TB. Kelime-i Muhammediyye

Kelime-i Muhammediyye kitabı, tasavvuf metafiziğinin temel taşlarından biri olan Hakîkat-i Muhammediyye'yi çeşitli veçheleriyle ele alır. Kitap, Hz. Muhammed'in iki temel yönüne işaret eder: ilki, tarihsel ve beşerî yönü olan "Muhammedü'l-Emîn" ve "ene beşerun mislikum" (ben de sizin gibi bir beşerim) ifadesiyle belirtilen beşerî varlığıdır. İkincisi ise, ilahî vahyin kendisine geldiği, kâinatın yaratılışının sebebi ve ilk tecellîsi olan "Hakîkat-i Muhammediyye" mertebesidir¹.

Bu Hakîkat-i Muhammediyye, Cenâb-ı Hakk'ın ahadiyet mertebesindeki isim ve sıfatlarının vahidiyet mertebesinde zuhura çıktığı yer olarak tanımlanır¹. Yani, Allah'ın isim ve sıfatlarının ilim mertebesinde tecellî ettiği, tüm taayyünatın (varlıkların) evveli ve kaynağı olan bir programdır¹. Bu mertebe aynı zamanda "mertebe-i vâhidiyet", "mertebe-i sıfat ve esma" ve "Ceberut mertebesi" olarak da anılır¹.

Kitap, Hakîkat-i Muhammediyye'nin "hikmet-i ferdiyye" ile vasıflandırılmasının sebebini açıklar. Buna göre, ilahî ilimde sabit olan küllî şeyiyetin ve "kün" (ol) emrinin faaliyete geçmesi için Hakîkat-i Muhammediyye'nin bunları kabul etmesi gerekmektedir¹. Bu hakikat, tüm ilahî kelimelerin ve ilahî ilmin meydana çıkması için ilk tecellî, yani "tecellî-i evvel"dir. Kur'an-ı Kerim de dahil olmak üzere tüm ilahî kelimeler, Hz. Muhammed'e "cevâmiu'l-kelim" (kelimelerin toplayıcısı) olması hasebiyle verilmiştir¹. Bu durum, Hz. Muhammed'in Hakîkat-i Muhammediyye mertebesinde bütün âlemler için bir cevâmiu'l-kelim oluşunu ifade eder¹. Kitap, bu derin hakikati idrak edebilmek için öncelikle kişinin kendi hakikatini bilmesi gerektiğini de vurgular¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 7, 8, 10, 12, 14, 16, 39, 58, 70, 81

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatına mensup bir mürşid olarak, tasavvufî öğretileri ve irfanı çağdaş dönemin insanına aktarma misyonunu üstlenmiştir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Eserlerinde ve sohbetlerinde tasavvufun derinliklerini anlaşılır bir dille sunarak, bu geleneğin geniş kitlelere ulaşmasına katkıda bulunmuştur. Kendisi "Terzibaba" olarak bilinir ve bu unvanı eserlerinde de kullanır¹.

Necdet Ardıç'ın önemli eserleri arasında İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi bulunmaktadır (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Ayrıca, Kelime-i Muhammediyye adlı eseri de onun kaleminden çıkmış olup, bu kitapta "Hikmet-i Ferdiyye" gibi tasavvufî kavramları açıklamıştır¹. Eserleri arasında Necdet Divanı, Hacc Divanı, Lübb'ül Lübb Özün Özü gibi farklı türlerde çalışmalar da yer almaktadır¹.

