Aşk ve Muhabbet Yolu

"Aşk ve Muhabbet Yolu", tasavvufî bir eser olarak, okuyucuyu manevî bir derinliğe ulaştırmayı amaçlar. Kitabın temel gayesi, gönül sahiplerine aşkın ve muhabbetin önemini anlatarak, vahdet deryasında selametle yüzebilmeleri için birer can simidi sunmaktır^s.95. Eser, aşkı "şiddetli sevgi" olarak tanımlayan tasavvufun itici gücü ve merkezi kavramı olarak ele alır^vikipedi. Muhabbet ise, sâlikin Hak'ka, Hak'ın da sâliğe duyduğu karşılıklı sevgi olup, sülûkun itici gücü ve mücâhedenin tatlandırıcısıdır^K1.

Kitap, şeriatın Hak'ka giden yolu düzenlediğini, ancak aşk hayatının bu varlık yolundan farklı bir seyir izlediğini belirtir^s.189. Aşk, muhabbetten daha şiddetli ve yakıcı olup, sahibini fânî kılan bir sevgidir^K1. Eser, okuyucuyu "şettâr" denilen aşk ile ilim ve irfanla yol alan mi'rac ehline uymaya, vücuttaki fânî örtüyü aşkla kaldırmaya ve gönülde sırlı âleme aşkla manevî sarhoş olarak girmeye davet eder^s.106.

"Aşk ve Muhabbet Yolu", ilâhî nefhaların dirilik ve zindelik verdiğini, aşk değirmeninin hikmet ve hakikat kaynaklarından akan coşkun sularla döndüğünü ifade eder^s.108. Kitap, benlikten kurtulmak, güzel ahlâk ve aşk sahibi olmak için sadece şeriatın vücut hareketinin yeterli olmadığını, dünya nimetlerinin geçiciliğini ve vatan muhabbetinin önemini de vurgular^s.173. Eser, Mevlânâ Celâlettin'in aşk âlemini anlattığı gibi, kapalı geçen sözleri "Nusret" ağzından dile getirerek, okuyucuyu "Âlem-i Huzur" ve "Âlem-i İmkân"a davet eder^s.189.

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 95, 106, 108, 173, 189 · Vikipedi: Aşk · K1, s. 19, 247

"Aşk ve Muhabbet Yolu" adlı eserin yazarı veya derleyeni hakkında kaynaklarda açık bir ifade yer almamaktadır. Bununla birlikte, kitabın içeriği ve üslubu, yazarın tasavvufî bir kimliğe sahip olduğunu göstermektedir. Örneğin, kitapta "gönül kitabını oku" emrinin bütün mütalâaların özü olduğu vurgulanmakta ve kâinatın bir hikmet kitabı olarak görüldüğü belirtilmektedir^{s.91, s.167}. Yazar, "Nusret beyin dikkâte şâyân bir mektubunu" kitabına dahil etmiştir^s.35, bu da eserin bir derleme niteliği taşıyabileceği ihtimalini akla getirmektedir. Ayrıca, kitabın "DAHA EVVELCE ÇIKAN KİTAPLARIMIZ" başlığı altında "Necdet Divanı", "Hacc Divanı", "İrfan Mektebi, Hakk Yolu’nun Seyr defteri", "Lübb’ül Lübb Özün Özü" gibi eserlerin listesi verilmektedir^s.190. Bu durum, "Aşk ve Muhabbet Yolu" kitabının, bu listedeki eserlerin de yazarı olan aynı kişi tarafından kaleme alındığını düşündürmektedir. Kitabın önsözünde de "Terzi Baba 1 kitabımızda kısa bilgiler vardır dileyen oraya da bakabilir" ifadesi geçmektedir^s.10, bu da yazarın daha önce "Terzi Baba" adıyla bir eser yayımladığını göstermektedir. Tüm bu bilgiler, yazarın tasavvuf alanında birden fazla eseri bulunan bir müellif olduğunu ortaya koymaktadır, ancak ismi kaynaklarda açıkça belirtilmemiştir.

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 10, 35, 91, 167, 190

Tasavvufta aşk, lugattaki "aşırı sevgi, hasretin son haddi, mahvedici muhabbet" anlamlarını aşarak, sâlikin Hakk'a yönelik mahvedici sevgisi olarak tanımlanır^K1. Bu sevgi, muhabbetten daha şiddetli ve yakıcı olup, sâhibini fânî kılar^K1. Aşk, sülûk yolculuğunda en yüksek itici güçtür; mücâhedeyi tahammül edilebilir, fenâyı ise tatlı kılan bir kuvvettir^K1. Aşkın temel düsturu, Bakara 165'teki "mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler" âyetinde ifadesini bulur^K1.

Aşk ile muhabbet arasında önemli bir fark vardır: Muhabbet, sevenin sevdiğini bilinçle ve kontrolle, akıl ve irâde ile sevmesi iken; aşk, sevenin sevdiğine mahvolması, kontrolün gitmesi, akıl ve irâdenin geri çekilmesi hâlidir. Bu durum, "el-aşkü cünûnün ilâhî" (aşk ilâhî bir delilik) tâbiriyle açıklanır^K1. Aşkın türleri arasında aşk-ı mecâzî (beşerî aşk) ve aşk-ı hakîkî (Hakk'a olan aşk) bulunur. Mecâzî aşk, sâlikin "sevme"yi öğrendiği bir eğitim aracı olarak görülür ve hakîkî aşka geçişin bir köprüsü niteliğindedir^s.37.

Aşk, kalpleri Hakk'tan başka her şeyden, yani mâsivâdan temizleyen bir ateştir^s.37. Kâinatın yaratılışının ve hareketinin temelinde aşk vardır; atomlardan yıldızlara kadar her varlık, hızını ve hareketini aşktan alır^s.75. Aşkın makâmı gönüldür ve ilâhî tecellîlerin, sübhânî feyizlerin kaynağıdır^s.75. Âşık, yokluğunu anlayıp ma'şûkunda fâni olduğu anda ma'şûk olur^s.37. Aşk, dağınık mâsivâ endişelerini bertaraf ederek tevhîd neş'esinde birleşmeyi sağlar ve bizâtihi şifâdır^s.155.

Kaynaklar: K1, s. 19 · K1-19, Aşk ve Muhabbet Yolu, s. 37 · Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 37, 75, 155

Muhabbet, tasavvufî hâllerin en yumuşak ancak en güçlü olanıdır; zira hiçbir mücâhede muhabbet olmaksızın tahammül edilemez^K1. Bu kavram, sâlikin manevî yolculuğunda (seyr-i sülûk) ilerlemesini sağlayan temel kuvvettir^K1. Muhabbetin türleri arasında Hakk'ın kuluna olan zâtî sevgisi (muhabbet-i Hak) ve kulun Hakk'a olan kazanılmış sevgisi (muhabbet-i kul) bulunur. Kulun sevgisi, amelleriyle Hakk'tan mukâbele olarak gelir^K1. Ayrıca, Hakk'ın sevdiği kullara, peygamberlere ve velîlere duyulan sevgi (muhabbet-i halîfe) ile Hakk'ın yarattıklarına duyulan sevgi (muhabbet-i mâ-sivâ) de muhabbet kapsamındadır. Ancak mâ-sivâya duyulan sevgi, Hakk sevgisinden öne geçtiğinde mezmûm (kınanmış) hâle gelir^K1. Muhabbet, akıl ve irade ile birlikte işleyen kontrollü bir sevgi iken, aşk daha mahvedici ve iradeyi geri çeken bir sevgi olarak ayrılır^K1. Gönül, tasavvufta ilâhî tecellîlerin ve sübhânî feyizlerin kaynağıdır; muhabbet-i ilâhiyenin gönülde uyanması, Nur-u Muhammedî güneşinin doğması gibidir^s.75. Muhabbetin alâmetlerinden biri, mahbûbun kelâmıyla meşguliyettir^K1. Tasavvuf, gönül saflığını temin etmek ve ayna gibi temiz eylemekle muhabbeti besler^s.34. Bu hâl, mi'racın hakikatine ermek için bir basamak teşkil eder^s.142.

Kaynaklar: K1, s. 19, 247 · Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 34, 75, 142

"Aşk ve Muhabbet Yolu" kitabında yer alan "Yûsuf Peygamberin Kıssasından Mânâlar, İlhamlar" başlıklı bölüm, Yûsuf kıssasına tasavvufî bir bakış açısıyla yaklaşır. Yazar, kıssanın "tarihi bir hikâye" olmasının yanı sıra, "inceliklerini pertavsız ile arayalım" ve "sırlı taraflarını meydana çıkaralım" diyerek, metnin zahirî anlamının ötesindeki bâtınî hakikatlere işaret eder^s.92. Bu bağlamda, Yûsuf Peygamber, insanın kendi iç dünyasında, "vücudumuzda can gibi" bir varlık olarak temsil edilir. Kardeşleri tarafından kuyuya atılması ise, "menfî kuvvetler tarafından oraya itilmesi, atılması" şeklinde yorumlanır^s.92. Bu sembolik anlatım, kıssadaki olayların sadece dış dünyada cereyan eden hadiseler olmadığını, aynı zamanda insanın nefsî mücadelelerini, ruhsal iniş ve çıkışlarını yansıttığını gösterir. Kitap, diğer peygamberlerin devrelerinin de "aynı zamanda her ruhun devreleri" olduğunu belirterek, peygamber kıssalarının evrensel ve zamandan bağımsız manevi dersler içerdiğini vurgular^s.130. Bu yaklaşım, tasavvufta kıssaların sadece ibret almak için değil, aynı zamanda kişinin kendi içsel yolculuğunu anlaması ve manevi kemalata ulaşması için birer rehber olarak görüldüğünü ortaya koyar. Yûsuf kıssası özelinde ise, canın veya ruhun nefsin karanlık kuyularına düşmesi ve oradan kurtuluş mücadelesi gibi derin manevi süreçlere gönderme yapılır.

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 92, 130

Tasavvufî mektuplar, tasavvufun temel gayesi olan "safiyet-i kalbiyeyi temin etmek, ayna gibi temiz eylemek"^s.34 hedefine ulaşmada önemli bir araçtır. Bu mektuplar aracılığıyla, tasavvufun sadece "hadesten taharet"ten ibaret olmadığı, aynı zamanda tevazu gibi yüce makamları ve Hakikat-i Muhammediyye'ye temas eden derin bahisleri ihtiva ettiği vurgulanır^{s.30, 80}. Nusret Tura gibi mutasavvıfların kaleme aldığı bu mektuplar, okuyucuların tasavvufî meselelere dair sorularına cevap verirken^{s.10, 111}, aynı zamanda onların irfanî idraklerini geliştirmeyi amaçlar. Mektuplar, sâlikin Hak'tan uzaklaşması anlamına gelen gafletin^K1 farklı kademelerini idrak etmesine ve bu gafletten kurtulmasına yardımcı olur. Örneğin, "Arif olmayanın aşkı" gibi ifadelerle, kemal ehli olmayanların aşk anlayışının eksiklikleri dile getirilerek, olgun bir sâlikin nasıl bir anlayışa sahip olması gerektiği öğretilir^s.37. Bu yazılı eserler, tasavvufun "en yumuşak ama en güçlü" hâllerinden biri olan muhabbetin^K1 derinleşmesine katkı sağlar ve okuyucuları ilahi hakikatlere yönlendirir. Mektuplar, bazen "esrâr dolu" ve "yüksek ve mânâlı derin fikirleri ihtiva eden" sûrelerin tasavvufî mânâlarını açıklayarak^s.111, Kur'an'ın irfanî bir bakış açısıyla yorumlanmasına da hizmet eder. Bu yönüyle, Necdet Ardıç, Şerif Kır ve Muharrem Avan gibi isimlerin temsil ettiği modern tasavvuf geleneğinde de Kur'an sûrelerinin tasavvufî tefsirine verilen önemin bir yansımasıdır (Necdet Ardıç, Şerif Kır, Muharrem Avan wiki sayfaları).

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 10, 30, 34, 37, 80, 111 · K1, s. 55, 247

Eser, öncelikle madde âleminin sınırlamalarından kurtulamamış, ancak tasavvuf yoluna girmeye hevesli olanlar için bir kapı aralar. Bu kişiler, öğrendikleri ilmin şekle uygun ve kesin bir cevabını arayan tasavvuf talebeleri olabileceği gibi, bilmediği ve şaştığı bir sırrın çözülmesini isteyen genel okuyucular da olabilir^s.7. Eser, gönlünde ilâhî nurun doğmasını arzulayanlara hitap eder; zira bu nur kimin gönlünde doğarsa, o kulun her hareketi Hakk'ın arzûsuna uygun hale gelir ve esrâr-ı ilâhiye ona fâş olur^s.51. Kitap, aynı zamanda, benlik, cehil, iptila, ihtiras ve inkâr gibi çelik zırh misali perdelerle örtülmüş olan gönüllerdeki ulûm-u evvelin ve âhirin, esrâr-ı namütenahîyi keşfetmek isteyenler için bir kılavuzdur^s.51. Cenâb-ı Hakk'ın "Âlemi senin için, seni de kendim için yarattım" buyurduğu sevgili Habîbi'nde iştiyaklı aşk ve muhabbet ile fânî olan bahtiyar kimseler için de bu eser, aşkın ve muhabbetin derinliklerini idrak etme yolunda önemli bir kaynaktır^s.126. Eser, kâinatı içten ve dıştan kaplayan aşkı idrak ederek âşık ile ma'şûk arasındaki perdeleri yıkmak ve yakmak isteyenlere seslenir; çünkü bu idrak, âşıkın bir vücutla mukayyet olmadığını ve yayılma kabiliyetinin sonsuz olduğunu gösterir^s.91. Son olarak, gönül keşkülleri aşk, ilim ve irfanla dolu olan, zamanın dedeleri gibi konuşan, iş güç tutan ve her güzelliğe kolaylıkla akıp gidenlerden olmayıp sabırla kendi gönlüne akmasını bekleyenlere hitap eder^s.144.

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 7, 51, 91, 126, 144

Tasavvufta gönül, sadece bir organ olmanın ötesinde, ilâhî hakîkatlerin tecellî ettiği, feyizlerin doğduğu ve hikmetin korunduğu bir merkezdir^s.75. Bu yönüyle, "Beni yere göğe sığdıramadım, mü'min kulumun kalbine sığdırdım" (Aclûnî, II/195) hadîsinde belirtilen kalp ile aynı mertebede ele alınır ve ilâhî tecellîlerin ilk kapısıdır^K2. Gönül, bütün âlemleri içine alacak kadar geniş bir yapıya sahiptir ve tüm ilimler, kuvvetler ve idrâkler buradan beslenir^s.75.

Gönül, aynı zamanda aşkın makâmıdır; atomların ve yıldızların hareketini sağlayan, her varlığın hızını aldığı ma'şûkiyet makâmının merkezidir^s.75. Bu aşk hâli, diğer ilimlerin nurunu ve idrâkini aldığı temel bir kaynaktır. Tasavvuf ehli, gönül keşkülünü aşkla doldurarak her güzelliğe kolaylıkla akıp gidenlerden olmayı hedefler^s.31.

Sâlikin sülûkundaki gâyesi, gönlün içindeki yedinci mertebeye ulaşmaktır^s.28. Bu mertebeye ulaşan gönül, beşeriyet kemâlâtını bulmuş, ruhun aşk ve mânâ olarak bir dönüş yapmasıyla âşık iken ma'şûk neş'esine vâsıl olmuştur^s.103. Bu hâlde, esrârlı hikmet kitabının şifreleri çözülür ve ilâhî nefhalar gönül ehlini coşturur^{s.103, 104}.

"Gönül kitabını oku" emri, bütün mütalâaların özüdür ve ledün ilmiyle meşgul olmayı teşvik eder^{s.29, 91}. Ancak gönül, beşeriyet, benlik, ihtiras ve iptilâ çamurlarıyla sıvanırsa aynalığını kaybeder^s.91. Tasavvuf ilmi, gönül sâfiyetini temin ederken, dünya ilmi sûretin imârıdır; oysa her hareket, ilim ve feyiz gönülden doğar, bu yüzden asıl olan gönüldür^s.8. Gönül, kemâlini bulmuş, ebedî merhalesine ulaşmış bir zât hâline geldiğinde, sıfatlar ve eserler değişse de gönlün zâtı değişmez^s.145.

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 8, 28, 29, 31, 75, 91, 103, 104, 145 · K2

"İlahi zuhûra ayna ol!" ifadesi, tasavvufî sülûkun temel hedeflerinden birini teşkil eder. Bu ifade, sâlikin kendi varlığını, Hakk'ın tecellîlerinin yansıdığı bir ayna gibi görmesini ve bu aynayı sürekli temiz tutmasını öğütler. Kur'ân-ı Kerîm'in nûrânî âyetlerinin mânâlarıyla ruhlaşmak, ölmezliğe erişmek ve her an yeni bir şe'nde olan Zât-ı İlâhî ile hep ve her şey olduğunu fehmetmek, bu aynalık vasfına ulaşmanın bir yoludur^s.156.

Bu aynalık hali, kulun kendi nefsini arındırmasıyla mümkündür. Ma'şûkun nazargâhı olan gönül aynasının, tecellînin gölgesiz olarak zuhur etmesi ve şûhut edilebilmesi için kir ve lekelerden arınması lâzımdır^s.130. Bu arınma süreci, sâlikin îmân ve i'tikâd keyfiyetinde şirk-i hafîden uzak durmasını gerektirir. Cenâb-ı Hakk'a gökyüzünde mekân tahsis etmek gibi düşünceler, Hakk'ın azamet-i kibriyâsını kayıtlamak anlamına gelir ki bu, açık bir cehildir ve aynalık vasfına engel teşkil eder^s.157.

Aşkın zuhûru, madde âlemini eriterek mânâ âlemini ihyâ eder^s.101. Bu durum, sâlikin benliğini ve günahlarını perde-i hafânın arkasında gizleyen gece gibi, cemâl-i kibriyâyı örten ve ağyarın görünmesine mânî olan bir perde-i hafâya dönüşmesini sağlar^s.101. Nihayetinde, "Nereye dönsen orada ALLAH'ın vechini görürsün" hakikati, sâlikin gönül aynasında mahal-i aslîsini bulur^s.123. Bu, sâlikin Hakk'ın tecellîlerini her yerde ve her şeyde müşâhede etme mertebesine ulaşmasıdır.

Kaynaklar: Aşk ve Muhabbet Yolu — s. 101, 123, 130, 156, 157