Hac Sûresi 67. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Hac 67Cüz 17 · Sayfa 340

Hac Sûresi 67. Âyet

الحج

Likulli ummetin ce'alnâ menseken hum nâsikûh(u)(s) felâ yunâzi'unneke fî-l-emr(i)(c) ved'u ilâ rabbik(e)(s) inneke le'alâ huden mustekîm(in)

Biz her ümmet için uygulayacağı bir ibadet yolu verdik. O halde, din işinde seninle asla çekişmesinler. Sen Rabbine davet et. Çünkü sen hiç şüphesiz hakka götüren dosdoğru bir yol üzerindesin.

Hac Suresi 67. ayet, her ümmet için belirlenmiş ibadetleri (menâsik) ve bu konudaki tartışmalardan uzak durarak insanları Rabbe davet etmenin önemini vurgular. Ayet, peygamberin doğru yol üzere olduğunu ve nihai hükmün Allah'a ait olduğunu bildirir.

1أُمَّةٍe-m-m

Kök:أمم—Belirli bir zaman diliminde veya belirli bir peygamber etrafında toplanmış insan topluluğu, millet.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ümmet' kelimesini 'bir araya gelmiş, toplanmış topluluk' olarak açıklar. Ayetteki 'likülli ümmetin' ifadesi, her bir peygamberin etrafında toplanmış, belirli bir şeriat ve ibadet biçimine sahip olan insan topluluklarını ifade eder. Bu, geçmişten günümüze tüm milletleri kapsayan genel bir hükümdür.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ümmet' kelimesinin farklı kullanımlarını sıralarken, 'bir peygamberin ümmeti' anlamının da bulunduğunu belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın her peygambere ve onun takipçilerine özel ibadet yolları tayin ettiğini gösterir, böylece her topluluğun kendi dönemine ve şartlarına uygun bir dinî yaşamı olmuştur.

2جَعَلْنَاc-a-l

Kök:جعل—Allah'ın bir şeyi yaratması, tayin etmesi, kılması veya hükmetmesi.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ceale' fiilinin Kur'an'da 'halk etme, yaratma' ve 'kılma, tayin etme' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'cealnâ menseken' ifadesi, Allah'ın her ümmet için belirli ibadet şekillerini 'tayin ettiğini, kıldığını' ifade eder. Bu, ilahi bir düzenleme ve hüküm koymadır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'ceale' fiilinin mecazi olarak 'hükmetmek, emretmek' anlamında kullanılabileceğini ifade eder. Ayetteki 'cealnâ' fiili, Allah'ın her ümmet için ibadet yollarını 'emrettiğini ve hükmettiğini' gösterir, bu da o ibadetlerin ilahi bir buyruk olduğunu vurgular.

3مَنسَكًاn-s-k

Kök:نسك—İbadet yeri, ibadet şekli, kurban kesme yeri veya ibadetle ilgili her türlü amel.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nüsuk' kelimesinin 'ibadet' anlamına geldiğini ve 'mensek'in ise 'ibadet yeri' veya 'ibadet şekli' olabileceğini belirtir. Bu ayette 'menseken', her ümmet için belirlenmiş özel ibadet yollarını, ritüellerini ve kurban kesme gibi amelleri kapsayan genel bir terimdir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'nüsuk' kökünden türeyen kelimelerin Kur'an'da genellikle 'ibadet' ve 'kurban' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. 'Mensek' kelimesi, bu ayette, her ümmetin kendine özgü ibadet biçimlerini ve Allah'a yaklaşma yollarını ifade eder. Bu, sadece ritüelistik eylemleri değil, aynı zamanda dinî yaşamın genel çerçevesini de içerir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'mensek' kelimesinin 'ibadet edilen yer' ve 'ibadet' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın her ümmete kendi zaman ve şartlarına uygun bir ibadet sistemi ve yolu tayin ettiğini, bu ibadetlerin o ümmet için bir 'şeriat' niteliği taşıdığını gösterir.

4يُنَـٰزِعُنَّكَn-z-a

Kök:نزع—Bir konuda çekişmek, tartışmak, anlaşmazlığa düşmek.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'nizâ'' kelimesinin 'çekişme, tartışma' anlamına geldiğini ve 'yünâzi'unneke' fiilinin 'seninle çekişmesinler' şeklinde anlaşılabileceğini belirtir. Ayetteki bu ifade, peygamberin tebliğ ettiği hakikatler ve ibadetler konusunda münafıkların veya inkarcıların boş yere tartışmaya girmemeleri gerektiğini vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'münâzaa' kelimesinin 'bir konuda karşılıklı çekişme ve iddialaşma' olduğunu açıklar. Ayetteki 'felâ yünâzi'unneke' ifadesi, peygamberin tebliğ ettiği dinin temel prensipleri ve Allah'ın koyduğu ibadetler hakkında gereksiz ve faydasız tartışmalara girilmemesi gerektiğini, zira bu konuların ilahi hükümlerle sabit olduğunu belirtir.

5ٱلْأَمْرِe-m-r

Kök:أمر—İş, durum, mesele, dinî hüküm veya ilahi buyruk.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'emr' kelimesinin hem 'iş, durum' hem de 'emir, buyruk' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'fi'l-emr' ifadesi, önceki ayette bahsedilen 'her ümmete tayin edilen ibadetler' bağlamında, dinî hükümler, şeriat ve Allah'ın koyduğu kurallar meselesini ifade eder. Yani, bu dinî konularda çekişmeye girmemeleri gerektiği vurgulanır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'emr' kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve bağlama göre 'Allah'ın işi, hükmü, dinî mesele' gibi anlamlara gelebileceğini belirtir. Bu ayette 'el-emr', Allah'ın belirlediği ibadet yolları ve dinî hükümlerle ilgili genel meseleyi ifade eder, bu da tartışmanın konusunun ne olduğunu açıkça ortaya koyar.

6هُدًىh-d-y

Kök:هدي—Doğru yol, rehberlik, hidayet.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'hüdâ' kelimesinin 'doğru yolu gösterme, rehberlik etme' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'inneke le'alâ hüden müstakîm' ifadesi, peygamberin Allah tarafından gösterilen dosdoğru bir yol üzerinde olduğunu, yani hakikate uygun bir rehberliğe sahip olduğunu vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hüdâ' kavramının Kur'an'da 'Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi, rehberlik etmesi' anlamında merkezi bir rol oynadığını ifade eder. Bu ayette 'hüdâ müstakîm', peygamberin takip ettiği yolun sadece doğru olmakla kalmayıp, aynı zamanda sapmaktan uzak, dosdoğru ve şaşmaz bir yol olduğunu belirtir. Bu, peygamberin tebliğinin ilahi kaynaklı ve güvenilir olduğunun bir teyididir.

Hac Sûresi

“Likulli ummetin ce’alnâ menseken hum nâsikûh(u) felâ yunâzi’unneke fî-l-emr(i) ved’u ilâ rabbik(e) inneke le’alâ huden mustekîm(in)” Biz her ümmet için uygulayacağı bir ibadet yolu verdik. O hâlde, din işinde seninle asla çekişmesinler. Sen Rabbine davet et. Çünkü sen hiç şüphesiz hakka götüren dosdoğru bir yol üzerindesin. (22/67)

Her ümmet için “ce’al-na” biz kıldık derken ayetin zâti olduğu anlaşılıyor. Her ümmetin ibadet şekli kendi mertebesi üzerinden ef’âl, esmâ, sıfât mertebesindendir. İşte seninle çekişmesinler sen zât mertebesinden ibadet ediyorsun. Sen Rabbin olan Allah zât mertebesinden davet et. Ve sen hakka götüren istikamet yolu olan Sıratullah üzerindesin.

Eserin tamamını oku