TB. Kelime-i Hûdiyye

Kelime-i Hûdiyye, Muhyiddin İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserindeki "Kelime-i Hûdiyye" fassının şerhidir ve temelinde "hikmet-i ahadiyye" bulunur¹. Bu hikmet, Hz. Hûd'un (a.s.) mazharlarında Vâhid'in rubûbiyyetini müşâhede etmesiyle ilgilidir. Hz. Hûd'un hikmeti, özellikle "ahadiyyet-i rubûbiyyet"e dayanır; yani o, zâtî veya esmâî ahadiyyetlerden ziyade rubûbiyyet ahadiyyetini idrak eder¹.

Kitap, ahadiyyet kavramını farklı veçheleriyle ele alır. Ahadiyyet, Hak'ın "tek olma" makâmıdır ve lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyün mertebesidir; sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf "tek" olma kademesidir². Eserde "ahadiyyet-i zâtiyye", "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" ve "ahadiyyet-i rubûbiyyet" olmak üzere üç temel ahadiyyet mertebesi açıklanır¹. Ahadiyyet mertebesi, Hakk'ın kendisinden gayri kimsenin bilemeyeceği bir hicâb-ı Celâl olarak nitelendirilir¹.

Kelime-i Hûdiyye, ilâhî hakikatlerin zuhurunu ve sülûk yolunu da işler. Eser, Kur'ân-ı Kerîm'in bütün ilâhî hakikatleri câmi' olduğunu ve Fusûsu'l-Hikem'in de Kur'ân'ın özünü (lübb-i Kur'ân) izhar ettiğini belirtir. Bu hakikatlerin zuhuru, Resûlullah'ın (s.a.v.) izniyle İbn Arabî zamanında kemâle ermiştir¹. Kitap, akl-ı cüz'înin vahye tabi olmadan eşyanın hakikatlerini anlayamayacağını ve bu durumun hayret ve dalâlete düşüreceğini vurgular¹. Ayrıca, her bir mevcudun bir ism-i Hakk'ın sureti olduğunu ve o ismin suretin ruhu olduğunu ifade eder¹. Eserde, Kelime-i Tevhid'in değişik yönleri, vahiy ve Cebrâil gibi konulara da değinilir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 7, 9, 66, 78, 92, 127
3. 2.K1, s. 220

Necdet Ardıç, tasavvufî irfanı günümüze taşıyan önemli bir mürşiddir ve Uşşâkî tarikatına mensuptur. "Terzibaba" olarak bilinen Necdet Ardıç, tasavvufî bilgiyi geniş kitlelere ulaştırma gayretiyle öne çıkmıştır. Eserleri, "İrfan Sofrası Necdet Ardıç Tasavvuf Serisi" başlığı altında yayınlanmaktadır¹. Bu seride yer alan kitaplar arasında Necdet Divanı, Hacc Divanı, İrfan Mektebi, Hakk Yolu’nun Seyr defteri ve Lübb’ül Lübb Özün Özü gibi eserler bulunmaktadır¹. Ayrıca Salât- Namaz ve Ezan-ı muhammedi’de Bazı hakikatler adlı eseri İngilizce ve İspanyolca'ya çevrilmiştir¹. Necdet Ardıç'ın ekolünden gelen müellifler de bulunmaktadır; örneğin Abdürrezzak Tek, Sâd, Câsiye ve Vâkı'a sûreleri tefsirlerini yazarken, Terzi Oğlu Cem Cemâlî ise Mü'minûn ve Zümer sûreleri tefsirlerini kaleme almıştır. Bu durum, Necdet Ardıç'ın tasavvufî düşüncesinin ve irfan geleneğinin yaygınlaşmasındaki etkisini göstermektedir. Onun eserleri, tasavvufî hakikatlerin anlaşılmasına ve yaşanmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 1, 127

Hikmet-i Ahadiyye, Hakk'ın mutlak birliğinin, yani ahadiyyet mertebesinin idrakine dayanan özel bir hikmettir. Ahadiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir ve lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyündür². Bu mertebe, hiçbir nispet kabul etmez ve Hakk'ın kendisinden gayri kimse tarafından bilinemeyen bir Celâl perdesidir¹. Hikmet-i Ahadiyye'nin özü, Hûd (a.s.)'ın mazharlarında Vâhid'in rubûbiyyetini müşahede etmesidir¹. Bu, "ahadiyyet-i rubûbiyye" olarak adlandırılır ve Hakk'ın Rablık sıfatının tecellileri üzerinden ahadiyyetin idrakini ifade eder¹. Şeyh-i Ekber, daha önce "ahadiyyet-i zâtiyye" ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"den bahsettikten sonra, "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i içeren Hikmet-i Hûdiyye'yi beyan etmiştir¹. Bu hikmet, tüm ilimlerin ve zevklerin Hakk'ın Zat'ından, yani hüviyyet-i Hakk'a ve zât-ı İlahiyye-i ahadıyyeye râci olduğunu anlamayı gerektirir¹. Hikmet-i Ahadiyye'de zevk ve ma'rifet husulü, "ilm-i ercül" ile gerçekleşir; bu, mevcudattan her birinin alnından tutup çeken esmânın sırât-ı müstakîm üzere olduğunu görmektir¹. Hûd (a.s.)'ın hikmeti, Hud Suresi 56. ayetteki "Hiçbir zî-hayât yoktur; illâ Hak onun nâsıyesini tutucudur; benim Rabb’im muhakkak sırât-ı müstakim üzeredir" beyanıyla temellendirilir¹. Bu durum, kesret içindeki rubûbiyyet ahadiyyetini müşahede etme zevkinin, Hûd (a.s.)'ın zevkiyle münasip olmasından kaynaklanır¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 7, 9, 10, 40, 46, 69, 78
3. 2.K1, s. 220

"Hak her mevcudu nâsıyesinden tutmuştur" ifadesi, tasavvufî anlayışta Allah'ın (Hakk'ın) varlıklar üzerindeki mutlak hâkimiyetini ve kapsayıcı tasarrufunu açıklar. Bu sözün temelini Hûd Sûresi'nin 56. ayeti oluşturur: "Hiçbir zî-hayât yoktur; illâ Hak onun nâsıyesini tutucudur; benim Rabb'im muhakkak sırât-ı müstakim üzeredir"¹. Bu ayet, Hûd (a.s.)'ın hikmetinin dayanağı olarak gösterilir ve Allah Teâlâ'nın zâtî hüviyetiyle her varlığın nâsıyesinden (alnından) tuttuğunu ve esmâsı hasebiyle onda tasarruf ettiğini belirtir¹.

Bu durum, varlıkların kendi başlarına hareket etmediğini, aksine Hakk'ın iradesi ve yönlendirmesiyle varlıklarını sürdürdüklerini ifade eder. Her bir mevcudun, Hakk'ın nâsıyesinden tutulmasıyla, kendi Rabb-i hâssının sırât-ı müstakimi üzerinde yürüdüğü vurgulanır¹. Bu, her varlığın kendine özgü bir yol izlemesinin, kendisinde zâhir olan Hak ile mümkün olduğunu gösterir. Zira "Evvel ve Ahir ve Zahir ve Bâtın hep Hak'tır"¹.

İnsan da dâhil olmak üzere tüm varlıklar, Hakk'ın iki elinde O'na tâbi'dir ve O'nun tasarrufu altındadır. İyi veya kötü her hâlde, varlıklar Hakk'ın nezdinde hâzırdır ve O'ndan ayrı değildir. Bu hakikat, Hadîd Sûresi'nin 4. ayetinde geçen "Nerede olursanız olun, O, sizinle beraberdir" ifadesiyle de pekiştirilir¹. Dolayısıyla, "Hak her mevcudu nâsıyesinden tutmuştur" sözü, varlıkların mutlak bağımlılığını ve Hakk'ın her şeyi kuşatan, her an tasarruf eden varlığını anlatır.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 17, 70, 101

Âlem, tasavvufî bakış açısıyla, Cenâb-ı Hakk'ın zâtının ve esmâsının bir tecellîsi ve zâhiri olarak kabul edilir. Bu durum, âlemin Hakk'ın vücûd-ı mutlakından (mutlak varlığından) zuhur eden sûretlerden ibaret olduğunu gösterir¹. Hakk'ın eşyayı hıfz etmesi, kendi sûretini hıfz etmesi demektir; zira âlem, O'nun sûretidir ve O da âlemin ruhu olup onu tedbir eder¹. Bu anlayışa göre, âlem hey'et-i mecmûasıyla "insân-ı kebîr" yani büyük insan olarak nitelendirilir¹.

Âlemdeki tüm sûretler, Hakk'ın ilminde bâtın iken, ilâhî isimlerin talebi üzerine Hak'ın tenezzülüyle kendi vücûdundan onlara varlık verilmiştir. Böylece bu sûretler, Hakk'ın zâhiri olmuştur¹. Hakk'ın nefesi ve vücûdu, zâhiren ve bâtınen âlem sûretlerinin "aynı" olunca, her bir eşyanın ilmi Hakk'ın ilmi olur ve Hakk'ın ilmi her şeyi ihata eder¹. Bu durum, âlemin sûretlerinin Allah Teâlâ'ya müntesip olduğunu, yani O'na ait olduğunu gösterir¹. İlâh ile me'lûh, Rab ile merbûb, Hâlik ile mahlûk arasındaki nispetler bu şekilde zâhir olur ve âlemin sûretlerinin vücûdu ve sıfatları, Hakk'ın vücûd ve sıfatları olduğundan, bunlar Hakk'a intisap etmiş olurlar¹. Bu bağlamda, "Âhir, Zâhir'in aynıdır, Bâtın Evvel'in aynıdır" ifadesiyle, Hakk'ın hem evvel hem âhir, hem zâhir hem bâtın olduğu vurgulanır¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 84, 86, 89, 90, 91

"Kelime-i Hûdiyye" eseri, Necdet Ardıç'ın Terzi Baba hakkındaki biyografik ve irfânî eser serisinin bir parçasıdır (Terzi Baba, K1). Bu eser, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'indeki Hûdiyye Fassı'nın şerhi mahiyetindedir. Kitabın adı, Hz. Hûd'un (a.s.) temsil ettiği hikmetten gelir. Bu hikmet, "ahadiyyet-i rubûbiyye"ye dayanır¹.

Hz. Hûd, "Allah" ism-i câmi'inin mazharı olan bir insân-ı kâmil idi¹. O, kendi zamanının şerefli bir nebisi olarak, "Vâhid" isminin rubûbiyyetini müşahede ederdi¹. Bu müşahede, her şeyin bir hususi Rabbi (Rabb-ı hassı) bulunduğunu ve her varlığın kendi özel ism-i ilâhîsinin ruhu olduğunu açıkça ortaya koyar¹.

Eser, ahadiyyet kavramının farklı veçhelerini ele alır. İbn Arabî'nin daha önceki Fass-ı Yûsufî'de zikrettiği "ahadiyyet-i zâtiyye" ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"den sonra, "Hikmet-i Hûdiyye"de "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i beyan eder¹. Bu, Hak'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünü olan ahadiyyet mertebesinin, rubûbiyyet yönünden idrak edilmesidir (Ahadiyyet, K1-220).

Kitap, her ismin kendi mazharında zuhurunu ve bu zuhurun ayrışmasını da işler. Örneğin, Hâdî isminin mazharı mü'min iken, Mudil isminin mazharı kâfirdir¹. Bu ayrışma, Allah'ın Zât'ında müstağrak olan isimlerin, ilim mertebesinde (hazreti ilmiyede) peyda olup birbirinden ayrılmasıyla gerçekleşir¹. Eser, bu derin tasavvufî hakikatleri idrak etmeyi ve okuyucuyu İslâm'ın ve dünya tefekkürünün zirve kitaplarından biri olan İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inin bu bölümüne yaklaştırmayı hedefler¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 4, 7, 9, 20, 21, 25

Ârif, tasavvufta sâlikin mârifet makâmına ulaşmış hâlidir³. Hadîs-i şerîfteki "men arefe nefsehû fa-kad arefe rabbeh" (kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır) ârifliğin temelini oluşturur³. Ârif, âlimden farklıdır; âlim bilgi sahibiyken, ârif mârifet sahibidir ve bilgiyi müşâhede ile yaşamıştır³. Ârif, Hak'kı tüm zuhurlarda ve suretlerde müşâhede eder¹. Nitekim Abdullah Balyani'nin "Dü çeşm-i serle Hakk'ı görmedikçe Onu bir lâhza vaz geçmem talebden" sözü, ârifin Hak'kı bu dünyada dahi müşâhede etme hâlini anlatır¹. Ârif, basiret üzere Allah'a davet eder, davet ettiği halkın ne olduğunu ve davet edenin kim olduğunu idrak eder¹. Ârifler, tevhid ehlidirler¹.

Câhil ise, Hak'tan gayrı şeylerle perdelenmiş, tabiat perdeleri ardında kalmış ve ilmi aklî olan kimsedir¹. Câhil, Hak'kı tüm tecellîlerde müşâhede edemediği için, Hak Teâlâ onun tahayyül ettiği surete muğayir olarak tecellî edince "Hak değildir" diye inkâr eder¹. Câhilin ameli, cehennemden kurtulmak ve cennete nail olmak içindir¹. Ayrıca, câhil, Hak'kı bu âlemde müşâhede edemeyen ve Hak'kın hitabını anlayamayan kişidir; hakikatte körlükten kurtulanlar ancak âriflerdir¹. Câhil, Hak'kı cisim, cevher veya araz olarak görmezken, ârif Hak'kı suretlerden tenzih eder, çünkü Hak'kın belirli bir sureti yoktur ve her anda bir şânda tecellî eder¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Hûdiyye — s. 7, 38, 43, 55, 56, 98, 101, 102, 103
3. 2.K1-110, TB. Kelime-i Hûdiyye, s. 43
4. 3.K1, s. 110