Cem'o ve Fark'o kitabına göre Fark ne anlam taşır?

Cem'o ve Fark'o kitabında "Fark" kavramı, tasavvufî terminolojideki "fark" makamının (kesreti görme, ayrılık makamı) ötesinde, bir karakterin adı ve onun temsil ettiği bir bakış açısı olarak kullanılır. Kitapta "Fark'o" olarak adlandırılan karakter, "Cem'o" karakterinin iddialarına ve eylemlerine karşıt bir duruş sergiler. Fark'o, Cem'o'nun "ademiyet-i anlatmaya çalıştığını" iddia etmesine rağmen, Cem'o'nun aslında "ademliği kaldırdığını"¹ belirtir. Bu durum, Fark'o'nun olaylara farklı, hatta "tersinden gören" bir perspektifle yaklaştığını gösterir.

Fark'o'nun bu eleştirel ve sorgulayıcı tavrı, Cem'o'nun "Sultan" gibi ifadeleri "içini boşalttığı hayali tabirler" olarak görmesiyle² veya Cem'o'nun "Selam" ifadesindeki "yalvarma ve niyaz" iddiasını "gerçek ve samimi değildir"³ diyerek reddetmesiyle belirginleşir. Fark'o, Cem'o'nun sözlerinin ve eylemlerinin ardındaki çelişkileri ve tutarsızlıkları ortaya koymaya çalışır. Örneğin, Cem'o'nun "Allah hakkında hüküm vermesini"⁴ "büyük bir edepsizlik ve cür'et" olarak nitelendirir. Ayrıca, Cem'o'nun "neş'e" olarak tanımladığı durumu, "nefsi emmârenin eğlenceli neş'esi"⁵ olarak yorumlar ve Cem'o'nun bunun farkında bile olmadığını ima eder.

Kitapta Fark'o, Cem'o'nun "Kur'an'dan uzaklaştığını"⁶ iddia eder ve Cem'o'nun "şeriat mertebesini hiç yok saydığını" ve "zikir yeri olan tarikat mertebesini kaldırdığını"⁷ öne sürer. Bu ifadeler, Fark'o'nun tasavvufî sülûkun temel mertebelerine ve şeriatın önemine vurgu yaparak, Cem'o'nun bu konulardaki eksikliklerini veya yanlışlarını işaret ettiğini gösterir. Fark'o'nun bu duruşu, tasavvuftaki "fark" kavramının, yani kesreti ve ayrılıkları idrak etme halinin, bir nevi eleştirel ve ayırt edici bir bakış açısı olarak karakterize edildiğini düşündürür.