İçeriğe atla

Mükâşefe

Mükâşefe, tasavvuf yolunda kalpte yaşanan, gönlün görmesiyle sırların perdesinin kalktığı, ilahi güzelliklerin müşahede edildiği manevi bir hâldir.

Aziz dostum, irfan yolunun yolcusu... Gel, bu sohbetimizde öyle bir kapıyı aralayalım ki, ardındaki sırra vâkıf olanın bir daha dünyası eskisi gibi olmasın. Bu kapının adı “Mükâşefe”dir. Bu kelimeyi sadece bir bilgi, bir terim olarak duyup geçme. Zira mükâşefe, tasavvuf denilen deryanın en kıymetli incisidir. O, kitaptan öğrenilen bir malumat değil, kalpte yaşanan bir haldir. Gözün değil, gönlün görmesidir. Aklın durduğu, ruhun seyrettiği bir makamdır. Terzibaba İrfan Mektebi’nde bizler, bütün dersimizi, bütün zikrimizi ve fikrimizi bu hâle ermek, bu sırra mahrem olmak için yaparız. Çünkü biliriz ki, perdenin ardındaki Güzelliği müşahede etmedikçe, iman yakîne dönüşmez; kalp, itmi'nâna kavuşmaz. Bu sohbet, işte o perdenin nasıl ve kimin için kalktığının hikâyesidir.

Bu Kavram'in Geçtiği Eserler

TEDBIRAT I ILAHIYYE

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

8x

“Gördüğü şeyden söyler ve gördüğü şeyi vasf eder. “Kalbin gördüğü şey yalan değildir.” Ve işte bu ale’t-takrîb bir misâldir. Ve eğer uzamasa biz mükâşefenin aksâmı ve asnâfı üzerine tekellüm eder idik. Lâkin bu kadar kâfîdir. Onun envâ‘ına kemâl üzere vukûfu murâd eden kimse te’lîfimizden “Cilâü’l-Kulûb”a vukûf peydâ eylesin.”

TEDBIRAT I ILAHIYYE

Sâd Sûresi
Sâd Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

3x

“Zira nefis, murâkabeden uzak kaldığında hevâ ve gururun karanlıklarına sürüklenir; fakat sâlik, daima tefekkür, murâkabe ve muhâsebe hâlinde olursa kalp safâya erer, sır mükâşefeye açılır, ruh da Hakikat-i Muhammediyye’nin feyzine mazhar olur. İşte o zaman izzet, vehimden değil, ubûdiyetin hakikatinden doğar.”

Sâd Sûresi

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Ahmed Avni Konuk

2x

“"Keşf-i mücerred" odur ki, sâlik henüz gayb âleminde olan bir sûreti hayâlden mücerred olarak rûhunun gözüyle rü'yâda görür; ve o gördüğü sûret, bu cismâniyyet âleminde aynen zâhir olur. Bu rü'yâ ta'bîre muhtâc olmaz. "Keşf-i mücerred" ile "mükâşefe" arasındaki fark budur ki; "keşf-i mücerred" rü'yâda vâki' olur; "mükâşefe" ise uyanıklık hâlinde olur.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Ahmet Avni Konuk

2x

“Nitekim Şihâbeddîn Sühreverdî hazretleri Avârifü'l-Maârif'de buyurur ki: "Rûhun ma'rifeti ve onun zirve-i idrâki gāyet refi' ve menî'dir. Kemend-i ukul ile ona vusûl müyesser olmaz. Erbâb-ı mükâşefe onun keşfini kıskanıp ancak zebân-ı işâret ile beyânâtta bulunmuşlardır. Hz. İzzet indinde en şerîf bir mevcûd ve en yakın bir meşhûd "rûh-ı a'zam"dır.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Ahmed Avni Konuk

2x

“Zînâ edenlerin âlet-i tenâsülleri, muhîtini müteezzî edecek sûrette pis kokulu olur ve şarap içenlerin ağızlarının kokusu da kezâ pek murdar olur. Bu bâtın kokularını, ashâb-ı mükâşefeden olan evliyâ bu dünyâda da duyarlar ve onların hallerini bu kokulardan bilirler. Ve zinânın pis kokusu başka ve şarâbın pis kokusu da yine başkadır.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7

Ahmed Avni Konuk

2x

“Ancak bu yolun kapısı Peygamber’in getirdiği şerîata ve onun ahvâline kemâliyle ittiba’dır; ve şerîata ve ahvâl-i peygamberîye kemâliyle ittibâ’ edenler, gönül sahibi olup, bunlar da iki kısımdır: Birisi “ehl-i mükâşefe”dir ki, bu zevâta kalblerinin bildiği ahvâl mestûr olmaz; ya’ni kalblerinin bildiğini görür ve bilirler.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7

Tuhfetu'l-Uşşâkî
Tuhfetu'l-Uşşâkî

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

“Seyr-i sülük-u hakikatiyle yedi tur ve yedi letayif mertebelerini geçmedikten sonra mümkün değildir. Ondan sonra evvela vahdet-i ef'al-i → mükaşefe lazımdır. Sonra vahdet-i esmayı → mükaşefe lazımdır, sonra vahdet-i sıfat-ı →müşahede lazımdır, sonra vahdet-i vücud-u → Muayene (gözden geçirme) hasıl olur.”

Tuhfetu'l-Uşşâkî

Vâkı'a Sûresi
Vâkı'a Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Yakînin üç temel aşaması vardır: ilme’l-yakîn , delillere dayalı aklî ve naklî bilgiye sahip olan âlimlerin mertebesini; ayne’l-yakîn ve hakka’l-yakîn ise derecelerine göre mükâşefe ve müşahedeye mazhar olan peygamberler ile velîlerin ulaştığı bilgi seviyesini ifade eder. Bu tasnif bazı sûfîlerde farklı şekillerde dile getirilmiştir.”

ÂYET YORUMLARI

Kelime-i Hâlidiyye
Kelime-i Hâlidiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

“Bunun için bizden çok kimseler, evvelki “berzah”ı müşâhede ederler ve âlem-i dünyevîde vâki' olacak hâdisâtı bu “berzah”ı mükâşif olmakla bilirler. Halbuki ahvâl-i mevtâyı mükâșefeye kādir olmazlar. وَاللَّهُ الْعَلِيمُ الْخَبِيرِ [Ve Allah Alîm ve Habîr'dir.”

Sayfa 4

A'yân-ı Sâbite
A'yân-ı Sâbite

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Yani Hud (a.s.) ın hakikatini idrak etmiştir. Ama bu yolu açan da Muhidin-i Arabi Hz lerinin müşahedesi, mükâşefesi, keşfidir, bunlar tamamen keşfe ait bilgilerdir, yoksa nefse ait olan bilgiler buralara zâten ulaşamaz.”

A'yân-ı Sâbite

Câsiye Sûresi
Câsiye Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Zira insan anlayış, akıl, temyiz gücü ve iman bakımından cinlerden; mânevî emanetin yüklenişi, eşyanın isimlerinin öğretilişi, mükâşefe, müşâhede, muâyene ve ilâhî tecellîlere mazhar oluş bakımından ise meleklerden üstündür. Böylece bütün bu şahitlikler, ona Allah Teâlâ’nın insanoğluna büyük ikramlarda bulunduğunu ve onu birçok mahlûktan üstün kıldığını kesin olarak gösterir.”

Câsiye Sûresi

Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)
Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Peygamberimiz ise ne hayrete düşmüş ne de kendini kaybetmiştir. (TDV, islam ansk.) ***Sadreddin Konevi’ye göre; Mükaşefe ve müşahede ehli; isim ve sıfatı aynı manaya gelen iki ayrı lafız olarak değerlendirmişlerdir. Bu makamların bilinmesi çok büyük bir iştir.”

Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)

Fusûsu'l-Hikem Mukaddime
Fusûsu'l-Hikem Mukaddime

Ahmed Avni Konuk

“Berzah-ı evvelin sûretleri avâma rü’yâda ve havâssa ba’zan rü’yâda ve ba’zan uyanıklıkta münkeşif olur. Fakat ahvâl-i mevtâya ıttılâ’, aktâb ve efrâddan ve ehl-i mükâşefeden ba’zılarından gayrısına mümkin değildir. Bu sebeble berzah-ı evvele “gayb-ı imkânî” ve “misâl-i imkânî”; ve ikinci berzaha da “gayb-ı muhâlî” ve “misâl-i sânî” ve “misâl-i muhâlî” ve “misâl-i imtinâî” derler.”

Fusûsu'l-Hikem Mukaddime

Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü
Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü

Nusret Tura

“4-Sır: Nefsi mutmaine, Seyri meallah – Âlemi hakikat – Vuslat darı, marifet – beyaz – Salı – Güneş –Yusuf Aleyhisselâm, mahalli gevheri mükaşefe ve müşahede. 5-Beytülharam: Nefsi radiye, Seyri fillah – Âlemi Marifet, Hayret-darı, Velâyet – Yeşil – Çarşamba – Merih – Musa Aleyhisselâm, firavn bu mertebe de gark oldu.”

Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü

Hûd Sûresi
Hûd Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Konuşacakları meseleler de ayrılmıştır. Araya set çekilmiştir! Biri madde diğeri mana alemidir. Madde aleminde manayı müşahede etmek, mükaşefe ettirilmek için geldik! Hatta ““Bilakis sizin yalancılar olduğunuzu düşünüyoruz.” demeleri idrak edemediklerini “yok, gerçek dışı” kabul etmelerine sebep olmuştur.”

Hûd Sûresi

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Ahmet Avni Konuk

“Hüseyin Efendi Sivâsî Efendi'ye hitâb edip: "Müddeânız nedir?" diye sorar. Hazret dahi: “Eşyanın tesbîhi kāl iledir, erbâb-ı mükâşefe işitirler" der. Kadızâde'ye hitâb edip: "Siz ne dersiniz?" dedikte, "Hak Teâlâ Kur'ân'da eşyânın tesbîhini siz işitmezsiniz der iken, bunların işitiriz demesi nass-ı Kur'ân'a muhâlif ve inkârdır ve küfürdür, deriz" deyince, Sivâsî Efendi buyurdu ki: "Ma'lum oldu ki, Kur'ân'ın...”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Ahmet Avni Konuk

“Mühtedîn: Hidâyete ermişler. Mühtezz: İhtizaz eden; titreşen, şişen. Mükâleme: Konuşma. Mükâşefât: Mükâşefeler. Mükedder: Bulandırılmış, bulanık; azarlanmış; kederli, üzüntülü. Mükellef: Teklife konu olan, teklife muhatap olan; yükümlü, bir şeyi yapması kendisinden istenilen.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Ahmed Avni Konuk

“Bir kimse havâss-i zâhire ve bâtınesinin hükmü ve te'sîri altında olduğu halde bir insân-ı kâmilin terbiyesi altına girip, o kâmilin tertîbi dâiresinde riyâzât ve mücâhedât ile meşgül olduğu vakit, âlem-i gayba perde olan bu havâstan biri yırtılır ve o his âlem-i gaybın mükâşefesi zevkinde müstağrak olursa, diğer hisler dahi yırtılıp tebeddül eder ve âlem-i gayba müteveccih bulunur.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Ahmet Avni Konuk

“Nitekim Fihi Mâ Fîh'in 34. faslında cenâb-ı Pîr efendimiz zamân-ı şerîflerinde bulunan böyle kimselerden birinin âlem-i mükâşefede gördüğü hâlini şöyle beyân buyururlar: "Onu hayvân-ı vahşî sûretinde gördüm. Üzerinde tilki derisi var idi.”

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Müddessir Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Bu “keşf” anı, gaflet içinde olanlar için “zorlu” ve “çetin”dir; çünkü onlar, dünyada iken örtük olan hakikatlerle şimdi çıplak bir şekilde yüzleşirler. Kalp gözü açık olanlar (ehl-i keşf) için ise bu an, ilâhî bir “feth” (açılma) ve “mükâşefe” (perdesiz müşahede) anıdır. Ayetteki “zorlu gün”, nefs-i emmâre’nin (kötülüğü emreden nefs) enâniyet dağlarının yıkıldığı, vehmî güçlerin çöktüğü, kulun kendi hakikatiyle...”

Müddessir Sûresi

TB. Fusûs Mukaddimesi
TB. Fusûs Mukaddimesi

Ahmet Avni Konuk

“Berzah-ı evvelin sûretleri avâma rü’yâda ve havâssa ba’zan rü’yâda ve ba’zan uyanıklıkta münkeşif olur. Fakat ahvâl-i mevtâya ıttılâ’, aktâb ve efrâddan ve ehl-i mükâşefeden ba’zılarından gayrısına mümkin değildir. Bu sebeble berzah-ı evvele “gayb-ı imkânî” ve “misâl-i imkânî”; ve ikinci berzaha da “gayb-ı muhâlî” ve “misâl-i sânî” ve “misâl-i muhâlî” ve “misâl-i imtinâî” derler.”

TB. Fusûs Mukaddimesi

TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye
TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

“Evvelki berzahı müşahede ederler, alem-i dünyeviyede vaki olacak hadisatı bu berzaha mükaşif olmakla bilirler. Halbuki ahvâl-i mevtayı mükâşefeye kadir olmazlar. Yani ölüm halini müşahedeye kadir olamazlar. Allahü'l-alîmü'l-habîr," (Şerh-ı Dâvûd-ı Kayseri kuddise sırruhû).”

TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye

Îmân ve İkân
Îmân ve İkân

Terzibaba - Necdet Ardıç

“” Demek ki bir hayli riyazat gerekmektedir. ”Ve keennehü” güya açıktan açığa “rabbimin arşına nazar ediyorum.” Bakın müşahedesi mükaşefesi açılıp ufku aklı cüz sınırlarını aştıktan sonra, ufku sonsuz açılmakta ve artık önünde bir mania kalmıyor.”

Îmân ve İkân

İnci Tezgâhı (1)
İnci Tezgâhı (1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

“İkisi ile tarik-i Hakka erilir, deyu mezhepleri vardır. İkisi ile bu mezheplerin cem’ine sahip olmuşlardır. Nihayet Halveti-den Celveti mükaşefe ve irşadda yukarıdır. Zirâ Celveti her şeyi KEMA HÜVE HAKKUN (herşeyin hakkını vererek) gözü ile görür.”

İnci Tezgâhı (1)

Bilgi Haritasinda Gor