TB. Kelime-i Nûhiyye

Kelime-i Nûhiyye, Hz. Nuh'un (a.s.) peygamberliğinin özünü ve davetinin mahiyetini açıklar. Bu kelime, "çok Subbuh" anlamına gelir ve Allah'ı imkân âleminin hükümlerinden, yani sonradan meydana gelen şeylerden tenzih etmeyi ifade eder¹. Hz. Nuh, ulülazm peygamberlerin ilkidir ve risâletinin birinci hükmü, ümmetini Hak'kın birliğine davet etmek ve onları şirkten arındırmaktır¹.

Nuh (a.s.) davetinde, kavmini Hak'kın nur-u vücudu ile taayyünat-ı hicabiyesinin setrine ve Bâtın ismine çağırmıştır. Bu, onların vücud-u imkâniyenin keşfine, yani şehadet canibine ve Zâhir ismine davet edilmediği anlamına gelir¹. Hz. Nuh'un daveti, kavminin akıl ve ruhanîyetleri haysiyetiyle gayb âlemine, beşerî kudretten tecerrüde ve imkânî hükümlerden insilaha yöneliktir¹. O, "leyse kemislihi şey'ün" ayet-i kerimesinde olduğu gibi, davetinde tenzih ve teşbih arasını cem etmeyip, bazen bâtına bazen zâhira davet etmiştir¹. Bu durum, bazı nakıs akıl sahiplerinin zannettiği gibi marifet noksanlığı değil, bilakis marifetin kemalini gösterir¹.

Nuh'un hakikatini idrak etmek isteyenlerin, ruhen felek-i şemse, yani güneşe yükselmeleri gerektiği belirtilir. Zira Kelime-i Nûhiyye'ye ait hüküm, marifet ve müşahadat sırları ancak ruhu güneşe terakki eden kimselere açılır¹. Hz. Nuh'un gönlüne giren ilahî varidatın vahiy olduğu ve müminlerin enaniyetlerinin setr olunarak fenafillah makamına ulaşmalarını tasdik edici olduğu ifade edilir¹. Onun duası, ümmetinin kendi zahirlerinden kendi bâtınlarına, arzın bâtınından da arzın bâtınına ithal edilmeleri içindir¹. Bu davet, kavminin istidatlarına muhalif olduğu için icabet etmemişlerdir¹. Hz. Muhammed'in (s.a.v.) daveti ise, Nuh'un daveti gibi tefrikalı olmayıp, fark ve cem, teşbih ve tenzih arasını cem ettiğinden "cevamiu'l-kelim" olarak nitelendirilmiştir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 4, 5, 8, 9, 141, 142, 256, 257, 262

Necdet Ardıç, günümüz Uşşâkî tarikatının önde gelen mürşidlerinden olup, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan müstesna şahsiyetlerdendir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Kelime-i Nûhiyye adlı eseri, bu geleneğin önemli bir parçasıdır. Eserin temel yapısı, Avni Konuk Bey'in şerhinin üzerine Necdet Ardıç'ın kendi şerh ve izahlarını eklemesiyle oluşmuştur. Bu durum, kitabın başlangıcında "Avni Konuk Beyin şerhinin geçtiği yerleri 'italik-yan' yazı ile diğer Terzi Baba şerh ve izahları ise normal yazı ile belirtilecektir ki metin izahlardan ayrılmış olsun, aksi halde metin ve izahlar birbirine karışacağından yanlışlıklar olabilir" ifadeleriyle açıkça belirtilmiştir¹. Bu metodoloji, okuyucunun orijinal şerh ile Terzibaba'nın yorumlarını ayırt etmesine olanak tanır ve eserin anlaşılırlığını artırır. Necdet Ardıç, bu tür mesuliyetli çalışmalarda Cenâb-ı Hakk'ın idrakleri açmasını niyaz etmektedir¹. Eser, tasavvufî hakikatlerin derinlemesine anlaşılmasına hizmet eden bir kaynak niteliğindedir.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 3, 4

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olarak, tasavvufî irfanı günümüze taşıyan bir isimdir¹. Kendisi "Terzibaba" lakabıyla anılmakta ve Tekirdağlı İz-Terzi Baba Necdet Ardıç olarak da bilinmektedir². Tasavvuf alanındaki derin bilgisi ve rehberliğiyle geniş kitlelere ulaşmıştır.

Eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufun anlaşılmasına ve yayılmasına büyük katkı sağlamıştır. Özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) adlı eseri ve Fusûsu'l-Hikem şerhi, onun tasavvufî düşüncesinin ve irfanının önemli göstergeleridir¹. Bu eserler, onun tasavvufu modern dönemin idrakine sunma çabasını yansıtır.

Necdet Ardıç'ın müellifliğini yaptığı veya riyasetinde yazılan birçok eser bulunmaktadır. Bu eserler arasında Kelime-i Nûhiyye gibi kitaplar yer almaktadır². Ayrıca, Necdet Divanı, Hacc Divanı, İrfan Mektebi, Lübb'ül Lübb Özün Özü, Salât- Namaz ve Ezan-ı Muhammedi'de Bazı Hakikatler gibi çeşitli konularda eserleri mevcuttur². Divanlar serisi içinde Necdet Divanı, Hacc Divanı ve Terzi Baba divanı gibi şiir derlemeleri de bulunmaktadır². Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi müellifler de Necdet Ardıç riyasetindeki tasavvuf serisi içinde eserler kaleme almışlardır³. Bu durum, Necdet Ardıç'ın bir ekol oluşturduğunu ve tasavvufî mirası devam ettiren bir nesil yetiştirdiğini göstermektedir.

1. Kaynaklar
2. 1.Vikipedi: Necdet Ardıç (Terzibaba)
3. 2.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 1, 4, 268, 269, 272
4. 3.Vikipedi: Abdürrezzak Tek, Wiki: Terzi Oğlu Cem Cemâlî

Fusûsu'l-Hikem, Muhyiddîn İbn Arabî'nin tasavvuf metafiziğinin en kıymetli ve derin eseri olarak kabul edilir². Eser, 27 farklı peygamberin temsil ettiği hikmetleri içeren fasslardan oluşur ve ilhamî bir vahyin tezahürü olarak görülür². Bu eserin anlaşılması, sıradan bir okuma ile mümkün değildir; zira kurgusu, bâtınî tevhîd (teklik) anlayışı üzerine bina edilmiştir¹. Oysa genel anlayış, zâhirî tenzîh (Allah'ı yaratılmışlara benzetmekten uzak tutma) anlayışı üzerine kuruludur. Bu iki farklı bakış açısı arasındaki ayrım, Fusûsu'l-Hikem'deki konuların idrakini güçleştirmektedir¹.

Bu nedenle, Fusûsu'l-Hikem'in içerdiği hikmetleri kavrayabilmek için özel bir hazırlık ve ön idrak altyapısı oluşturulması zaruridir¹. Bu altyapı, "zevk-i selim" ve "fehm-i sahih" gibi kavramlarla ifade edilen özel idrak vasıtalarını gerektirir¹. "Zevk-i selim", salim, yani temiz bir idrak anlamına gelirken; "fehm-i sahih", sahih, yani şartlanmamış, açık, berrak ve tarafsız bir anlayışı ifade eder¹. Bu tür bir anlayışa sahip olmadan, eserin derinliklerine nüfuz etmek ve içerdiği hakikatleri kavramak mümkün değildir. Felsefecilerin ve fen erbabının sadece akıllarıyla hakikati idrak etme çabaları, peygamberlere ihtiyaç duymadan kendi dirayetlerine güvenmeleri, sonuçta hasardan (bozgunculuktan) başka bir şey getirmemektedir¹. Bu durum, Fusûsu'l-Hikem gibi bâtınî ilimleri içeren eserlerin anlaşılmasında sadece akla dayalı yaklaşımların yetersizliğini ortaya koymaktadır.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 1, 8, 148
3. 2.K1, s. 26

Kelime-i Nûhiyye'nin temel hedefi, bünyesinde çok değerli ilim hazinelerini barındıran tasavvufî metinleri okuyucuya ulaştırmaktır¹. Bu eserler, başta Hz. Muhammed (s.a.v.) olmak üzere, Şeyh-i Ekber Muhyiddîn İbn'ül Arabî'den naklen gelen ilimleri, A. Avni Konuk'un şerhleri ve Prof. Dr. Mustafa Tahralı'nın günümüz şartlarına uyarlamalarıyla sunar¹. Kitabın yazarı, bu ilimlerin idrakli ve gerçek manada okunup incelenmesinin önemini vurgular, aksi takdirde büyük bir kaybın söz konusu olacağını belirtir¹.