Necdet Ardıç'ın ekolünden gelen müellifler de bulunmaktadır. Örneğin, Abdürrezzak Tek, Terzibaba Necdet Ardıç riyâsetindeki tasavvuf serisi içinde Sâd, Câsiye ve Vâkı'a sûreleri tefsirlerini yazmıştır (Abdürrezzak Tek - Wiki). Benzer şekilde, Terzi Oğlu Cem Cemâlî de Mü'minûn ve Zümer sûreleri tefsirlerinin yazarıdır (Terzi Oğlu Cem Cemâlî - Wiki). Bu durum, Necdet Ardıç'ın tasavvufî düşüncesinin ve irfanının geniş bir çevre tarafından benimsenip devam ettirildiğini göstermektedir.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 1, 7, 319, 320, 324

Hikmet-i Ferdiyye, Fusûsu'l-Hikem'in 27. ve son Fass'ı olan Kelime-i Muhammediyye'ye ait bir hikmettir². "Fert" kelimesi "tek" anlamına gelirken, "Ferdiyye" bütün birleri toplamış olan bir tekliği ifade eder². Bu hikmet, Hakikat-i Muhammediyye'nin tüm taayyünâtın evveli olması ve tüm hakikatleri kendinde cem etmesi sebebiyle ona tahsis edilmiştir². Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hakikati, tüm hakikatleri cami' olduğu için "hikmet-i ferdiyye" de tüm hikmetleri cami'dir².

Bu hikmet, Allah'ın Zâtî sıfatlarından olan "kıyam-ı binefsihi" (nefsiyle kaim olma) vasfının Hakikat-i Muhammediyye'de tecellisini gösterir; yani Hakikat-i Muhammediyye kendi nefsiyle ve Zât'ıyla kaimdir ve tüm âlem, küllî olarak ferdiyyetin mazharıdır². Hikmet-i Ferdiyye, tüm âlemlerdeki kesretin (çokluğun) neticede birliğe dayandığını ve bu çokluğun tek bir ifadeyle "Fert" olarak belirtildiğini açıklar². İlm-i ilahîde sabit olan "şey'iyyet-i külliyye"nin (külli olan eşyanın şeyleri) ve "kün" kavlinin duyulması ve emre uyulması için Hakikat-i Muhammediyye'nin bunları kabul etmesi gerektiği için Kelime-i Muhammediyye "hikmet-i ferdiyye" ile vasıflandırılmıştır². Bu durum, Peygamber Efendimizin hakikati itibarıyla ferdiyyetin kemalinin nasıl meydana geldiğini gösterir ve sâliklerin de bu Hakikat-i Muhammediyye'ye ait ferdiyyete doğru bir yükseliş içinde olmaları gerektiğini işaret eder².

1. Kaynaklar
2. 1.K1-197, TB. Kelime-i Muhammediyye, s. 25
3. 2.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 7, 11, 12, 25, 39, 40, 46

Tasavvufî metinlerde kadınlara duyulan sevgi, genellikle ilâhî muhabbetin bir yansıması ve sâlikin hakîkî aşka ulaşmasında bir merhale olarak ele alınır. Bu durum, Hz. Peygamber'in "Sizin dünyânızdan bana üç şey sevdirildi" hadîs-i şerîfinde kadınların zikredilmesiyle temellendirilir. Bu hadîs, kadınlara duyulan sevginin, varlığın aslı olan muhabbetle ilişkili olduğunu gösterir¹.

Muhabbet, tasavvufta sülûkun itici gücü ve mücâhedenin tatlandırıcısı olarak kabul edilir². "Küntü kenzen mahfiyyen" (Ben gizli bir hazine idim, bilinmeyi sevdim ve âlemleri yarattım) hadîs-i kudsîsi, âlemlerin yaratılışının temelinde muhabbet olduğunu vurgular. Bu bağlamda, bütün insanlarda bulunan muhabbet de bu ilâhî kaynaktan gelir¹. Dolayısıyla, kadınlara duyulan sevgi de bu genel ilâhî muhabbetin bir parçası olarak değerlendirilir.

