^s.108. Sadece dilden söylenen veya nefs-i benlikle yapılan zikirlerin hakkıyla söylenmiş sayılmadığı, hayali bir tevhid olduğu vurgulanır^s.107. Gerçek tevhidin, her basamakta Kelime-i Tevhid'in o mertebedeki basamağına gelerek yükselmekle gerçekleştiği belirtilir^s.109. Kelime-i Tevhid'in seyri iki ana mertebelidir: "Lâ ilâhe illallah" mertebesinde seyredenler ve sadece "Allah" mertebesinde seyredenler ("Seyr-i fillah")^s.176. Hz. İbrahim (a.s.), tevhidin babası olarak kabul edilir ve onun makamında gerçek tevhide giden yolun başladığı ifade edilir^s.20. Hz. İbrahim'in (a.s.) Kelime-i Tevhid'i şuhûden, diğerlerinin ise lisanen söylediği belirtilir^s.176. Bu, Kelime-i Tevhid'in ilmel yakin (genel seyir) ve hakkel yakin (özel seyir, özün özü) olarak iki farklı eğitim seviyesinde yaşandığını gösterir^s.177.

Kaynaklar: K1, s. 27 · Sohbet Arası Sohbetler CD 12 — s. 20, 107, 108, 109, 176, 177