TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye

Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye kitabı, tasavvufî derinlikleri Hz. Lût ve Hz. Üzeyir peygamberlerin hikmetleri üzerinden açımlar. Kitabın ilk bölümü, Kelime-i Lûtiyye'de mündemiç olan "hikmet-i melkiyye"yi ele alır^s.8. "Melk" kelimesi, mimin fethi ve lamın sükûnu ile "şiddet" ve "melîk" ise "şedîd" (şiddetli, kuvvetli) anlamlarına gelir^s.10. Bu hikmetin Kelime-i Lûtiyye'ye nispeti, Hz. Lût'un kavminin tabiat işleri ve hayvani şehvetlerle yeryüzünde fesat çıkarması ve Lût (a.s.)'ın onları hayvanlıktan insanlığa davet etmesiyle açıklanır^s.8. Kur'an-ı Kerim'de Hz. Lût'un "Eğer benim size karşı kuvvetim olaydı veyahut ben rükn-i şedide iltica edeydim" (Hûd, 11/80) buyurması, "hikmet-i melkiyye"nin yani şiddet hikmetinin bu ayet-i kerimeden çıkarıldığını gösterir^s.10. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) "Allah Teâlâ kardeşim Lût'a rahmet etsin ki, muhakkak rükn-i şedîde iltica eyledi" buyurması, Hz. Lût'un Allah ile beraber olduğuna işaret eder^s.10. Eser, bu hikmetin "ma'rifetin içleri" olduğunu belirtir^s.70. Kitabın diğer bölümü ise Kelime-i Üzeyriyye'de mündemiç olan "hikmet-i kaderiyye"yi beyan eder^s.72. Bu bölümde "kaza"nın Allah'ın eşyadaki hükmü olduğu, "kader"in ise kazanın tafsilatı olduğu açıklanır^{s.75, 78}. Eser, genel olarak tasavvufî hakikatleri, tevhid ehli olmayı ve ilahi marifetin derinliklerini ele alır^{s.39, 193}.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 8, 10, 39, 70, 72, 75, 78, 193

Necdet Ardıç, tasavvufî irfan geleneğini çağdaş döneme aktaran ve Uşşâkî tarikatının önde gelen mürşidlerinden biri olarak tanınır (Wiki: Necdet Ardıç (Terzibaba)). Kendisi, "Terzi Baba" lakabıyla anılmakta ve Tekirdağlı kimliğiyle bilinmektedir^s.1. Tasavvuf alanındaki derin bilgi birikimini, kaleme aldığı eserler ve verdiği sohbetler aracılığıyla geniş kitlelere ulaştırmayı amaçlamıştır (Wiki: Necdet Ardıç (Terzibaba)).

Eserleri arasında özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserine yaptığı şerh dikkat çekmektedir (Wiki: Necdet Ardıç (Terzibaba)). Bu çalışmalar, onun tasavvufî düşünceyi yorumlama ve aktarma yeteneğini göstermektedir. Ayrıca, "İrfan Sofrası Necdet Ardıç Tasavvuf Serisi" adı altında yayımlanmış pek çok eseri bulunmaktadır^s.1. Bu seride yer alan bazı önemli eserleri şunlardır: Necdet Divanı, Hacc Divanı, İrfan Mektebi, Hakk Yolu’nun Seyr defteri, Lübb’ül Lübb Özün Özü (Osmanlıca'dan çeviri), Salât- Namaz ve Ezan-ı Muhammedi’de Bazı Hakikatler (İngilizce ve İspanyolca çevirileri de mevcuttur) ve İslâm’da Mübarek Geceler, Bayramlar^s.192-193. Divanlar serisi içinde Necdet Divanı, Hacc Divanı ve Terzi Baba Divanı gibi şiir derlemeleri de yer almaktadır^s.197. Necdet Ardıç ekolünden gelen müellifler arasında Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi isimler de bulunmaktadır; bu müellifler onun riyasetindeki tasavvuf serisi içinde çeşitli sûre tefsirleri yazmışlardır^vikipedi.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 1, 192, 193, 197 · Vikipedi: Abdürrezzak Tek, Wiki: Terzi Oğlu Cem Cemâlî

Hikmet-i Kaderiyye, tasavvufî sülûkun önemli bir aşaması olup, kişinin ilâhî takdir ve kaderin inceliklerini anlamasıyla ilgilidir. Bu hikmet, özellikle Üzeyir (a.s.) ile ilişkilendirilir ve İbnü'l-Arabî'nin eserlerinde "Kelime-i Üzeyriyye" başlığı altında ele alınır^s.72. Kaderiyye hikmeti, "hikmet-i melkiyye"yi takip eden bir mertebedir; zira "melk" ve şiddet gibi ilâhî sıfatların zuhuru ve esmâ-i ilâhiyyenin gereği olarak ortaya çıkan durumlar, kader sırrının idrâkine zemin hazırlar^s.73.