Sâlikin, kadına duyduğu sevgiyi sadece beşerî bir şehvet olarak değil, ilâhî bir sevgi olarak idrâk etmesi önemlidir. Arif kişi, kadına mübaşeretini "Ben nisaya muhabbet ve mübaşerette ilâhî sevgi ile iltizâz ederim" diyerek ifade etmedikçe, bu hâli başkaları tarafından şehvet-i tabîiyye olarak algılanabilir¹. Oysa arif için bu şehvet ve muhabbet dahi ilâhî sevgidir. Ancak bu sevginin meşru sınırlar içinde olması esastır; zina gibi gayrimeşru yollarla kadına temas etmek, ilâhî sevgiyle bağdaşmaz ve makdûh bir fiildir¹. Bu durum, mecâzî aşkın hakîkî aşka köprü olması prensibiyle de uyumludur; mecâzî aşk, sâlikin sevme yeteneğini geliştirerek onu Hak'a yöneltir².

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 129, 219, 220, 261
3. 2.K1, s. 19, 247

"Nefsini bilen Rabbini bilir" sözü, tasavvufî sülûkun temel prensiplerinden biridir ve insanın kendi özüne dönerek Hakk'ı tanımasını hedefler. Bu idrak, kişinin kendi nefsindeki sıfât-ı infiâliyye ve merbûbiyyeyi, yani kendi varlığının Hakk'a bağlı olduğunu ve Hakk'ın varlığıyla vasıflanmış olduğunu bilmesiyle başlar¹. Zira Hakk'ın fâiliyyeti, kulun münfailiyyeti ile zahir olur¹. İnsan, kendi nefsindeki hayat, ilim, irade, kudret gibi sıfatların Hakk'ın hakiki vücudundan gelen birer zuhur ve yansıma olduğunu idrak ettiğinde, Rabb'ini de o kemâlâtla tanır¹. Bu, küçükten büyüğe doğru bir gidiştir; önce nefsini tanıyacak, sonra Rabb'ini tanıyacaktır¹. Kendi nefsini idrak etmeden Rabb'i idrak etmek mümkün değildir, çünkü kendi nefsi rubûbiyyet nefsinden meydana gelmiştir¹. Nefsin tezkiye edilmesi, yani süflî yapısından arındırılması, Hakk'a yönelen ulvî ruhun güçlenmesiyle mümkündür². Kişi, kendi nefsindeki ilahi benliğini müşâhede ettiğinde, Rabb'inin marifetine ulaşır¹. Bu süreçte, nefsaniyetin batındaki hakikatlere perde çekmesi engellenir ve Rabb ile araya giren fikrî oyunlar aşılır¹. Kendi nefsine marifet, sadece bilgi aktarımı değil, yaşanarak elde edilen bir irfaniyettir¹. İnsan, kendi hakikatini idrak ederek, kendisinin Hakk'tan geldiğini, aslının Hakk olduğunu ve kendine ait bir varlığının olmadığını, tüm varlığın Hakk'ın bir lütfu olduğunu anlar¹. Bu idrak, aynı zamanda Hakk'ın rubûbiyyet isminin tecellîsidir; zira Hakk, kâinatı terbiye eden, yetiştiren ve ihtiyaç gideren vechesiyle tecellî eder².

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 103, 104, 105, 107, 118, 120, 173
3. 2.K1, s. 54, 126

Namazın hakikati, tasavvufî idrakte beş vakit kılınan farz ibadetin ötesinde, kul ile Allah arasında kurulan derin bir bağ ve manevi yükseliştir. Lugat anlamı "duâ, hayır duâsı" olan salât, tasavvufta "mü'minin mi'râcı" olarak tanımlanır; kulun Hakk'a, Hakk'ın da kuluna teveccüh ettiği iki taraflı bir buluşmadır². Bu buluşmanın özü, namazın bir "münâcât" olmasıdır; yani Allah ile kul arasında karşılıklı bir konuşmadır¹. Bakara 152'deki "Beni zikrediniz tâ ki ben de sizi zikredeyim" ayeti, bu münâcâtın temelini oluşturur ve namazın bizzat bir zikir olduğunu vurgular¹.

