İbrâhîm Sûresi 24. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

İbrâhîm 24Cüz 13 · Sayfa 258

İbrâhîm Sûresi 24. Âyet

ابراهيم

Elem tera keyfe daraba(A)llâhu meśelen kelimeten tayyibeten keşeceratin tayyibetin asluhâ śâbitun vefer'uhâ fî-ssemâ/-(i)

Görmedin mi, Allah güzel bir sözü nasıl misal getirdi? (Güzel bir söz), kökü sağlam, dalları göğe yükselen bir ağaç gibidir.

Bu ayet, Allah'ın güzel sözü (kelime-i tayyibe) sağlam köklü ve göğe uzanan dalları olan verimli bir ağaca benzetmesini ele almaktadır. Ayet, kelimenin semantik derinliğini, sağlamlığını ve bereketini metaforik bir dille ifade ederken, 'darabe meselen' ifadesiyle Kur'an'ın temsil metodolojisine dikkat çekmektedir.

1ضَرَبَd-r-b

Kök:ض ر ب—Bu ayette 'misal vermek, örnek göstermek' anlamında kullanılmıştır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'darabe' fiilinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'darabe meselen' ifadesini 'misal verdi, örnek gösterdi' şeklinde açıklar. Fiilin asıl anlamı vurmak olsa da, burada mecazi olarak bir şeyi diğerine benzetme, açıklama ve zihinlerde canlandırma işlevini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'darabe' kelimesinin 'bir şeyi diğerine benzetmek, bir şeyi açıklamak için örnek vermek' anlamında kullanıldığını vurgular. Ayetteki 'darabe meselen' ifadesi, Allah'ın hakikati insan zihnine yaklaştırmak için somut bir benzetme kullandığını gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'darabe meselen' ifadesinin, soyut bir gerçeği somut bir örnekle açıklama metodolojisini ifade ettiğini belirtir. Bu, Kur'an'ın mesajını muhatabın idrakine sunma biçimlerinden biridir ve 'kelime-i tayyibe'nin derinliğini bu yolla anlatır.

2مَثَلًاm-s-l

Kök:م ث ل—Bu ayette 'misal, örnek, benzetme' anlamında kullanılmıştır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'mesel' kelimesinin 'benzer, örnek, ibret alınacak şey' anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'meselen' kelimesi, Allah'ın güzel sözü bir ağaca benzeterek insanlara bir ders ve ibret sunduğunu gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mesel'in bir şeyin benzeri veya bir şeyi açıklamak için kullanılan örnek olduğunu belirtir. Ayetteki 'meselen', 'kelime-i tayyibe'nin niteliklerini ve etkilerini somutlaştırmak için kullanılan bir benzetmedir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'mesel' kavramının Kur'an'da genellikle soyut hakikatleri somutlaştırmak, ibret vermek ve düşünmeye sevk etmek amacıyla kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'meselen', 'kelime-i tayyibe'nin sağlamlığını ve bereketini zihinlerde canlandırmak için bir araçtır.

3كَلِمَةًk-l-m

Kök:ك ل م—Bu ayette 'söz, kelam, ifade' anlamında kullanılmıştır ve bağlamda 'güzel söz, iman sözü'nü ifade eder.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'kelime'nin genel olarak 'söz' anlamına geldiğini belirtir. Ancak Kur'an bağlamında 'kelime-i tayyibe' olarak geçtiğinde, genellikle 'iman sözü, tevhid kelimesi' gibi hayırlı ve faydalı sözleri ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'kelime-i tayyibe', bu anlamda iman ve salih ameli temsil eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kelime'nin tek bir sözden, uzun bir cümleye kadar geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu belirtir. 'Kelime-i tayyibe' ise, Allah'ın rızasına uygun, faydalı ve doğru sözü, özellikle de tevhid kelimesini ifade eder. Ayetteki benzetme, bu sözün sağlamlığını ve bereketini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'kelime' kavramının Kur'an'da sadece dilsel bir birim olmaktan öte, ilahi iradeyi, mesajı ve hatta varlığı ifade edebilen derin bir anlam taşıdığını belirtir. 'Kelime-i tayyibe' ise, olumlu ve yapıcı bir güce sahip olan, iman ve hakikati temsil eden sözdür. Ayetteki ağaç benzetmesi, bu kelimenin kök salmasını ve meyve vermesini sembolize eder.

4طَيِّبَةًt-y-b

Kök:ط ي ب—Bu ayette 'güzel, hoş, iyi, temiz, helal' anlamında kullanılmıştır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'tayyib' kelimesinin 'güzel, hoş, temiz, helal ve faydalı' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu belirtir. Ayetteki 'kelime-i tayyibe' ve 'şecere-i tayyibe' ifadeleri, hem sözün hem de ağacın niteliksel olarak iyi, faydalı ve bereketli olduğunu vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'tayyib' kelimesinin 'nefislerin hoşlandığı, temiz ve helal olan şey' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımı, hem 'kelime'nin (imanın) hem de 'şecere'nin (ağacın) özünde iyi, faydalı ve bereketli olduğunu, dolayısıyla insanlara hayır getirdiğini gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'tayyib' kelimesinin 'her türlü kötülükten arınmış, güzel ve faydalı' anlamlarını içerdiğini belirtir. Ayetteki 'tayyibe', hem sözün içeriğinin doğruluğunu ve güzelliğini hem de ağacın meyvelerinin faydalı ve lezzetli oluşunu ifade ederek, benzetmenin gücünü artırır.

5ثَابِتٌs-b-t

Kök:ث ب ت—Bu ayette 'sağlam, sabit, köklü, değişmez' anlamında kullanılmıştır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'sâbit' kelimesinin 'yerleşmiş, sağlamlaşmış, kök salmış' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'asluhâ sâbitun' ifadesi, güzel sözün (imanın) köklerinin sağlamlığını, sarsılmazlığını ve derinliğini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'sebet' kökünden türeyen 'sâbit' kelimesinin 'yerinde duran, değişmeyen, sağlam ve kalıcı olan' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'asluhâ sâbitun', iman esaslarının sağlamlığını ve kişinin kalbinde kök salmış olmasını ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'sâbit' kelimesinin Kur'an'da genellikle istikrar, sağlamlık ve kalıcılık anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'asluhâ sâbitun', güzel sözün (imanın) temelinin güçlü ve sarsılmaz olduğunu, dolayısıyla zorluklar karşısında dahi ayakta kalacağını sembolize eder.

6فَرْعُهَاf-r-'-

Kök:ف ر ع—Bu ayette 'dal, kol, uzantı' anlamında kullanılmıştır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'fer'' kelimesinin 'ağacın dalı' anlamına geldiğini ve burada mecazi olarak 'kelime-i tayyibe'nin (imanın) amellerini ve etkilerini temsil ettiğini belirtir. Kökün sağlamlığı gibi, dalların göğe uzanması da imanın yüceliğini ve bereketini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'fer'' kelimesinin 'bir şeyin üst kısmı, dalı' anlamına geldiğini ve bir şeyin uzantısı veya sonucu olarak da kullanılabileceğini ifade eder. Ayetteki 'fer'uhâ fi's-semâi', iman ağacının dallarının (yani salih amellerin ve güzel sonuçların) yüceliğini ve Allah katında kabulünü simgeler.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'fer''in 'aslın (kökün) zıddı' olarak, bir şeyin üst kısmını ve ondan türeyenleri ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'fer'uhâ fi's-semâi', güzel sözün (imanın) sadece köklerinin sağlam olmakla kalmayıp, aynı zamanda semaya ulaşan, yani Allah katında yücelen ve kabul gören amellerle sonuçlandığını gösterir.

İbrâhîm Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(24) (E lem tere keyfe daraballâhu meselen kelimeten tayyibeten ke şeceretin tayyibetin asluhâ sâbitun ve fer’uhâ fis semâ.”

“Görmedin mi? Allah nasıl bir misal verdi. Güzel bir söz, kökü (yerde) sâbit, dalları gökte olan güzel bir ağaç gibidir.” Tayyib kelime “lâ ilâhe illâllah” tır. Âlemde ki, bütün varlıklar farkında olsunlar olmasınlar bir ağızdan “lâ ilâhe illâllah” demektedirler. Kâfir olup bu hakîkâtleri bilmeyenler dahi özleri ve bâtınları îtibarıyla bunu söylemektedirler, zâten bunun dışında bir şey söylenmeside mümkün değildir.

İşte kelime-i tevhid bir ağaç gibidir ki özlerinden bütün varlıkları sarmıştır. İşte bu hakîkâti bilen ayn bilmeyen ise gayr olup perdeli olarak kalmaktadır.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(5)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6 Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 Muhammed Sûresi Terzi Baba (Cilt 2)Altı Peygamber — Hz. Muhammed (s.a.v.)