Eserin bir diğer önemli hedefi, karmaşık ve hacimli tasavvufî metinleri daha kolay okunabilir hale getirmektir. Bu amaçla, her bir fassı müstakil bir kitap olarak düzenlemiş, daha kısa bölümleri birleştirerek okuyucunun istifadesini artırmayı amaçlamıştır¹. Yazar, okuyucuyu nefsânî heveslerden, zan ve hayalden, gafletten arınarak, saf bir gönül ve Besmele ile okumaya davet eder; zira vehim ve hayalin tesiri altında iken bu tür kitaplardan gerçek manada yararlanmanın mümkün olmadığını ifade eder¹. Bu yaklaşım, tasavvufî hakikatlerin kalbî bir yönelişle (niyet) idrak edilmesine zemin hazırlar². Kitap, okuyucuya belirli bir hedef sunarak tefekkürünü o hedefe yönlendirmeyi amaçlar; zira hedefsiz tefekkürün okun önüne düşmesi gibi, manevî ilerlemenin de hedefsiz kalacağını belirtir¹. Bu bağlamda, Cenâb-ı Hakk'ın "şah damarından yakınım" buyurmasının, O'nun varlığımızın ve hayatımızın ta kendisi olduğu hakikatini idrak ettirmeyi hedefler¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 1, 2, 3, 4, 40
3. 2.K1, s. 189

Kelime-i Nûhiyye, özellikle Hz. Nuh'un hakikatini idrak etmek isteyenler için kaleme alınmıştır¹. Bu kişiler, ruhsal olarak felek-i şemse, yani güneşe yükselmiş, Nuh hakikatine ait hüküm ve marifetleri müşahade edebilen kimselerdir¹. Eser, Nuh (a.s.) mertebesinde yaşayan ve "Nuhîler" olarak adlandırılan bu kimselere hitap eder¹. Nuhîler, mülklerinde tasarrufa memur olsalar da, Hak'tan başkasını vekil kabul etmezler ve mülkünde Allah için vekaleti ispat ederler¹.

Bu metin, aynı zamanda tesbihin hakikatini anlamak isteyenlere yöneliktir. Tesbih, Allah'ı imkan ahkamından, yani sonradan meydana gelen hükümlerden tenzih etmektir¹. Eser, Hakikat ehli indinde Cenab-ı Hakk'ı tenzih etmenin, O'nu sınırlamak ve kayıtlamak anlamına gelebileceği inceliğini de açıklar¹. Kelime-i Nûhiyye, Nuh (a.s.)'ın ulülazm peygamberlerin birincisi olması hasebiyle, risaletin ve peygamberliğin birinci görevi olan ümmeti Hak'kın birliğine davet etme ve şirkten tenzih etme hakikatlerini de barındırır¹. Bu eser, Kur'an-ı Kerim'i idrakla okuyan ve Rabbi'nin kelamından tecelli ettiğini bilen arifler, yani Ulema-i Billah için de bir rehber niteliğindedir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 4, 5, 8, 9, 127, 150, 262

Tevhid, Allah'ın birliğini kabul etme ilkesi ve İslam'ın temel esasıdır (Tevhid). Tasavvufta ise sâlikin bütün zikirlerinin temeli ve Hak'a teveccühün asıl ifadesi olan "Lâ ilâhe illâllâh" kelimesiyle özdeşleşir¹. Bu kelime, "lâ ilâhe" (nefiy) ile Hak'tan başka tüm varlık iddialarını reddetmeyi, "illâllâh" (isbat) ile de yalnızca Hak'kın varlığını kabul etmeyi içerir. Bu yapı, sâlikin kalbini mâsivâdan temizleyip Hak ile doldurma sürecini temsil eder¹. Tenzih ise Allah'ı âlemlerin özelliklerinden uzak, aşkın ve münezzeh bilmektir³. Ancak tasavvufta sadece tenzihle yetinmek eksik bir yaklaşımdır ve Hak'kı sınırlandırmak anlamına gelir². Tenzih eden kimseler, Hak'kı ötede bilerek O'nu bu âlemin dışına çıkarmış olurlar ve bu durum, marifet-i hakiki ve iman-ı yakînîden uzaklaşmaya yol açar². Gerçek tevhid ehli olabilmek için tenzih ile teşbihin birleştirilmesi şarttır². Teşbih, Hak'kı misallerle benzeterek ortaya koymak, gerçek olan şeyleri misallerle açıklayarak hakikatine geçmektir². Hak'kı hem âlemlerden münezzeh (tenzih) hem de âlemlerde tecelli eden (teşbih) olarak idrak etmek, yani "kesrette vahdet, vahdette kesret" sırrını kavramak tevhidin özüdür². Sadece tenzih veya sadece teşbih, Hak'kı hudutlandırmak ve şirke düşmek demektir; ikisini birleştirmek ise kemal ehli ve gerçek tevhid ehli olmanın yoludur². Hz. Muhammed'in (s.a.v.) başarısı da tenzih ve teşbihi birleştirerek ümmetini davet etmesinden kaynaklanır².

1. Kaynaklar
2. 1.K1, s. 27
3. 2.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 29, 30, 48, 49, 57, 63, 118
4. 3.Tenzih, TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 205

"Kelime-i Nûhiyye" adlı eserin ortaya çıkışı, tasavvufî bir hakikatin tezahürü olarak çok katmanlı bir süreci ifade eder. Temelde, her varlık gibi bu eserin de Cenâb-ı Hakk'ın Esmâ-i İlâhiyyesi'nden bir ismin sûrete bürünerek zuhur etmesiyle meydana geldiği belirtilir¹. Yazar Necdet Ardıç (Terzibaba), bu eserin kendi varlığında meydana gelen eserleri Hakk'a nispet etme ve kendi fiillerini örtme gayreti içindedir¹. Bu durum, eserin müellifinin kendi nefsini merkez addederek değil, Hakk'ın talebine icabet ederek bu yola sâlik olduğunu gösterir¹.

Eserin ortaya çıkışındaki "nasıl" sorusu, tasavvuftaki üç temel boyutta açıklanır²:

1. Hak'tan ilâhî tasarruf (vehbî yön): Eserin yazılması, Hakk'ın ilâhî iradesi ve lütfuyla gerçekleşmiştir. Yazar, bu tür eserler üzerinde çalışmanın mesuliyetli bir iş olduğunu belirtirken, "Euzü bike minke" (Senden sana sığınırız) ifadesiyle Hakk'ın desteğine olan ihtiyacını vurgular¹. Bu, her tasavvufî gerçekleşmenin asıl fâilinin Hak olduğunu gösterir.

2. Sâlikin amelî gayreti (kesbî yön): Eserin müellifi olan Necdet Ardıç'ın, tasavvufî sülûkü ve mücâhedesi neticesinde bu eseri kaleme alması, kesbî yönü temsil eder. Kendi isminin hazinesindeki kemâlâtı, yani daha evvelce bilmediği şeyleri zaman içerisinde ortaya çıkarması, bu gayretin bir sonucudur¹.

3. Mürşidin terbiyesi ve ihvân ile sohbet (vesîle yön): Necdet Ardıç'ın Uşşâkî tarikatının mürşidlerinden biri olması (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki), eserin ortaya çıkışında mürşidlik ve irfan geleneği içindeki yerinin bir vesîle olduğunu düşündürür. Eserin kendisi de bir irfan mektebi olarak (İrfan Mektebi (Hakk Yolu) - Wiki) bu vesîle zincirinin bir halkasıdır.

Sonuç olarak, "Kelime-i Nûhiyye"nin ortaya çıkışı, Hakk'ın ilâhî takdiriyle, müellifin mânevî gayretleri ve irfanî birikimiyle, bilince ve idrâke çıkışın bir tezahürü olarak gerçekleşmiştir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.TB. Kelime-i Nûhiyye — s. 4, 7, 19, 54, 206, 250
3. 2.K2