Terzi Baba (Cilt 2)

"Terzi Baba (Cilt 2)", Necdet Ardıç'ın Terzi Baba hakkındaki biyografik ve irfanî eser serisinin ikinci kitabıdır (Terzi Baba (Kitap)). Bu cilt, yazarın daha önceki "Terzi Baba (Cilt 1)" kitabında bahsedilen hayat bölümlerinden farklı olarak, tamamen zevki vicdanî ve bâtınî bilgilere odaklanır (Terzi Baba (Cilt 2), s.2). Kitabın temel amacı, Terzi Baba'nın dış görüş ve kaynaklı bilgilerle sınırlı kalmayıp, onun mânevî derinliğini ve hakikatini kendi iç idrakleri ve müşâhedeleriyle aktarmaktır (Terzi Baba (Cilt 2), s.2).

Eserde, Terzi Baba'nın İnsan-ı Kâmil anlayışı ve tezahürleri, yazarın kendi gözlemleri ve dilinin döndüğü nispette Terzi Baba aynasından aksettirilmeye çalışılır (Terzi Baba (Cilt 2), s.11). Bu bağlamda, "Şekerci Dede" gibi isimlerin mânevî anlamları yeniden ele alınarak, ondaki mevcut mânaların isimler yönüyle âşikâre olarak meydana çıkışı açıklanır (Terzi Baba (Cilt 2), s.67). Kitap, Terzi Baba'nın "Baba" isminin mânevî boyutuna da değinir; "Baba" kelimesinin iki "Ba" harfinin tekrarından oluştuğunu, bunun akl-ı küll ile nefs-i küll'ün birleşmesiyle varlıkta ikinci mertebeye, yani Ulûhiyyet'e işaret ettiğini belirtir (Terzi Baba (Cilt 2), s.53). Terzi Baba'nın ismiyle, Allah ismindeki Ulûhiyyet hakikatlerinin, ilim ve mânalarının beşer âleminde bilinir, görünür ve yaşanır hale getirildiği, bu yönünün ise kendisinin risâlet yönünü oluşturduğu ifade edilir (Terzi Baba (Cilt 2), s.172).

"Terzi Baba (Cilt 2)", Terzi Baba'nın evliliğinin 50. yılı için hazırlanmış olup, bu süreçte yaşanan hadiselerin zâhir ve bâtın gelişmelerini takip etmeyi amaçlar (Terzi Baba (Cilt 2), s.1). Kitap serisi içinde "Terzi Baba istişare dosyası" adı altında başka ciltlerin de bulunduğu ve bu ciltlerin Terzi Baba'dan gelen mektup ve zuhuratları içerdiği belirtilir (Terzi Baba (Cilt 2), s.230, s.281). Eser, Terzi Baba'nın hüvviyet açılımının (kerem) ismiyle halife kıldığı, yani irfan olunduğu halifelik tatbikatında kendisini açtığını vurgular (Terzi Baba (Cilt 2), s.271).

Necdet Ardıç, tasavvuf dünyasında "Terzi Baba" adıyla öne çıkan bir mürşiddir. Bu isim, onun tasavvufî kimliğinin bir yansımasıdır^s.24. Kendisine verilen beşerî isim olan Necdet, "efelik, kahramanlık, yiğitlik" anlamlarına gelirken^s.57, tasavvufî makamları gereği "Efendi Baba" ve "Ardıç Baba" gibi farklı isimlerle de anılmaktadır^{s.24, 204}. Bu isimler, zâtının değişik mertebelerdeki görünüşlerini ifade eder; Necdet Bey ismi onu zâhiren tanıyanlar için kullanılırken, Efendi Baba ve Terzi Baba isimleri onun hakikatlerini ve velâyetini işaret eder^s.204.

