Âyetü'l-Nûr

Tanım

Âyetü'l-Nûr (آية النور), Kur'ân'ın en çok yorumlanan ve en derin mecâzî âyetlerinden biridir — Nûr Sûresi 24/35:

"Allâhu nûru's-semâvâti ve'l-arz. Meselü nûrihi ke-mişkâtin fîhâ misbâh. el-Misbâhu fî zücâce. ez-Zücâcetü ke-ennehâ kevkebün dürriyyün yûkadu min şeceretin mübâraketin zeytûnetin lâ şarkıyyetin ve lâ ğarbiyye. Yekâdu zeytühâ yudîü ve lev lem temseshü nâr. Nûrun alâ nûr. Yehdîllâhu li-nûrihi men yeşâ'."

"Allah göklerin ve yerin nurudur. O'nun nurunun misâli, içinde lamba bulunan bir kandildir. Lamba bir cam içindedir. Cam, sanki inci gibi parlayan bir yıldızdır. Bu lamba, ne doğuya ne batıya ait olan mübârek bir zeytin ağacından yakılır; yağı neredeyse kendi kendine tutuşur, ateş değmese bile. Nur üstüne nur. Allah dilediğini nuruna ulaştırır."

Âyetin Yapısı

Âyet, birbiri içine geçmiş yedi katmanlı bir tasvirden oluşur:

1. Allah — göklerin ve yerin nuru.
2. Mişkât — kandilin içine konduğu duvardaki niş.
3. Misbâh — kandilin kendisi (lamba).
4. Zücâce — lambayı saran cam fanus.
5. Şecere-i mübâreke — yağın çıktığı zeytin ağacı.
6. Zeyt — yanmaya hazır yağ.

İbn Arabî'nin Yorumu

Şeyh-i Ekber Fütûhât-ı Mekkiyye'de Âyetü'l-Nûr'u tasavvuf metafiziğinin en yoğun şifresi olarak okur:

• Allah = Mutlak Vücûd, ezelî Nûr.
• Mişkât = İnsanın bedeni — nuru kuşatan dış kabuk.
• Zücâce = Kalp — inci gibi parlayan, ışığı geçiren ama aynı zamanda koruyan.
• Misbâh = Rûh — asıl yanan ışık.
• **Şecere-i mübâreke = Hak

Gazzâlî'nin "Mişkâtü'l-Envâr"

İmam Gazzâlî, bu âyeti yorumlamak için müstakil bir eser yazmıştır: Mişkâtü'l-Envâr (Nurların Kandili). Eserde Gazzâlî beş katmanlı bir ilmî analiz yapar:

1. Hissî nur — gözle görülen ışık.
2. Aklî nur — düşünmeyle elde edilen kavrayış nuru.
3. Nebevî nur — peygamberlere has vahiy nuru.