Ahzâb Sûresi 19. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Şuhh (شحّ), bir şeyi elde etme hırsıyla birlikte cimrilik ve kıskançlık göstermektir. Ayetteki 'eşihhaten aleykum' ifadesi, münafıkların müminlere karşı hayrı ve yardımı esirgeme, onlara karşı cimrilik etme ve hatta onların iyiliğini kıskanma hallerini anlatır. Bu, sadece malda değil, aynı zamanda manevi destek ve cesarette de kendini gösteren bir cimriliktir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'eşihhaten aleykum' ifadesini, münafıkların müminlere karşı 'cimri ve hasis' olmaları şeklinde yorumlar. Onların, müminlere yardım etmekten veya onlarla hayrı paylaşmaktan kaçınmaları, bu kelimenin mecazi anlamını güçlendirir. Savaş anında müminlere destek olmaktan kaçınmaları, bu cimriliğin bir tezahürüdür.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'şuhh' kavramını Kur'an'da genellikle 'nefsin cimriliği' olarak ele alır. Bu, sadece maddi cimrilik değil, aynı zamanda başkalarına iyilik yapmaktan, yardım etmekten veya hayrı paylaşmaktan kaçınma eğilimidir. Ayetteki kullanımı, münafıkların müminlere karşı bu tür bir 'nefsani cimrilik' içinde olduklarını, onların iyiliğini istemediklerini ve onlara karşı kıskanç davrandıklarını gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Havf (خوف), bir şeyden dolayı duyulan endişe ve korkudur. Ayetteki 'câe'l-havfu' ifadesi, savaşın veya tehlikenin gelmesiyle birlikte münafıkların içine düşen şiddetli korkuyu anlatır. Bu korku, onların fiziksel tepkilerine (gözlerinin dönmesi) yol açacak kadar yoğundur ve iman eksikliklerinin bir göstergesidir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'havf' kelimesini, özellikle savaş gibi tehlikeli durumlarda hissedilen 'dehşet' ve 'ürküntü' olarak açıklar. Münafıkların bu korku anında sergiledikleri davranışlar, onların iç dünyalarındaki zayıflığı ve samimiyetsizliği ortaya koyar. Bu korku, onların müminlere karşı olan tutumlarını da etkiler.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'havf' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'tan duyulan saygılı korku ve dünyevi tehlikelerden duyulan endişe olmak üzere iki ana bağlamda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'havf', münafıkların dünyevi tehlikelerden, özellikle de savaştan duydukları aşırı ve felç edici korkuyu ifade eder. Bu korku, onların imanlarının zayıflığının bir sonucudur.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Devr (دَوْر), bir şeyin etrafında dönmesi veya bir halden başka bir hale geçmesi anlamına gelir. Ayetteki 'tedûru a'yunuhum' ifadesi, münafıkların korku anında gözlerinin şaşkınlık, dehşet ve çaresizlik içinde sağa sola dönmesini, adeta sabit bir noktaya odaklanamamasını anlatır. Bu, ölüm baygınlığı geçiren bir kişinin halini tasvir eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'tedûru' fiilinin burada 'gözlerin dönmesi' anlamında kullanıldığını ve bunun şiddetli korku, şaşkınlık veya baygınlık gibi durumların bir alameti olduğunu belirtir. Münafıkların gözlerinin bu şekilde dönmesi, onların içlerindeki korkunun dışa vurumu ve iradelerinin zayıflığının bir göstergesidir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'selakûkum' kelimesini 'sizi dilleriyle incittiler, size keskin sözler söylediler' şeklinde açıklar. Bu fiil, genellikle bir şeyi haşlamak veya keskin bir şekilde vurmak anlamlarına gelir. Ayetteki kullanımı, münafıkların korkuları geçtikten sonra, müminlere karşı sivri dilli, acımasız ve incitici sözlerle saldırmalarını mecazi olarak ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'selk' (سلق) kelimesinin aslen bir şeyi kaynar suda haşlamak veya keskin bir şekilde vurmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'selakûkum bi-elsinetin hıdâd' ifadesi, münafıkların dillerini keskin bir bıçak gibi kullanarak müminlere karşı sert, incitici ve hakaretamiz sözler sarf etmelerini mecazi olarak anlatır. Bu, onların korkaklıklarının ardından gelen bir tür intikam veya üstünlük taslama çabasıdır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'selakûkum' fiilinin 'sizi dilleriyle incittiler, size eziyet ettiler' anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu, münafıkların korku anında gösterdikleri zayıflığın aksine, güvenli bir ortamda müminlere karşı cesur ve saldırgan bir tavır sergilemelerini vurgular. Dillerinin keskinliği, sözlerinin acıtıcı ve yıkıcı etkisini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Habt (حبط), bir hayvanın çok yiyip karnının şişmesi ve sonra ölmesi gibi, bir şeyin boşa gitmesi, faydasız hale gelmesi anlamına gelir. 'İhbat' (إحباط) ise bir şeyi boşa çıkarmak, geçersiz kılmaktır. Ayetteki 'fe-ahbata'llâhu a'mâlehum' ifadesi, Allah'ın münafıkların yaptıkları işleri, iman eksiklikleri ve samimiyetsizlikleri nedeniyle sevapsız ve faydasız kıldığını belirtir. Onların amelleri, ahirette hiçbir karşılık bulamayacaktır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ihbat' kelimesini, bir amelin sevabının tamamen yok olması, boşa gitmesi olarak tanımlar. Bu, amelin zahiren iyi görünse bile, altında yatan niyetin veya imanın eksikliği nedeniyle Allah katında bir değer taşımaması durumudur. Münafıkların amellerinin ihbat edilmesi, onların iman etmemiş olmalarının doğal bir sonucudur.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ihbat' kavramını Kur'an'da 'amellerin geçersiz kılınması' olarak ele alır. Bu, sadece amelin karşılığının verilmemesi değil, aynı zamanda o amelin manevi değerinin tamamen ortadan kalkmasıdır. Münafıkların amellerinin boşa çıkarılması, onların Allah ile olan bağlarının kopukluğunu ve samimiyetsizliklerini açıkça ortaya koyar. Bu, ilahi adaletin bir tecellisidir.