Necdet Ardıç'ın "Ardıç" ismi, onun velâyetinin derinliğini ve kalıcılığını sembolize eder. Ardıç ağacının yüzyıllarca toprak altında çürümeden kalabilmesi gibi, Terzi Baba'nın irfanının ve etkilerinin de uzun süreler devam edeceği kanaati taşınmaktadır^s.57. Nitekim, "Nusret" kelimesinin ebced değerindeki "sır" harfleriyle Necdet isminin gavsiyet sırrı arasında bir bağlantı kurulmakta, bu da onun Allah'ın nusretiyle müjdelenmiş bir velî olduğuna işaret etmektedir^s.188. Necdet Ardıç, eserleri ve sohbetleriyle tasavvufu geniş kitlelere ulaştırmış, özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi çalışmalarıyla öne çıkmıştır (Necdet Ardıç (Terzibaba) Wiki). Onun sohbet meclisleri, katılımcıların kalplerini İlâhî nurlarla doldurduğu ve muhabbetle gönüllerini açtığı yerlerdir^s.44. Kendisi, Allah'ın murad-ı İlâhîsini tatbikatıyla gösteren bir "Efendi Baba" ve "Terzi Baba" makamındadır^s.272.

Kaynaklar: Terzi Baba Cilt 2 — s. 24, 44, 57, 188, 204, 272

Makâm-ı velâyet, tasavvuf doktrininin merkezî kavramlarından biri olan velâyetin, sâlikin sülûkunda ulaştığı istikrarlı bir mertebesidir^K1. Bu makâm, Allah'ın "el-Velî" isminin mazharı olan İnsân-ı Kâmil'e aittir ve Hak Teâlâ'nın velî ismi tecellîsinden faaliyet göstererek velâyet hakikatlerini bildirmesidir^{s.163, 164}. Kur'ân-ı Kerîm'de Kehf Sûresi'nin 44. âyetinde geçen "Hünâlikel velâyetü lillâhil hakkı hüve hayrun sevâben ve hayrun ukbâ" (Böyle bir vaziyette velâyet, ancak Hak olan Allâha mahsustur. O sevapça en hayırlıdır ve akıbetçe de en hayırlıdır) ifadesiyle makâm-ı velâyet izah edilmektedir^s.164. Bu makâm, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) "Benim ümmetimin velileri beni isrâil peygamberleri gibidir" hadisiyle de önemi vurgulanan bir mertebedir^s.163. Velâyet, nübüvvetin altında ancak ona en yakın makâm olup, nübüvvet kapısı kapanmış olsa da velâyet kapısı açıktır^K1. Her nebî aynı zamanda velîdir, ancak her velî nebî değildir; nübüvvet haricî tebliğ ve şerîat getirme iken, velâyet dâhilî olarak Hak ile yakınlık kurma hâlidir^K1. Makâm-ı velâyete ulaşan kâmil velîler, tayy-i mekân gibi hârikulâde haller gösterebilirler; bu, bir anda ve bir zamanda muhtelif yerlerde görünme hâlidir^s.213. Makâm, hâlden farklı olarak sâlikin amel ve mücâhede ile kazandığı, kendisinde özellik hâline getirdiği bir derecedir^s.127. Bu makâmda sâlik, Hak'ın isimlerinin günlük yaşam mahallidir; örneğin, rızâ makâmında iken "er-Razî" isminin tezâhürüdür^K1.

Kaynaklar: K1, s. 38, 162 · Terzi Baba, C.2 — s. 163, 164, 213 · K1-162, Terzi Baba, C.2, s. 127

Zuhurat, tasavvufî sülûkta "hâl" kavramının bir tezahürüdür ve sâlikin kalbine ilâhî bir lütuf olarak gelen geçici bir nûr, bir keyfiyet veya bir inkişâftır^K2. Sâlikin gayretine bağlı olmayıp, vehbî olarak vârid olur. Terzi Baba'nın eserlerinde zuhurat, sâlikin manevî yolculuğunda karşılaştığı, bazen bir mürşidin nazarı veya tasarrufuyla, bazen de zikir veya murâkabe sırasında ânî bir cezbe ile ortaya çıkan manevî deneyimlerdir^K2. Bu deneyimler, sâlik için birer "müjde ve bir tasdik" niteliği taşır; örneğin, Terzi Baba'nın isminin ve eserlerinin manevî olarak tasdik edildiği zuhuratlar kaydedilmiştir^s.278.

