Bakara Sûresi 170. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Bakara 170Cüz 2 · Sayfa 26

Bakara Sûresi 170. Âyet

البقرة

Ve-iżâ kîle lehumu-ttebi'û mâ enzela(A)llâhu kâlû bel nettebi'u mâ elfeynâ ‘aleyhi âbâenâ(k) eve lev kâne âbâuhum lâ ya'kilûne şey-en velâ yehtedûn(e)

Onlara, "Allah'ın indirdiğine uyun!" denildiğinde, "Hayır, biz, atalarımızı üzerinde bulduğumuz (yol)a uyarız!" derler. Peki ama, ataları bir şey anlamayan, doğru yolu bulamayan kimseler olsalar da mı (onların yoluna uyacaklar)?

Bakara 170. ayet, vahye tabi olma çağrısına karşı ataların geleneğine bağlılığı ele alır. Ayet, 'ittiba' (uyma), 'inzal' (indirme), 'elfeynâ' (bulma), 'ya'kılûn' (akletme) ve 'yehtedûn' (doğru yolu bulma) gibi temel kavramlar üzerinden, taklitçiliğin eleştirisini ve aklın önemini vurgular.

1ٱتَّبِعُوا۟t-b-a

Kök:ت ب ع—Bir şeyi takip etmek, peşinden gitmek, birinin yolunu izlemek anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'tebe'a' fiilini bir şeyin izini takip etmek, peşinden gitmek olarak açıklar. Ayetteki 'ittabiû' emri, Allah'ın indirdiği şeye, yani vahye tam bir teslimiyetle uymayı, onun hükümlerini ve prensiplerini benimsemeyi ifade eder. Bu, sadece fiziki bir takip değil, aynı zamanda fikri ve ameli bir bağlılıktır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ittibâ''yı bir şeyin ardına düşmek, onu örnek almak ve onunla amel etmek olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, Allah'ın indirdiği şeye uymak, ataların körü körüne taklit ettiği geleneklerin aksine, ilahi rehberliğe bilinçli bir şekilde tabi olmayı gerektirir.

2أَنزَلَn-z-l

Kök:ن ز ل—Yukarıdan aşağıya indirmek, vahyedilen kitabı göndermek anlamındadır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'inzal' kelimesini Allah'ın vahyini peygamberine indirmesi olarak açıklar. Ayetteki 'mâ enzelellâh' ifadesi, Kur'an'ı ve onun içerdiği ilahi hükümleri, emirleri ve yasakları kapsar. Bu, insanlara doğru yolu göstermek için Allah tarafından gönderilen ilahi bir rehberliktir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'inzal'in mecazi olarak bir şeyi bildirmek, açıklamak anlamına da gelebileceğini belirtir. Ayetteki 'Allah'ın indirdiği' ifadesi, sadece fiziksel bir inişi değil, aynı zamanda ilahi bilginin ve hikmetin insanlığa ulaştırılmasını, açıklanmasını ve tebliğ edilmesini ifade eder.

3أَلْفَيْنَاl-f-y

Kök:ل ف ي—Bir şeyi bulmak, rastlamak, bir şeyi belirli bir halde görmek anlamına gelir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'elfâ' fiilini bir şeyi bulmak, ona rastlamak ve onu belirli bir durumda görmek olarak açıklar. Ayetteki 'mâ elfeynâ aleyhi âbâenâ' ifadesi, atalarını belirli bir inanç veya uygulama üzerinde bulduklarını, yani onların takip ettikleri yolu ve benimsedikleri değerleri gözlemlediklerini ifade eder. Bu, genellikle sorgulamadan kabul edilen bir geleneği işaret eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'elfâ' fiilinin 'vecade' (bulmak) fiiliyle eş anlamlı olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, ataların benimsediği yaşam tarzını, inançlarını ve adetlerini 'buldukları' ve bu yüzden de onlara bağlı kaldıkları anlamına gelir. Bu, eleştirel düşünceden yoksun bir taklitçiliği vurgular.

4يَعْقِلُونَa-q-l

Kök:ع ق ل—Akletmek, idrak etmek, anlamak, düşünmek ve muhakeme etmek anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'akl' kelimesini bir şeyi bağlamak, tutmak ve idrak etmek olarak tanımlar. Ayetteki 'lâ ya'kılûn' ifadesi, ataların akıllarını kullanmadıklarını, doğruyu yanlıştan ayırt etme yeteneğinden yoksun olduklarını veya bu yeteneklerini kullanmaktan imtina ettiklerini belirtir. Bu, taklitçiliğin temelinde yatan akıl eksikliğini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'akl' kavramının sadece entelektüel bir yetenek olmadığını, aynı zamanda ahlaki bir sorumluluk ve doğruyu yanlıştan ayırma gücü olduğunu belirtir. Ayetteki 'lâ ya'kılûn' ifadesi, ataların sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda doğru kararlar verme ve ilahi rehberliği anlama konusunda ahlaki bir yetersizlik içinde olduklarını gösterir.

5يَهْتَدُونَh-d-y

Kök:ه د ي—Doğru yolu bulmak, hidayete ermek, rehberlik edilmek anlamına gelir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'hedâ' fiilini doğru yolu göstermek veya doğru yolu bulmak olarak açıklar. Ayetteki 'lâ yehtedûn' ifadesi, ataların doğru yolu bulamadıklarını, yani ilahi rehberlikten mahrum kaldıklarını veya onu reddettiklerini belirtir. Bu, akıl eksikliğinin bir sonucu olarak doğru yoldan sapmayı ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hidayet' kavramının Kur'an'da hem Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi hem de insanların bu yolu benimsemesi anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'lâ yehtedûn' ifadesi, ataların kendi akıllarını kullanmadıkları için Allah'ın gösterdiği doğru yolu bulamadıklarını ve dolayısıyla sapkınlık içinde olduklarını vurgular.

Bakara Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلاَ يَهْتَدُونَ

(2/170) Ve iza kıyle lehümüttebiu ma enzellAllahu kalu bel nettebiu ma elfeyna aleyhi abaena* evelev kâne abaühüm la ya'kılune şey'en ve la yehtedun;

* Onlara, “Allah’ın indirdiğine uyun!” denildiğinde, “Hayır, biz, atalarımızı üzerinde bulduğumuz (yol)a uyarız!” derler. Peki ama, ataları bir şey anlamayan, doğru yolu bulamayan kimseler olsalar da mı (onların yoluna uyacaklar)?

Kötü yolda olanlara yani şeytana uyanlara, Allah’ın indirdiğine tabi olun şeytanlara tabi olmayın denildiği zaman, o kimseler derler ki, babalarımızı o fiilleri yapar halde bulduğumuz şeye tabi oluruz derler, onların babaları bir şey akledemeyen kimseler olsalarda mı yine siz babalarınıza tabi olacaksınız ve hidÂyet ehli olmadıkları halde onların yolunda mı gideceksiniz.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(3)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6 İnşikâk Sûresi Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba