Vekeżâlike enzelnâhu hukmen ‘arabiyyâ(en)(c) vele-ini-tteba'te ehvâehum ba'de mâ câeke mine-l'ilmi mâ leke mina(A)llâhi min veliyyin velâ vâk(in)
Böylece biz onu (Kur'an'ı) Arapça bir hüküm olarak indirdik. Sana gelen bu ilimden sonra eğer sen onların heva ve heveslerine uyarsan, Allah tarafından senin için ne bir dost vardır, ne de bir koruyucu.
Ve işte biz o Kur'ân'ı Arapça bir hüküm olarak indirdik. Yemin olsun ki, eğer sen, sana vahiyle gelen bu bilgiden sonra onların keyiflerine uyacak olursan, sana Allah'dan ne bir dost vardır, ne de bir koruyucu.
Ra'd Suresi 37. ayet, Kur'an'ın Arapça bir hüküm olarak indirilişini ve bu ilme rağmen başka heveslere uymanın sonuçlarını vurgular. Ayet, vahyin dilsel niteliğini ve ona bağlı kalmanın önemini dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nüzûl (نزول) kelimesi, yüksek bir yerden alçak bir yere inmek anlamına gelir. Kur'an bağlamında ise, Allah Teâlâ'nın kelamının semadan peygamberine vahyedilmesi, yani ilahi bir kaynaktan beşeriyete ulaştırılması eylemini ifade eder. Ayetteki 'enzelnâhu' (onu indirdik) ifadesi, Kur'an'ın ilahi menşeini ve Allah'ın kudretiyle vahyedildiğini vurgular.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'enzelnâhu' ifadesini, Allah'ın Kur'an'ı peygamberine vahyettiği ve onu insanlara tebliğ etmesini emrettiği anlamında kullanır. Bu, sadece fiziksel bir iniş değil, aynı zamanda ilahi bir buyruğun ve mesajın gönderilmesi anlamını taşır. Ayetteki 'hükmen' kelimesiyle birlikte düşünüldüğünde, indirilenin sadece bir metin değil, aynı zamanda bir yasa ve hikmet olduğu anlaşılır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hükm (حكم), bir şeyi engellemek, menetmek ve bir şeyi sağlamlaştırmak anlamlarına gelir. Kur'an'da ise, doğruyu yanlıştan ayıran, ihtilafları çözen, adaleti tesis eden ve insanları kötülüklerden alıkoyan ilahi yasa ve hikmet anlamında kullanılır. Ayetteki 'hükmen' ifadesi, Kur'an'ın sadece bir kitap değil, aynı zamanda hayatı düzenleyen, doğruyu gösteren ve nihai kararları içeren bir rehber olduğunu vurgular.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Hükm, bir şeyin hakikatini idrak etmek ve ona göre karar vermek demektir. Kur'an'ın 'hükmen' olarak indirilmesi, onun insanlara doğruyu ve yanlışı ayırt etme yeteneği kazandıran, hayatın her alanında yol gösteren ve nihai otoriteyi temsil eden bir kaynak olduğunu ifade eder. Bu bağlamda, Kur'an'ın sadece bilgi değil, aynı zamanda eylem ve davranışları yönlendiren bir prensipler bütünü olduğu anlaşılır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hükm' kavramının Kur'an'da hem yargı hem de hikmet anlamlarını taşıdığını belirtir. Kur'an'ın 'hükmen' olarak indirilmesi, onun sadece yasal düzenlemeler getiren bir kitap olmadığını, aynı zamanda derin bir hikmet ve anlayışla dolu olduğunu gösterir. Bu, Kur'an'ın insanlara sadece ne yapmaları gerektiğini değil, aynı zamanda neden yapmaları gerektiğini de öğreten bir rehber olduğunu ifade eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'Arabiyyen' kelimesinin, Kur'an'ın Arap dilinin tüm inceliklerini, belagatını ve fesahatını barındırdığını ifade ettiğini belirtir. Bu, Kur'an'ın Arapça konuşanlar için açık ve anlaşılır olduğunu, aynı zamanda dilin en yüksek edebi seviyesini temsil ettiğini gösterir. Ayetteki bu vurgu, Kur'an'ın mesajının Arap toplumuna kendi dilleriyle ulaştırılmasının önemini ortaya koyar.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, Kur'an'ın 'Arabiyyen' olmasının, onun Arap dilinin mecazlarını, istiarelerini ve diğer edebi sanatlarını içerdiğini ifade eder. Bu, Kur'an'ın sadece kelime anlamlarıyla değil, aynı zamanda dilin derinlikli ve çok katmanlı anlamlarıyla da anlaşılması gerektiğini gösterir. Ayetteki bu ifade, Kur'an'ın dilsel mucizevi yönüne de işaret eder.