Zuhurat, bir hâlin başlangıcı olan "bârika" gibi, "şimşek aydınlatır ama yağmur yağdırmaz" misali, ilk parıltılar şeklinde zuhûr edebilir^K2. Bu ilk parıltılar, sâlikin manevî idrakini açar ve onu daha derin mertebelere yönlendirir. Terzi Baba'nın hayatında, umre ziyaretleri sırasında yaşanan tecellî ve zuhuratlar, onun gavsiyet makamını izhar eden önemli manevî olaylar olarak kaydedilmiştir^s.186. Bu tür zuhuratlar, sâlikin manevî makamının veya kemâlâtının bir göstergesi olabilir. Terzi Baba'nın "mektuplar ve zuhuratlar" başlığı altında topladığı yazışmalar ve deneyimler, zuhuratın sâlikin manevî gelişimindeki yerini ve önemini vurgulamaktadır^s.38. Zuhurat, Nefs-i Mülhime mertebesinde sâlikin ilham almaya başlaması gibi, kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan gelen manevî açılımları ifade eder (Nefs-i Mülhime).

Kaynaklar: K2 · Terzi Baba Cilt 2 — s. 38, 186, 278

Terzi Baba'nın farklı isimlerle anılması, onun tasavvufî şahsiyetinin çok yönlülüğünü ve irşadındaki derinliği gösterir. "Nakışçı Baba" ismi, Terzi Baba'nın ilâhî hakikatleri ve esmâ-i ilâhiyyeyi sâliklerin gönüllerine işlemekteki maharetini ifade eder. O, talipleri bu hakikatlerle tezyin eden, yani süsleyen bir mürşiddir^s.50. Bu ismin ortaya çıkışı, Terzi Baba'nın irşadında bulunduğu bir müridinin edep dışı davranışlarına karşı cevaben hazırladığı bir kitapta kendi ismini "Nakışçı Baba" olarak kullanmasıyla da bağlantılıdır^s.50. Ayrıca, bu ismin Nakşibendîlik yolunun esaslarıyla da bir paralellik taşıdığı belirtilir, zira Nakşibendîlik de bu hakikati yaşatmayı hedefler^s.50.

"Neccâr" ismi ise, Terzi Baba'nın çocukluk dönemindeki ilk mesleği olan marangozluktan gelir^{s.60, s.9}. Bu isim, onun mânevî rehberliğini sembolize eder; tıpkı bir marangozun ağacı şekillendirmesi gibi, Terzi Baba da sâlikleri mânevî olarak şekillendirir, onların kalp aynalarını cilalar ve onları kemâle erdirir^s.10. "Neccâr" kelimesinin ebced değerinin "NECDET ARDIÇ" isminin harfleriyle ilişkilendirilmesi ve "İnsân-ı Kâmil" mertebesini ifade etmesi de bu isme yüklenen derin anlamı gösterir^s.60. Hatta İzmir'den gelen bazı müridlerinin "Neccâr oğulları" olarak adlandırılması, onların Terzi Baba'nın irşadıyla şekillenmiş olmalarına bir göndermedir^s.65. Bu isimler, Terzi Baba'nın zâhirî kimliği olan "Necdet Bey" isminin hakikatlerini örtse de, ehli için bir câmiiyet ifade eder^s.204.

Kaynaklar: Terzi Baba Cilt 2 — s. 9, 10, 50, 60, 65, 204

Tayy-i mekân, lügatte "bükmek, sarmak, dürmek, kaldırmak, geçmek" gibi anlamlara gelen "tayy" kelimesinden türemiştir^s.217. Tasavvuf ıstılahında ise, velâyet makamına erişmiş bir kâmilin, aynı anda birden fazla yerde fiziksel olarak görünmesi hâlidir^s.213. Bu durum, mekânın kayıtlarının ortadan kalkmasıyla gerçekleşir^s.213. Tayy-i mekân, tayy-i zaman ve tayy-i meratib ile birlikte üç hâlde yaşanabilir: uyku, yakaza (uyku ile uyanıklık arası) ve zâhir sûret âleminde^s.219.

Bu hâlin gerçekleşmesi, velîlerin ruhsal bir vücuda sahip olmalarıyla açıklanır; bu sayede zaman ve mekân kayıtlarından kurtulurlar^s.214. Kur'ân-ı Kerîm'de tayy-i mekâna dair örnekler bulunmaktadır. Hz. İdrîs'in "yüce bir mekâna yükseltilmesi" (Hz. İdrîs (a.s.) wiki) tayy-i mekân konusu olarak zikredilir^s.215. Ayrıca, Hz. Süleyman'ın veziri Berhiyâ'nın Belkıs'ın tahtını göz açıp kapayıncaya kadar Kudüs'e getirmesi de bu hâle bir örnektir^s.215. Ashab-ı Kehf'in mağarada 309 yıl kalıp bunu kısa bir süre gibi algılamaları ise hem tayy-i mekân hem de tayy-i zaman yaşantısına örnek teşkil eder^{s.214, 216}.

Tayy-i mekân, Cenâb-ı Hakk'ın bir kudret tecellisidir ve makâm-ı gavsiyet ile tecelli ettirilebilir^s.209. Ancak, bu hâlin "izâfi benlik" içinde yaşayanlarda tehlikeli olabileceği, nefsin hırs ve arzularına kapılarak istismar edilebileceği uyarısı yapılır^s.218. Gerçek tayy-i mekân, irfan ehlinin "İlâh-î benlik" ile, yani Hakk'ta Hakk olarak, Hakk ile yaşadığı bir hâldir^{s.218, 221}.

Kaynaklar: Terzi Baba, Cilt 2 — s. 209, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 221

Terzi Baba'nın kitapları, öncelikle tasavvuf yoluna girmiş veya bu yola girmeyi arzulayan sâlikler için yazılmıştır. Yazar, okuyucularından "nefs'in hevasından, zan ve hayalden, gafletten soyunmaya çalışarak, saf bir gönül ve Besmele ile okumaya başlamalarını" tavsiye eder^s.5. Bu durum, eserlerin mânevî bir arınma ve idrak sürecine katkıda bulunmayı hedeflediğini gösterir. Kitaplar, okuyucuların daha önce okudukları tasavvufî eserlerdeki kavramları birleştirip basit cümlelerle anlamalarına yardımcı olmayı amaçlar^s.268. Bu sayede, "ilim ve amel" arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan "hayal kırıklıklarını" gidermeyi ve ruhsal tatmin sağlamayı hedefler^s.236.

Eserler aynı zamanda, şeriatın emirlerine riayet ederek istikametini kontrol etmek isteyenler için bir rehber niteliğindedir^s.233. Yazar, bu kitap çalışmasından doğacak mânevî bereketi "sevgili Peygamber Efendimize, ehli ve ehli beytine, Hz. Pîrimiz Necdet Ardıç Uşşâki Hz.lerine ve de Muhterem eşleri Nüket hanım Vâlidemize âilesine, tüm evlâtlarına ve ehli irfâna" ithaf ettiğini belirtir^s.9. Bu ithaf, eserlerin Ehl-i Beyt'in mânevî vârisleri ve irfan ehli için de yazıldığını gösterir. Tasavvufta Ehl-i Beyt, sadece kan bağıyla değil, Hz. Peygamber'in ahlâkıyla ahlâklanan herkesi kapsar^K1. Dolayısıyla, bu kitaplar, mânevî bir bağ kurarak Ehl-i Beyt'ten sayılan ve Hak yolunda ilerleyen herkes için bir kılavuzdur. Kitapların "açık bir kitap" olduğu ve sâlik tarafından açılması gerektiği vurgusu^s.19, okuyucunun aktif katılımıyla mânevî açılımlar elde etmesini beklediğini ortaya koyar.

Kaynaklar: Terzi Baba, C.2 — s. 5, 9, 19, 233, 236, 268 · K1, s. 45