Hikmet-i Kaderiyye'nin temelinde, a'yân-ı sâbitenin bilgisine ulaşmak yatar. A'yân-ı sâbite, eşyanın ezelî mâhiyetleri olup, Hak'ın ilminde sâbittir^K1. Bu a'yân-ı sâbiteye ıttıla, kader sırrına ıttıla etmekten ibarettir ve bu bilgi Hak'ka mahsustur^s.9. Kişi, Hak'ta fânî olup Hak'la bakî olduktan sonra bu sırra muttali olabilir^s.9.

Bu hikmet, "kaza" ve "kader" kavramlarını da içerir. "Kaza", Allah'ın eşyada hükmü iken, "kader", kazanın tafsilâtıdır^{s.75, 78}. Yani, her şeyin ilâhî ilmî planda nasıl ve ne şekilde olacağının detaylı bilgisi kaderdir. Bu mertebede sâlik, emr-i vücûd için fail ve kabilin lâzım olduğunu ve hakikatte alan ve verenin Hak olduğunu idrâk eder^s.70. Kısacası, Hikmet-i Kaderiyye, ilâhî takdirin ve esmânın tecellîlerinin derinlemesine anlaşılmasıyla elde edilen bir ma'rifet hâlidir.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 9, 70, 72, 73, 75, 78 · K1, s. 168

Ârifin tasarrufunun azalması, onun mârifet makâmındaki ilerleyişiyle doğrudan ilişkilidir. Ârif, Hak'ı tanıma makâmına erdiğinde, kendi varlığını ve iradesini Hak'ın mutlak varlığı ve iradesi karşısında yok hükmünde görür^K1. Bu durum, onun himmetle tasarrufta bulunma arzusunu ve gücünü azaltır^s.35.

Bu azalmanın iki temel vechesi vardır:

1. Ubûdiyet Makâmında Tahakkuk: Ârif, abdiyet makâmından ubûdiyet makâmına yükselir. Abdiyet, kişinin kendi varlığını var kabul ederek ibadetini kendisinden bilmesidir. Ubûdiyet ise, kişinin kendi varlığını Hakk'ın varlığı içinde yok sayması, dolayısıyla kendi tasarrufunun olmadığını idrâk etmesidir^s.36. Bu makâmda ârif, tasarrufun Hakk'a ait olduğunu bilir ve kendiliğinden tasarrufa kalkışmaz. Eğer bir tasarruf gerçekleşirse, bu Hakk'ın tasarrufu olup, ârifin kendi iradesiyle değildir^s.36.

2. Vücûd-ı Vâhid-i Mutlak Müşâhedesi: Ârif, tasarruf eden ile tasarruf olunanın tek bir vücûddan ibaret olduğunu, yani ikisinin ahadiyetini müşâhede eder^s.39. Bu, Hakk'ın ilmindeki a'yân-ı sâbitelerin^K1 kâinata yansıması olarak her şeyin yerli yerinde olduğunu görmesidir. Ârif, her şeyin Hak'ın muradına uygun olduğunu idrâk ettiğinden, beğenilmeyecek bir şey bulmaz ve onu değiştirmek için himmet sarf etmez^s.48. Bu müşâhede, ârifi tasarruftan men eder^s.43.

Ârifin mârifeti ne kadar yücelirse, kendi tasarrufu o denli azalır^s.36. Zira himmetle tasarruf etmek, kalbi o şeye tam bir huzur ve teveccüh ile yöneltmeyi gerektirir. Ancak bu durum, Hakk'ın mârifetini kalpten çıkarmayı gerektirebilir. Bu nedenle, mârifeti tamâm olan ârif, tasarruftan ârî ve acziyetle zahir olur^s.50. Eğer ârif âlemde tasarruf ederse, bu kendi ihtiyarıyla değil, emr-i ilâhî ve cebir iledir^s.54.

Kaynaklar: K1, s. 8, 110 · TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 35, 36, 39, 43, 48, 50, 54

Necdet Ardıç, günümüz Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olarak, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan bir şahsiyettir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - WIKI). Eserleri ve sohbetleriyle tasavvufu geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflediği belirtilmektedir. Bu durum, eserlerinin sadece ileri düzeydeki sâliklere değil, aynı zamanda tasavvufa ilgi duyan ve bu yola adım atmak isteyen kişilere de hitap edebileceğine işaret eder.

Özellikle "İrfan Mektebi (Hakk Yolu)" adlı eseri, nefs mertebelerini ve Hakk yolunu anlatan temel bir eser olarak tanımlanmaktadır (İrfan Mektebi (Hakk Yolu) - WIKI). Bir yolun temelini anlatan bir eserin, o yola yeni başlayanlar için de uygun olması beklenir. Ayrıca, Necdet Ardıç'ın eserlerinin "ilahi emanetleri aktarmaya acizane çalışmalar yapma" gayesiyle yazıldığı ve Cenâb-ı Hakk'ın bu hakikatleri "hepimize idrak ettirmesini" dilediği ifade edilmektedir^s.192. Buradaki "hepimiz" ifadesi, hitap edilen kitlenin genişliğini ve tasavvufî idrakin herkese nasip olması arzusunu gösterir.

Tasavvufun, ilmin, insanlığın ve Cenab-ı Hakk irfaniyetinin zirveleri olarak nitelendirilen bu bilgilerin bilinmediği zaman, kişinin sadece "suri birer Müslüman" olacağı, "iç bünyede irfaniyeti olmayan" bir hâlde kalacağı vurgulanmaktadır^s.77. Bu ifade, tasavvufî bilginin önemini ve bu bilginin sadece belirli bir zümreye ait olmadığını, aksine her Müslümanın irfanını derinleştirmesi için gerekli olduğunu ima eder. Dolayısıyla, Necdet Ardıç'ın eserleri, tasavvufî derinliği arayan ve irfan yolunda ilerlemek isteyen herkes için bir başlangıç noktası veya rehber olabilir.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 77, 192

Kaza, Allah'ın ilm-i ilâhîsinde, varlıklar henüz yokken, her bir varlığın "a'yân-ı sâbite"si (ezelî mâhiyetleri) üzerine hükmettiği genel ve toplu programdır^{s.75, 81, 122}. Bu, değişmez ve hakiki olan ezelî hükümdür^s.122. Kaza, bir varlık için hükmedilmiş hayat sisteminin tamamını ifade eder^s.75.

Kader ise, bu ezelî kazanın zaman içerisinde, miktar miktar ve peyderpey ortaya çıkmasıdır^s.75. Yani kaza, çekirdek gibi toplu bir hükümken, kader bu çekirdeğin zaman içinde açılıp gelişmesi ve kendini üretmesidir^s.77. Kader, kazanın tafsilatıdır; ilm-i ilâhîde hükmedilmiş olan şeyi, eksiksiz ve fazlasız olarak, belirli zamanlarda takdir eder^{s.81, 111}.

Bu bağlamda, kaza ve kader arasındaki temel fark, kazanın genel ve ezelî hüküm olması, kaderin ise bu hükmün zaman ve mekânda tecelli eden tafsilatı olmasıdır^s.81. Ancak, "kaza-yı muallak" adı verilen, değişme ihtimali olan kazalar da vardır. Bu tür kazalar, sadaka ve dua gibi amellerle değiştirilebilir; yani bir kaza, başka bir kaza (hüküm) ile reddedilebilir^{s.76, 122}. İnsanların iradesi, kaza-yı muallaktaki hükmü kendi lehlerine veya aleyhlerine çevirme gücüne sahiptir^s.122. Kaza ve kader, irade ve meşiyet ile birlikte ilm-i ilâhîye, ilm-i ilâhî de "kader-i ma'lûm" olan a'yân-ı sâbiteye tâbidir^s.126. Bu mertebe farklılığı, zahir ve bâtın bilgiler arasındaki fark gibi, birbirini ortadan kaldıran değil, farklı mertebelerde geçerli olan hakikatlerdir^s.82.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 75, 76, 77, 81, 82, 111, 122, 126

Velâyet, tasavvufî anlayışta kişinin özünde bulunan, ilâhî sıfatlarla tecellî eden ve Hak Teâlâ'nın kulları üzerindeki ezelî ve ebedî mütevellîliğini ifade eden bir makamdır^{s.164, 170}. Bu makam, Hak ile manevî dostluğun adıdır ve Allah'ın velîlerine korku ve hüzün olmadığını bildiren ayetle temellendirilir^K1. Velâyet, nübüvvetin bâtını olduğundan, şerîat sahibi olan enbiyâya ve davet-i halka mezun olmayan evliyâya şâmildir^s.155. Her nebî velîdir, ancak her velî nebî değildir; bu durum velâyetin nübüvvet ve risâletten daha umumî olduğunu gösterir^s.172. Nübüvvet ve risâlet, velâyet dairesi içinde iki hususî mertebedir^s.172.

Velâyet makamı, risâlet makamından daha mükemmel ve üstün olarak nitelendirilebilir; zira vahdet, ikilikten daha kemâl ve üstündür^s.163. Bu üstünlük, velâyetin ilâhî marifeti ve tevhidi ilgilendiren öz bâtında olmasıyla açıklanır^s.164. Velâyet, ilâhî bir sıfat olup, ilâhî keşif onunla hâsıl olur ve umûmî, her şeyi kapsayan küllî bir mânâdır^s.155. Risâlet ve nübüvvet makamları dünyada belirli bir süre için geçerli iken, velî ismi Allah için bâkîdir ve velâyet makamı ahirette de devam eder^{s.167, 167}. Velâyet, Hak Teâlâ'nın İbâdı üzerine ezelden ve ebeden bu sıfat ile mütevellî olması sebebiyle kesintiye uğramaz^{s.167, 170}.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye — s. 155, 163, 164, 167, 170, 172 · K1, s. 38