Mülk Sûresi 10. âyetin işârî (bâtınî) tefsiri nedir?

### ✦ Âyetin Zâhirî Tefsiri وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ — 'Eğer kulak vermiş veya aklımızı kullanmış olsaydık, bu alevli ateşin halkı arasında olmazdık' derler. Bu âyet, pişmanlığın en acı ifadesidir — ve Kur'ân'ın insana verdiği iki temel yeteneği vurgular: سَمْع (sem' — işitme, kulak verme) ve عَقْل (akl — akıl, düşünme). Nitekim Izutsu Hazretleri'nin Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar eserindeki tespiti burada çarpıcı bir netlikle ortaya çıkar: Kur'ân'ın insana yönelttiği en temel iki talep, 'dinlemek' ve 'düşünmek'tir. Bu iki yeteneğini kullanan kurtulur; kullanmayan, âhirette 'keşke kullansaydım' der. Sem' (işitme), vahye kulak vermeyi; akl ise kâinattaki delilleri düşünmeyi ifade eder. İkisi birlikte hakikate ulaştırır. ### ✦ Terzibaba Hazretleri'nin Nazarında Terzibaba Hazretleri bu âyetin sırrını şöyle çözer: *"İki kapı vardır

Mülk 10Cüz 29 · Sayfa 562

Mülk Sûresi 10. Âyet

الملك

Önceki Ayet Sonraki Ayet

Sohbete sor

Ve kâlû lev kunnâ nesme'u ev na'kilu mâ kunnâ fî ashâbi-sse'îr(i)

Yine şöyle derler: "Eğer kulak vermiş veya aklımızı kullanmış olsaydık, şu alevli ateştekilerden olmazdık."

Keşke dinleseydik veya aklımızı kullansaydık, bu alevli ateşin halkı arasında olmazdık, diyerek pişmanlıklarını dile getirirler. İşitme ve akıl nimetlerinin kıymeti vurgulanır.

1نَسْمَعُS-M-A

Kök:س م ع—İşitmek, dinlemek, kulak vermek; hakikati duyup kalben kabul etmek.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): Sem', kulağın sesleri almasıdır. Ancak Kur'an'da sem' çoğu zaman salt işitmeden öte 'kabul ederek dinleme' anlamındadır. 'Lev künnâ nesme'u' (keşke dinleseydik) ifadesindeki sem' bu kabul anlamındadır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dini ve Ahlaki Kavramlar): Kur'an semantiğinde sem', bazen basîret ile eş anlama gelir: hakikati kalben idrak etmek. Cehennemdekilerin 'keşke dinleseydik' demesi, fiziksel değil ruhani bir sağırlığa işaret eder.

2نَعْقِلُA-Q-L

Kök:ع ق ل—Akıl etmek, idrak etmek; hakikati kavrayıp gereğince amel etmek.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): Akl'ın aslı tutmak ve bağlamaktır (devenin bağlanması gibi). Akıl, insanı zararlı şeylerden alıkoyan melekedir. Ayette 'na'kılu' (akıl etseydik) ifadesi, aklın salt bilgi değil, bilgiyi amele dönüştürme kabiliyeti olduğunu gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Akl iki kısımdır: garîzî akıl (doğuştan gelen idrak kabiliyeti) ve mükteseb akıl (tecrübe ve öğrenmeyle kazanılan hikmet). Ayet her iki kısmın da kullanılmadığından yakınır.

3السَّعِيرِS-A-R

Kök:س ع ر—Alevli ateş, kızgın cehennem; hararetin en şiddetli hali.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Saîr, ateşin alevlenip kızışması demektir. Cehennemin isimlerinden biridir. Kur'an'da cehennemin farklı isimleri (nâr, cahîm, saîr, seker, haviye, lezâ, hutame) farklı vasıflarına işaret eder. Saîr, ateşin tutuşup alevlenme yönünü vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): S-A-R kökü ateşin tutuşup alevlenmesidir. Saîr hem ateşin kendisi hem de onun şiddetli alevlenme halidir. 'Ashâbi's-saîr' (saîr halkı), orada ebedi kalanları ifade eder.

Mülk Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(Ve kâlû lev kunnâ nesmeu ev na'kılu mâ kunnâ fî ashâbis saîr.) Mülk (67/10) “Ve: “Eğer biz işitmiş veyâ akıl etmiş olsaydık, alevli ateş halkı arasında olmazdık.” dediler.”

Burada bize lâzım olan işitmiş veyâ akıl etmiş olsa idik sözüdür. Kişinin cehennem ehli olmaktan kurtulmak için demek ki ilk olarak kulağının açılması gereklidir. Bu duyuş sonrası meseleler anlayıp idrâk edeceğiz ki ondan sonra yolumuzu bulacağız.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(3)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12