Vekâle-lmeliku innî erâ seb'a bekarâtin simânin ye/kuluhunne seb'un ‘icâfun veseb'a sunbulâtin ḣudrin veuḣara yâbisât(in)(s) yâ eyyuhâ-lmeleu eftûnî fî ru/yâye in kuntum lirru/yâ ta'burûn(e)
Kral, "Ben rüyamda yedi semiz ineği, yedi zayıf ineğin yediğini; ayrıca yedi yeşil başak ve yedi de kuru başak görüyorum. Ey ileri gelenler! Eğer rüya yorumluyorsanız, rüyamı bana yorumlayın" dedi.
Bir gün melik (hükümdar) dedi ki: "Ben rüyamda yedi cılız ineğin yedi semiz ineği yediğini ve yedi yeşil başakla yedi kuru başak görüyorum. Ey ileri gelenler! Siz rüya tabir edebiliyorsanız benim bu rüyamın tabirini bana bildirin."
Yûsuf Suresi 43. ayet, Mısır Hükümdarı'nın gördüğü rüyayı ve bu rüyanın yorumlanması talebini aktarmaktadır. Ayet, rüya tabiri geleneği ve sembolik anlatımın önemini vurgulayan temel kavramlar içermektedir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'm-l-k' kökünün temel anlamının 'bir şeye sahip olmak, üzerinde güç ve yetki sahibi olmak' olduğunu belirtir. Ayetteki 'el-Melik' kelimesi, bu yetki ve gücün en üst düzeyde tecelli ettiği kişi olan hükümdarı ifade eder. (el-Müfredât, s. 473)
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'mülk' ve 'melik' kavramlarının, bir şey üzerinde tam tasarruf yetkisine sahip olmayı ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'el-Melik', bu tasarruf yetkisini kullanan, devleti yöneten kişidir. (el-Külliyyât, s. 863)
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'r-'-y' fiilinin hem gözle görmeyi hem de kalple idrak etmeyi ifade edebileceğini belirtir. Ayetteki 'erâ' kelimesi, rüya bağlamında, kalple idrak edilen, manevi bir görme eylemini anlatır. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 287)
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'r-'-y' fiilinin mecazi kullanımlarına dikkat çeker. Rüya görmek, gerçekte var olmayan şeyleri zihinde canlandırmak anlamında bir 'görme' eylemidir. Ayetteki 'erâ', bu mecazi anlamda kullanılmıştır. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 1, s. 317)
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'bakara' kelimesinin bilinen hayvan olan ineği ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'bakarât' kelimesi, rüya sembolizmi içinde, genellikle bereket, geçim veya yıllara işaret eden bir varlık olarak yer alır. (el-Müfredât, s. 120)
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki hayvan isimlerinin bazen sembolik anlamlar taşıdığına dikkat çeker. Yûsuf kıssasında geçen 'inekler', bolluk ve kıtlık dönemlerini temsil eden önemli bir semboldür. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 150)
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'sümbüle' kelimesinin, buğday ve benzeri tahılların başağını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'sünbülât', rüya tabirinde yine yıllara ve mahsule işaret eden bir sembol olarak kullanılmıştır. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 245)
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'sümbüle' kelimesinin bitkinin taneleri taşıyan kısmını ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'sünbülât', rüyanın tarımsal verimlilik ve kıtlık dönemlerine dair bir işaret olduğunu pekiştirir. (Umdetü'l-Huffâz, c. 1, s. 450)
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'iftâ'' kelimesinin, bir mesele hakkında hüküm vermek, açıklama yapmak veya zor bir konuyu aydınlatmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'eftûnî', rüyanın gizemini çözmek ve anlamını açıklamak talebini ifade eder. (el-Müfredât, s. 625)
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'iftâ'' fiilinin, kapalı bir şeyi açığa çıkarmak, bir sorunun cevabını vermek anlamında kullanıldığını açıklar. Hükümdarın 'eftûnî' demesi, rüyanın karmaşık sembollerini çözerek kendisine net bir yorum sunulmasını istemesidir. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 4, s. 120)
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ta'bîr' kelimesinin, bir şeyin bir taraftan diğer tarafa geçirilmesi, bir durumu başka bir duruma aktarmak anlamına geldiğini belirtir. Rüya tabiri, rüyanın zahiri görüntüsünden batıni anlamına geçişi ifade eder. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 290)
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'a-b-r' kökünün 'geçmek, aşmak' temel anlamından hareketle, rüya tabirinin, rüyanın görünen yüzünden asıl manasına geçişi ifade ettiğini vurgular. Ayetteki 'ta'burûn', rüyanın sembolik dilini çözme yeteneğini kasteder. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 315)
Yûsuf Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
12/43. “Ve hükümdar dedi ki: Ben rüyâmda yedi semiz sığır görüyorum ki, onları yedi zayıf -sığır- yiyor ve yedi yeşil başak ile diğer kuruları -görüyorum-. Ey seçkin topluluk!. Eğer siz rû’yâ tabir ediyorsanız benim rüyâm hakkında bana yorum yapınız.” Bu müddet geçtikten sonra Yûsuf (a.s.) zindanda hücresinde yatadursun Melik dedi ki; “muhakkakki ben 7 inek gördüm. 7 cılız inek, şişman inekleri yedi. 7 yeşil buğday başağı gördüm. 7 kuru boş başak içi gördüm”. Bunu Melik kendi milletinden veya sarayın ileri gelenlerine söylüyor. Burada “Melik” ifadesi var. bilindiği gibi Mısırda olan bir hadise. Halbuki Mısırdakilere Fir’âvun deniliyor. Mûsâ (a.s.) kıssasında Fir’âvun diye geçiyor. Niye burada Fir’âvun geçmemiş? Oda şöyle izah ediliyor: Amalika kavmi Mısır’a hâkim olmuşlar. Kıpti değil, Amâlika kavminden bir aile oraya hükümdar olmuş. O kavim hükümdara “melik” diyorlar. Eğer kıptilerden olmuş olsa Fir’âvun ismini alacaktı. Melik de padişah demektir. Mülkün sahibi demektir. Ama lisân değişik olduğundan, kelimeler de değişik ifade edildiğinden orada “melik” diye geçiyor.
Burada bu melik kendi avânesine “bana bu rû’yanın te’vilini söyleyin” diyor. Etrafındakiler ona;
قَالُوا أَضْغَاتُ أَحْلامِ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ
بِالْعَالَمِينَ 104
(Kâlû edğasu ahlâmin. ve mâ nahnü bi te’vîlil ahlâmi bi âlemîne:)
12/44 “Bu karışık bir rû’yadır, anlaşılmaz, bunun bir ifadesi yoktur.” Dediler. Yani okadar müneccimler, kâhinler, ileri gelenler toplandı. Bunun te’vîli yok, tabiri olmaz diye başlarından atlatıyorlar. Biz böyle rû’yaların te’vîlini bilmeyiz diye kendi acziyetlerini ifade etmiş oluyorlar.