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'Arabiyyen' kelimesinin, Kur'an'ın Arap dilinin semantik alanını ve kültürel bağlamını yansıttığını belirtir. Bu, Kur'an'ın mesajının, indirildiği toplumun dilsel ve kültürel kodlarına uygun olarak formüle edildiğini gösterir. Ayetteki bu vurgu, Kur'an'ın evrensel mesajının, belirli bir dil ve kültür aracılığıyla nasıl aktarıldığını anlamak için önemlidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hevâ (هوى), bir şeyin aşağıya düşmesi veya bir şeye meyletmek anlamına gelir. Kur'an'da ise genellikle nefsin kötü arzularına, batıl inançlara ve doğru yoldan saptıran isteklere meyletmeyi ifade eder. Ayetteki 'ehvâehum' (onların hevesleri) ifadesi, ilahi vahiyden sonra bile insanların kendi kişisel eğilimlerine, yanlış inançlarına veya çıkarlarına uymalarının tehlikesini vurgular.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, hevânın, nefsin şehvetlerine ve batıl düşüncelere yönelmesi olduğunu belirtir. Ayetteki 'ehvâehum' ifadesi, ilim ve hidayet geldikten sonra bile, insanların kendi sübjektif arzularına, yanlış kanaatlerine veya toplumsal baskılara boyun eğmelerinin, Allah katında hiçbir dost ve koruyucu bulamayacakları bir duruma yol açacağını açıkça ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İlm (علم), bir şeyin hakikatini idrak etmek ve onu olduğu gibi bilmek anlamına gelir. Kur'an bağlamında ise, Allah'tan gelen vahiy, peygamberlere indirilen kitaplar ve ilahi hakikatler kastedilir. Ayetteki 'mâ câeke mine'l-ilmi' (sana gelen ilim) ifadesi, Hz. Peygamber'e vahyedilen Kur'an'ı ve onun içerdiği tüm bilgiyi, hikmeti ve hükümleri ifade eder. Bu ilim, insanı doğru yola ileten ve batıldan ayıran kesin bilgidir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'ilm' kavramının, sadece teorik bilgi değil, aynı zamanda pratik rehberlik ve doğru eyleme yol açan bir anlayış olduğunu vurgular. Ayetteki 'ilim' ifadesi, Allah'tan gelen vahyin, insanlara sadece neyin doğru olduğunu öğretmekle kalmayıp, aynı zamanda onları doğru yaşamaya yönlendiren bir güç olduğunu gösterir. Bu ilme rağmen heveslere uymak, bu rehberliği terk etmek anlamına gelir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Velî (ولي), yakınlık, dostluk, yardım ve koruma anlamlarına gelir. Kur'an'da ise, Allah'ın dostu olanlar veya Allah'tan başka dost edinilenler için kullanılır. Ayetteki 'mâ leke minallâhi min veliyyin' (Allah katında sana bir dost yoktur) ifadesi, ilahi vahye sırt çevirip heveslere uyan kimsenin, Allah'ın yardımından ve korumasından mahrum kalacağını, dolayısıyla dünyada ve ahirette gerçek bir destekçisi olmayacağını vurgular.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Velî, işleri üzerine alan, yardım eden ve koruyan demektir. Ayetteki 'veliyyin' kelimesi, Allah'ın hükmüne karşı gelindiğinde, Allah'ın koruyuculuğundan ve yardımından mahrum kalınacağını ifade eder. Bu, Allah'ın dostluğunun ve desteğinin, O'nun emirlerine uymakla doğrudan ilişkili olduğunu gösterir. Heveslere uymak, bu dostluğu kaybetme riskini taşır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Vâkî (واقي), bir şeyi koruyan, muhafaza eden ve zarardan sakındıran demektir. Ayetteki 'velâ vâkın' (ve seni koruyan da çıkmaz) ifadesi, ilahi vahye karşı gelip heveslere uyan kimsenin, Allah'ın azabından veya dünyevi musibetlerden kendisini koruyacak hiçbir gücün veya kimsenin olmayacağını kesin bir dille belirtir. Bu, Allah'ın korumasının önemini ve O'na itaatin bir sonucu olduğunu vurgular.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Vâkî, bir şeyi tehlikelerden ve zararlardan uzak tutan demektir. Ayetteki 'vâkın' kelimesi, Allah'ın ilmine ve hükmüne karşı gelindiğinde, kişinin kendisini ilahi cezadan veya herhangi bir zarardan koruyacak bir sığınağının kalmayacağını ifade eder. Bu, Allah'ın emirlerine uymanın, aynı zamanda bir korunma ve güvenlik vesilesi olduğunu gösterir.
Ra'd Sûresi
13.37- Ve kezâlike enzelnâhu hukmen arabiyyâ, ve leinittebağte ehvâehum bağde mâ câeke minel ılmi mâ leke minallâhi miv veliyyiv ve lâ vâg.
Diyanet Meali:
13.37- Ve böylece biz onu Arapça bir hüküm (Kur’an, hikmetli bir söz) olarak indirdik. Eğer sana gelen bu ilimden sonra, onların arzularına uyarsan, (işte o zaman) Allah tarafından senin ne bir dostun ne de koruyucun vardır.
“Ve böylece biz onu Arapça bir hüküm (Kur’an, hikmetli bir söz) olarak indirdik.” Kelamî açıdan bu ayet, Kur’ân-ı Kerîm’in lafzı ve anlamı bakımından ilahî kaynaklı ve bağlayıcı bir hüküm kaynağı olduğunu ortaya koyar. Kur’an’ın indirilişi Allah’ın kelâm sıfatının bir tecellisidir. Burada geçen “Arapça bir hüküm” ifadesi, Kuranı anlamak için Arapça dilbilgisi önemli bir unsur olduğu ifade edilmekle birlikte Allah’ın hükmü sadece Kur’an’daki hem şer’î kurallar hem de kuranın açılımı sonucu kainattaki tüm fiziksel, biyolojik ve kozmik düzenler de O’nun koyduğu ilahî hükümlerdir.
Kur’an’da “Sünnetullah” (Allah’ın kanunu) olarak geçen bu düzen, her şeyin Allah’ın iradesi, ilmi ve hikmetiyle meydana geldiğini gösterir. Yerçekimi kanunu, suyun buharlaşması, kalbin atışı, yıldızların yörüngeleri... hepsi Allah’ın birer kudret ve hikmet hükmüdür. Bu bağlamda Kur’an, yazılı vahiydir; kâinat ise var oluşun diliyle yazılmış bir başka vahiydir. Her ikisi de Allah’ın kelâm sıfatının farklı tecellileridir. Dolayısıyla, Kur’an’daki hüküm ile kâinattaki düzen birbirini tamamlayıcı iki tecellidir.
Bu anlayışa göre, Kur’an’daki hükümle kâinattaki düzen birbirini tamamlayıcıdır. Kur’an bir “kitab-ı tenzîl” (indirilen kitap), kâinat ise bir “kitab-ı tekvîn” (var edilen kitap)tir. Her iki kitap da Allah’ın ilmini ve kudretini yansıtır. Dolayısıyla Kur’an’da yer alan “Arapça bir hüküm” ifadesi, bütün ilahî hükümlerin dille ifade edilmiş bir yansıması olarak da anlaşılabilir.
Ayetin lafzı aynı zamanda nüzulün hikmetine de işaret eder: Kur’an, sadece ahlâkî öğretiler içeren bir metin değil, aynı zamanda sosyal düzeni kuran bir hukuk sistemidir. “Hüküm” olarak nitelenmesi, onun içerdiği emir, yasak ve cezaların ilahî iradeye dayanmasını ifade eder. Kelamcılar için bu, şeriatın meşruiyet kaynağının yalnızca Allah olduğunu ve başka hiçbir merciin bu seviyede bir hüküm koyucu olamayacağını gösterir.
İrfanî açıdan bu ayet, Kur’an’ın zahirden batına, lafızdan manaya doğru bir hikmet ve marifet kaynağı olduğunu gösterir. “Arapça bir hüküm” olarak nitelendirilmesi, Arapça dilbilgisinin hakikatin sembollerini anlamak için gerekli olduğunu ifade etmektedir. Arapça, zengin kök yapısı ve çok katmanlı anlam derinliğiyle ilahî hakikatlerin çeşitli seviyelerde açığa çıkmasına imkân tanır. Bu, marifet yolunda olan salik için Kur’an’ın her bir kelimesinin bir batınî kapı olduğunu gösterir.
“Arap” kelimesi (عَرَب), harf düzeyinde incelendiğinde ع ر ب harflerinden oluşur. Burada “ر ب” (Rab) kökü, terbiye eden, düzenleyen, kemâle erdiren anlamını taşır. Bu bağlamda, “Arapça” ifadesi hem lafzen hem de mânen Rabbin terbiyesinden geçmiş bir dil olarak yorumlanabilir. “Arap” harflerindeki “ʿAyn (ع)” harfi ise, Arapça’da göz, kaynak, pınar, öz ve asıl anlamlarına gelir. Tasavvufta Ayn harfi hem görmenin hem de kaynağın sembolüdür; bu yönüyle ‘hakikatin gözü’ anlamı taşır.
İrfânî kaynaklarda “ʿaynü’l-yakîn” gibi terkiplerde geçen bu harf ve anlam, ilmin veya marifetin görerek, içten tanınarak, sezilerek kavranmasını işaret eder. Aynı zamanda varlığın merkezindeki “öz”e, yani hakikatin kaynağına bir işarettir. “Arap” kelimesinin başında yer alan “ʿAyn”, bu anlamda, dilin zahirî bir ses olmaktan öte, hakikatin gözü ve kaynağı olduğunu ima eder.
Dolayısıyla “Arapça bir hüküm”, Rabbin kelâmının yalnızca ses ve harf kalıplarında değil, aynı zamanda özdeki ilahi kaynak olan “ʿayn”dan zuhur eden bir pınar gibi anlaşılabilir. Bu, Kur’an’ın hakikatin gözünden, yani “ʿaynü’l-hak”tan akıp gelen bir kaynak gibi görülmesidir. “ʿAyn”, burada hem gören (şuhûd eden) hem de akıtan, ortaya çıkaran anlamındadır.
Bu nedenle, Kur’an zahirde “Arapça” batında, “Rabça” ve özünde “ʿAynca” bir hitaptır. Zâhirde kelimeler Arapçadır; fakat bâtında bu kelimeler Rabbin özünden akan bir feyiz, bir nur, bir hikmettir. Arif kişi bu hükmü sadece okuyan değil, onu Rabbin diliyle işiten, “ʿayn”dan (hakikatin gözünden) gören ve kalbiyle tadan kişidir.
“Arapça bir hüküm” ifadesi, irfânî derinlikte şöyle tefsir edilebilir: Bu hüküm, Rabbin isimlerinin ve sıfatlarının terbiyesinden geçmiş, hakikatin gözünden (ʿayn) akan bir hikmettir. Kur’an, lafzı Arapça, özü Rabça, kaynağı ise ʿAyn’dır; yani ilahi hakikatin özü ve gözüdür. Arif için bu, kelâm değil kevn olur; ses değil, nur olur.
Kur’an, aynı zamanda hüküm olmasının ötesinde hikmetin özüdür. İrfan ehline göre “hüküm”, yalnızca dışsal düzen kurmak için değil, nefsin terbiyesi ve arınması için de bir işarettir. Her ayet hem zâhir hem bâtın anlam taşır. Kur’an, gönlün aynasında yansıyan hakikat nurudur. “Onu Arapça olarak indirdik” ifadesi, sadece dilin değil, mananın kalbe iniş şeklini de anlatır. İlahi kelâm, kalbe kendi lisanınca iner; bu da arifin lisanı, kalbi ve haliyle Kur’an’ı okuması anlamına gelir.
Ayetin sonundaki “indirdik” fiili, Kur’an’ın Allah’tan doğrudan gelişini ve ilahi bir tecelli olduğunu gösterir. Bu, inzal ve tenzil farkını gündeme getirir: Kur’an hem Levh-i Mahfûz’dan en yüce hakikat olarak iner (inzal), hem de zaman ve olaylara göre parça parça tecelli eder (tenzil). Bu iniş, sadece Resûl’e değil, her kalbi temizlenmiş arife de manevi düzlemde vukû bulabilir.
Sonuç olarak, bu ayet Kur’an lafzı Arapça, özü Rabça, kaynağı ʿAyn’ olan Allah’tan gelmiş kesin bir hüküm olduğunu ifade etmektedir. Böylece Kur’an’ın hem lafzı hem de ruhuyla marifet yolculuğunun kaynağı olduğu, her bir ayetin zâhirde bir hüküm, bâtında ise bir hakikat olduğu anlaşılır. Kur’an, sadece dışa değil, içe de hitap eden bir ilahi çağrıdır.
“Eğer sana gelen bu ilimden sonra, onların arzularına uyarsan, (işte o zaman) Allah tarafından senin ne bir dostun ne de koruyucun vardır.” Kelamî açıdan bu ayet, risaletle verilen ilmin mahiyeti, arzulara uymanın tehlikesi ve ilahî velâyetin kaybı gibi temel itikadî meseleleri içerir. “Sana gelen bu ilim” ifadesiyle kastedilen bilgi, doğrudan Allah’ın kelâm sıfatının tecellisi olan vahiydir. Kelâm ilminde vahiy, yakînî bilgi (kesin bilgi) kategorisine girer. İlahi ilim, hakikatin kendisidir; onun karşısında hiçbir nefsî yorum, keyfî kanaat veya arzu duramaz. Bu ilimle hareket etmek hem resul hem de âlim için büyük bir sorumluluktur. İlahi ilmi terk edip kişisel arzulara yönelmek yani hakikati nefse tâbi kılmak insanı ilahî hıfz (koruma) dairesinden çıkarır.
Ayetin bu kısmı, vahyin sürekliliğine de işaret eder. Nitekim Kur’an’da, “Biz arıya da vahyettik” (Nahl 16/68) buyrularak, varoluşun tabiatına nüfuz eden ilahî bir yönlendirme olduğu bildirilmiştir. Dolayısıyla risalet yalnızca Resullere mahsus bir olgu değil, tüm insanlığı ve âlemi kapsayan bir ilahî hakikattir. Bu bağlamda ayette geçen “sana gelen ilim”, yeni bir ayetin inişi değil; mevcut ayetlerin anlam ufkunda açılan yeni bir ilahî farkındalık, yani Kur’an’ın iç manalarının kalpte tecelli edişidir. Bu ilim, her dönemde vahyin açılımı şeklinde sürer; çünkü Allah’ın kelâmı zamanla sınırlı değildir.
“Onların arzularına/keyiflerine uyarsan” ifadesi, yalnızca başka dinlerin isteklerini değil, hakikati örten tüm beşerî yönelimleri kapsar. Kelâm açısından arzuya uymak, aklın yerine arzuyu, vahyin yerine zannı koymak demektir. Bu durum, dalaletin başlangıcıdır. İlahi hakikati kişisel çıkarla, geleneksel otoriteyle veya dünyevî beklentilerle değiştirmek, insanın kendine ilahî paye atfetmesi anlamına gelir. Bu ise itikadî sapmanın en ince biçimidir; çünkü kişi bilmeden nefsinin arzusunu Rabbin hükmü yerine koyar.
Ayetin sonunda geçen “senin ne bir dostun ne de koruyucun vardır” ifadesi, kelâmî bir ilkeyi teyit eder. Allah’ın dostluğu ve yardımı (velâyet ve nusret) şartlıdır. Allah, kendi sınırlarını koruyan kullarına dost olur, onları himaye eder. Ancak kişi, vahyi bırakıp arzularını rehber ederse, bu ilahî himayeden çıkar. Bu, ilahi adaletin bir tezahürüdür: Allah kimseye zulmetmez; kişi kendi tercihiyle rahmet dairesinden uzaklaşır. Bu durumda, o kimse için ne bir dost (velî) ne de bir koruyucu (nasîr) kalır. Yani kişi, ilahi rahmetin merkezinden kendi eliyle uzaklaşır.
İrfânî açıdan bu ayet, hakikate yönelişin niteliği, nefsin arzularının mahiyeti ve ilahi dostluğun gönül boyutundaki tezahürü ile ilgilidir. “Sana gelen bu ilim” ifadesi, irfanî bağlamda sadece Kur’an’ın lafzî bildirimi değil; kalbe indirilen hikmet, marifet ve nur anlamına gelir. Nitekim Kur’an’da “Biz arıya da vahyettik” (Nahl 16/68) buyrulur. Bu ayette geçen “arı”, mecazi anlamda marifet ilmi meşgul olan ârif olarak yorumlanabilir. Arıya vahyedilen yönelim, fıtratın ilahî irade ile uyum içinde hareket edişini simgeler. Benzer şekilde ârifin kalbine doğan ilim de “ilmu’l-yakîn”den “ʿaynü’l-yakîn”e, oradan da “hakku’l-yakîn”e yükselen bir kalbî tanıklık bilgisidir.
İrfanî idrakte ilim, öğrenilen değil; idrâk edilen, yaşanan ve hakikati gösteren bir nurdur. Bu ilme sırt çevirmek, karanlığa dönmek, yani kalbin hakikatten uzaklaşması anlamına gelir. Ayetin “onların arzularına uyarsan” kısmı, irfanî açıdan nefsin yön değiştirmesi anlamına gelir. Nefs, arzularla beslendikçe kalp perdelenir; kalp perdelenince de ilahî nur gizlenir. Arifler bu yüzden, “Nefs arzuyla görür; kalp Allah ile görür.” derler. Kalbin gözünü açık tutmak, arzulardan korunmakla mümkündür. Çünkü kalp Allah ile bakmadığında, her şeyi nefsî arzu merceğiyle görür; bu da hakikati örter.
Bu bağlamda “senin ne bir dostun ne de koruyucun vardır” ifadesi, kalbin ilahî nurdan mahrum kalması anlamına gelir. Tasavvufî terminolojide velâyet, yalnızca Allah’ın kuluna yardım etmesi değil, kalbin O’nunla beraber olması, yani ünsiyet hâlidir. Kalpte Allah’ın dostluğu bir nur gibi parlar; ancak kişi arzularına uyup ilahî ilimden uzaklaşırsa, bu nur sönmeye başlar. Bu durumda gönül, ilahi dostluktan uzaklaşıp karanlığa gömülür. Bu hâl, kalbin aslî vatanını yitirmesi olarak tanımlanır; kişi artık nefsinin çölünde kaybolmuştur.
Arif için bu ayet, kalbin yönünü gösteren bir pusula gibidir. Arif, arzularını değil, Rabbin muradını gözetir. Çünkü hakiki dostluk ve koruyuculuk, yalnızca Allah’a teslimiyetle mümkündür. Kalp O’na teslim oldukça nurla dolar; arzuya yöneldikçe kararır.
Sonuç olarak, bu ayet, vahyin ilmini yani Allah’tan gelen kesin ve mutlak hakikati hatırlatır. Bu hakikate sırt çevirmek, insanı ilahi rahmetten uzaklaştırır. Arzulara uymak ise, yalnızca bir inanç sapması değil, aynı zamanda kalbin yönünü kaybetmesidir. İlahi ilme yönelen kişi, Allah’ın velâyeti altındadır; arzularına yönelen ise yalnızlığa ve koruyucusuzluğa mahkûm olur. Hakiki dostluk ve koruyuculuk, yalnızca Allah’a yönelmekle mümkündür. Arif, bu hakikati nefsinin sesiyle değil, kalbin nuruyla anlar.
~~13.38~
وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ اَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ اَنْ يَاْتِىَ بِاٰيَةٍ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ لِكُلِّ اَجَلٍ كِتَابٌ
~ ~ ~
Kur’ân-ı Kerîm Türkçe okunuş: