TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye

Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'indeki iki önemli faslı, yani Hz. Salih ve Hz. Şuayb'a ayrılan bölümleri şerh eden bir eserdir. Kitap, Hz. Salih (a.s.) ile ilişkilendirilen **"Hikmet-i Fütûhiyye"**yi ele alır. Bu hikmet, Hak'ın "el-Fettâh" isminin tecellîsiyle açıklanır ve tabiatüstü olaylarla, özellikle de Salih (a.s.)'ın devesinin dağdan çıkması mucizesiyle somutlaştırılır^{s.8, s.39}. Bu durum, ilahî açılımların ve feyzin, sâlikin kalbinde nasıl tezahür ettiğini gösterir.

Eserin diğer ana konusu ise Hz. Şuayb (a.s.) ile bağlantılı olan **"Hikmet-i Kalbiyye"**dir. Bu hikmet, kalbin tasavvuftaki merkeziyetini vurgular. Ârif-i billâhın kalbi, ilahî rahmetten daha geniş olup, Cenâb-ı Hakk'ı sığdırabilecek bir kapasiteye sahiptir^s.54. Kalp, "ism-i Adl"in mazharı olarak bedenin itidalini ve nefsin adaletini sağlar; ilahî feyz kalpten yayılır ve tüm azalar arasında eşit şekilde dağılır^s.53. Kitap, kalbin çok sayıda şubesi (avalim, akaid, ruhanî ve cismânî kuvâ) olduğunu ve bu sebeple farklı itikad şubelerini içinde barındırdığını belirtir^s.107. Bu iki hikmet, sâlikin manevî yolculuğunda kalbin hem ilahî açılımlara mazhar oluşunu hem de ilahî adalet ve feyzin merkezi oluşunu derinlemesine inceler.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 8, 39, 53, 54, 107

Necdet Ardıç, tasavvuf dünyasında "Terzibaba" lakabıyla tanınan önemli bir mürşittir. Uşşâkî tarikatına mensup olan Ardıç, tasavvufî bilgiyi ve irfanı çağdaş dönemin insanına ulaştırma gayretiyle tanınır^vikipedi. Kendisi, "İrfan Sofrası Necdet Ardıç Tasavvuf Serisi"nin riyasetini üstlenmiş ve bu seri kapsamında birçok eserin ortaya çıkmasına öncülük etmiştir^s.1.

Eserleri arasında İrfan Mektebi (Hakk Yolu), Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi temel tasavvufî metinlerin yanı sıra, Kelime-i Sâlihiyye'de Münderiç "Hikmet-i Fütûhiyye"nin Beyânında Olan Fasıl gibi özel konulara odaklanan çalışmalar da bulunmaktadır^vikipedi. Ayrıca, Necdet Divanı, Hacc Divanı ve Terzi Baba-İlâhiler derleme gibi divan serileri de mevcuttur^s.153.

Necdet Ardıç'ın ekolünden gelen müellifler de onun riyasetindeki seriye katkıda bulunmuşlardır. Örneğin, Abdürrezzak Tek, Sâd, Câsiye ve Vâkı'a sûreleri tefsirlerini kaleme alırken^vikipedi, Terzi Oğlu Cem Cemâlî ise Mü'minûn ve Zümer sûreleri tefsirlerini yazmıştır^vikipedi. Bu durum, Necdet Ardıç'ın sadece kendi eserleriyle değil, aynı zamanda yetiştirdiği talebeleri ve oluşturduğu ekol ile de tasavvuf literatürüne önemli katkılar sağladığını göstermektedir. Eserleri arasında Lübb'ül Lübb Özün Özü (Osmanlıca'dan çeviri) ve Salât- Namaz ve Ezan-ı Muhammedi'de Bazı Hakikatler gibi farklı konularda çalışmalar da yer almaktadır^s.148.

Kaynaklar: Vikipedi: Necdet Ardıç, Necdet Ardıç; TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye, s.8, Abdürrezzak Tek, Terzi Oğlu Cem Cemâlî · TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 1, 148, 153

Hikmet-i Kalbiyye, tasavvufî düşüncede kalbin merkezî konumunu vurgulayan önemli bir kavramdır. Kalp, "el-Hakîm" isminin mazharı olarak bedenin itidalini ve nefsin adaletini sağlayan bir unsurdur^s.53. Feyz, kalpten meydana gelerek varlığa yayılır ve tüm azalar arasında eşit şekilde dağılır^s.53. Bu durum, kalbin ilâhî tecellîlerin ve hakikatlerin ana merkezi olduğunu gösterir.