Namazın hakikati, aynı zamanda bir müşahede makamıdır. Terzi Baba'ya göre, namaz kılmanın sadece hareketler manzumesi olmadığı, Hakk'ın müşahede edildiği bir şehadet makamı olduğu ifade edilir¹. Bu müşahede, bir varlığın basardan (zahirî görme) basirete (hakikati idrak etme) aktarılmasıyla gerçekleşir¹. Hz. Peygamber'in "namaz gözümün nurudur" (kurretü'l-ayn) hadisi, bu müşahede halinin bir tecellisidir¹. Cibril hadisinde de belirtildiği üzere, müşahedenin ilk halinin ibadetle, özellikle namazla olacağı vurgulanır¹. Bu, sâlikin "Allah'ı görmesen bile O'nun seni gördüğünü düşün" ilkesiyle ihsan hakikatine ulaşmasıdır¹.

Namazda Hakk'ı zevkan müşahede etmek, Hakk hakkında özel bir itikada sahip olmayan kâmil insanlara mahsustur; zira kâmiller Hakk'ı tek yönden değil, bütün yönlerden tanırlar¹. Namazın her hali incelendiğinde, "Semi Allahu limen hamide" (Allah hamd edenin sesini duyar) ifadesinde kulun lisanı abd, kulağı ise rab mertebesinde olur; yani kulak Hakk mertebesinin giriş kapısı haline gelir¹. Bu, Hakk ile birlikte olmanın ve Hakk'ın huzurunda durmanın en kestirme yoludur¹. Namazın bu hakikatine ulaşamayan kimse, namazın gayesi olan rütbe-i niyabete (vekâlete) ve kurret-i ayn'a vâsıl olamaz¹. Bu hakikat, sâlikin bütün hayatını namaza dönüştürmesi, her anının Hakk'ın huzurunda olduğunun bilinciyle yaşanması olan Salât-ı Dâim mertebesine ulaşmasıyla kemâle erer². Bu mertebede sâlik, kâinatın sürekli namazına bilinçle eşlik eder².

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 263, 266, 267, 271, 290, 292, 293
3. 2.K1, s. 4, 6

Necdet Ardıç'ın "Kelime-i Muhammediyye" eseri, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan bir mürşidin kaleminden çıkmıştır (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Bu eser, hayatın gerçek mânâda anlaşılabilmesi için kişinin hakikati itibarıyla kendisini bilmesini ilk şart olarak görenler için yazılmıştır¹. Eserin hitap ettiği kitle, Hak'ın sıfatlarını kendi varlığında görmeyi ve bu sıfatlardan O'nun zâtını müşahede etmeyi arzulayanlardır¹.

Bu bağlamda, eser özellikle "irfan ehli" olarak tanımlanan kişilere yöneliktir. Cennet ehlinin iki kısma ayrıldığı belirtilirken, "benim kullarımın arasına gir benim cennetime dahil ol" (Fecr 89/29-30) hitabına mazhar olanların irfan ehli olduğu ve onların cennetlerinin de bu dünyadaki hallerinin de farklı olduğu vurgulanır¹. Eser, Hak'tan eza duyan ve bâtıldan sevinçli olan kimselere değil, bâtıla iman etmeyip Allah Teâlâ'ya kâfir olmayanlara hitap eder¹.

Ayrıca, eserde bahsedilen "nefha-ı ilahiyye"ye ayna olanların bu hükmü yaşayacağı ifade edilir; bu ilahî nefhanın yaşanacağı başka bir mahal olmadığı belirtilir¹. Bu da eserin, Hak'ın isimlerinin ve sıfatlarının eserlerini kendi varlığında taşıyan ve bunları idrak edebilen kişiler için kaleme alındığını gösterir. Zira Âdem'e bütün isimlerin öğretilmesi (Bakara 2/31) gibi, insana verilen bu ilahî esmaların hakikati kendisinde olmayanlarda eserlerinin zahir olmayacağı belirtilir¹. Eser, bu derin hakikatleri idrakli bir şekilde okuyup inceleyemeyenlerin büyük kayıp içinde kalacağını ifade ederek, okuyucunun belirli bir mânevî olgunluğa sahip olması gerektiğini ima eder¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Muhammediyye — s. 4, 114, 118, 119, 201, 251