Ârif-i billâhın kalbi, ilâhî rahmetten daha geniş olup, Cenâb-ı Hakk'ı sığdırabilme özelliğine sahiptir. Bu, "Beni yere göğe sığdıramadım, mü'min kulumun kalbine sığdırdım" hadîs-i kudsîsiyle de desteklenir^K2. Kalp, bu özelliğiyle Hak ile abd arasındaki mahrem sırların tecellî mahalli olan sır mertebesine de kapı aralar^K2.

"Hikmet-i kalbiyye"nin Hz. Şuayb (a.s.)'a tahsis edilmesi, kalbin çok şubeli olması ve farklı itikatları barındırmasıyla açıklanır^s.107. Kalp, halkın suretleri ile ilâhî sıfat suretleri arasında bir berzah, yani görünen varlıklar ile hakikat arasında bir köprü vazifesi görür^s.85. Bu hikmet, ilmin tahkik edilmiş hâli olup, bilinenin yerli yerine konulmasıdır; sadece bilmek değil, bildiğini doğru bir şekilde uygulamaktır^K1. Kur'ân-ı Kerîm'den öğüt alanlar ve nasihatlerden istifade edenler ancak kalp sahipleridir; akıllarına güvenen feylesofların Kur'ân'ın özünden nasipleri yoktur^s.85. Bu, kalbin sadece duygusal bir organ değil, aynı zamanda idrak ve marifet merkezi olduğunu gösterir.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 53, 85, 107 · K2 · K1, s. 197

Füsûsu'l-Hikem, Muhyiddîn İbn Arabî'nin tasavvuf metafiziğinin şâhikası kabul edilen, 27 bölümden (Fass) oluşan ve her bir bölümün bir peygambere âit bir hikmeti taşıdığı derin bir eserdir^K1. Eserin, Hz. Peygamber'in İbn Arabî'ye rüyâ yoluyla yazdırdığına inanılması, onun sıradan bir kitap değil, vahy-i ilhâmînin bir tezâhürü olduğunu göstermektedir^s.49. Bu denli yoğun ve derin bir metni anlayabilmek için özel bir hazırlık gerekmektedir. Necdet Ardıç'ın "Terzi Baba" adlı eseri, Füsûsu'l-Hikem'in kurgusunun temelini oluşturan bâtınî "tevhîd/teklik" anlayışını kavrayabilmek için gerekli olan alt yapıyı sunmayı hedeflemektedir^s.4. Genel anlayışın zâhirî "tenzîh" anlayışı üzere olması, Füsûsu'l-Hikem'deki mevzuların anlaşılmasını zorlaştırdığından, "Terzi Baba" gibi bir eserin sağladığı ön idrâk, okuyucunun bu zorlukları aşmasına yardımcı olabilir^s.4. Dolayısıyla, "Terzi Baba" kitabı, Füsûsu'l-Hikem'in karmaşık ve çok katmanlı yapısına giriş yapmak isteyenler için bir rehber niteliği taşıyabilir.

Kaynaklar: K1, s. 26 · K1-26; TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye, s. 49 · TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 4

Tasavvufî eserlerde 'teslis' kavramı, genellikle Hristiyanlık inancındaki teslisten ayrıştırılarak, varoluşun ve ilâhî fiillerin temelindeki üçlü bir yapıyı anlatmak için kullanılır. Kitapta bu teslisin, Cenâb-ı Hakk'ın Zât'ı, İrade'si ve Kavl'i (Söz'ü) olduğu açıkça belirtilir^s.16. Bu üç unsurun bir araya gelmesiyle "Kün!" (Ol!) emrinin tecellî ettiği ve her şeyin varlık sahasına çıktığı ifade edilir^s.10. Bu ilâhî teslis, varlığa vücut verme işinin temelini oluşturur ve "vücut verme" işinin zâtında teklik üzerine bina edildiği, bu tekliğin ise adedin iki müsavi kısma taksim olunamaması hâli olduğu vurgulanır^s.16.

Yaratılışın bu üçlü ilke üzerine kurulu olduğu gibi, helak ve fesadın da aynı teslis üzerine bina edildiği belirtilir^s.39. Salih (a.s.)'ın kavminin helak olmasının sebebinin ve öz hakikatinin bu teslis ilkesine dayandığı açıklanır^s.39. Bu durum, ilâhî hikmetin bir gereği olarak sunulur. Ayrıca, bu teslisin "edille ile îcâd-ı maânîde sârî" olduğu, yani delillerle anlamların yaratılmasında geçerli olduğu ifade edilir^{s.11, 28}. Delilde üçten mürekkep olan "nizâm-ı mahsûs" ve "şart-ı mahsûs" üzere olmak gerektiği ve bu durumda netice vereceği belirtilir^s.28. Bu bağlamda teslis, sadece yaratılışın değil, aynı zamanda ilâhî düzenin ve hükümlerin de temelini oluşturan bir ilke olarak ele alınır.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 10, 11, 16, 28, 39

Arifin kalbi, Cenâb-ı Hakk'ın tecellîlerinin en önemli mahallerinden biridir. Bu tecellîler, arifin kalbini Hakk'ın rahmetinden daha geniş kılar ve O'nun zâtî tecellîlerini kabule müstaid hâle getirir^{s.54, 63}. Bu durum, "Ben arzıma ve semâma sığmadım, fakat takî ve temiz, pak olan mü'min kulumun kalbine sığdım" Hadîs-i Kudsî'siyle açıklanır; burada bahsedilen kalb, ancak insân-ı kâmilin kalbidir^s.55. Gayr-ı arifin kalbine kalb denilmesi ise mecâzen olup, hakîkaten değildir^s.55.

Arifin kalbi, Hakk'ın tecellîlerine tâbi'dir; Hak hangi sûrette tecellî ederse, arif de o sûrete göre olur^s.68. Bu, arifin kalbinin belirli bir hususiyete sahip olmasından ziyade, tecellînin kalbi şekillendirmesiyle ilgilidir^s.68. Arif, kendi nefsini bilmekle Rabbini bilir ("men arefe nefsehu fakat arefe rabbehu") ve nefsinin Rabb'ından başka bir şey olmadığını idrâk eder. Bu idrâk sayesinde Hakk'ı Hakk ile arif olur^s.98.

Arifin kalbi, Hakk'ı belirli bir sûrete hasretmez; rahmaniyete döndüğünde bütün esmâ-i ilâhiyyeye ayna olur^s.86. Bâyezîd Bistâmî'nin ifadesiyle, arifin kalbi öyle bir genişliktedir ki, yüz binlerce arş ve muhtevası kalbin bir köşesinde olsa dahi onu duymaz; bu, Hakk'a nazar edildiğinde gayra nazarın mümkün olmamasıyla açıklanır^s.64. Arif, bütün sûretlerde mütecellî olan Hakk'ı, Hakk'la arif olur ve Hakk'ın hüviyyetinin gayrı olan hiçbir mevcûdun olmadığını müşâhede eder^{s.94, 93}. Bu, tecellîden ve ayn-ı cem'de şuhûddan Hakk'ı tanıyan kimsenin hazzıdır^s.93.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 54, 55, 63, 64, 68, 86, 93, 94, 98

"Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye", tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan Necdet Ardıç'ın eserlerinden biridir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - WIKI). Bu eser, tasavvufî metinlerin derinliğini ve mesuliyetini taşıyarak, Hak ile kul arasındaki mükâleme hâlini anlamaya çalışanlara yöneliktir^s.7. Eserin hitap ettiği kitle, tasavvufî hakikatleri kendi nefsinde takrir edip müşâhede etme gayretinde olanlardır. Bu kişiler, hayır ve şerrin ancak kendilerinden geldiğini idrak ederek, nefislerine rahat vermek isterler^s.43.

Kitap, müessir (tesir eden) ve müteessir (tesir alan) kavramları üzerinden, her şeyin bir karşılığı olduğunu ve tesir olmadan eserin zuhur etmeyeceğini açıklar^{s.21, s.22}. Bu bağlamda, eserin okuyucusu, ilahî kelâmın kendi bâtınında nasıl bir eser hâsıl ettiğini anlamaya çalışan kişidir^s.41. Eserdeki hikmetleri anlayan ve kendi nefsinde tatbik eden kimseler, kendilerine isabet eden şeyin nefislerinin hâricinden gelmediğini, bilakis kendi içlerinden kaynaklandığını fark ederler^s.47.

Ayrıca, eser, tasavvufî tartışmaların ve mübahaselerin, işe vakıf olmayanların (nâ-vâkıfân) istifade etmesi için yapıldığını belirtir^s.142. Bu durum, eserin tasavvufî bilgiye ve irfana aç olan, ancak henüz bu alanda derinleşmemiş kişilere de yol gösterici nitelikte olduğunu gösterir. Sonuç olarak, bu eser, tasavvufî hakikatleri anlamak, kendi nefsinde tecrübe etmek ve Hakk'a yakınlaşmak isteyen her seviyeden sâlik için yazılmıştır.

Kaynaklar: TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye — s. 7, 21, 22, 41, 43, 47, 142