Velâ ye/tûneke bimeśelin illâ ci/nâke bilhakki veahsene tefsîrâ(n)
Onlar sana hiçbir misal getirmezler ki (buna karşılık) sana gerçeği ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım.
Hem onlar sana karşı herhangi bir mesel ile gelmezler ki, biz sana (onun karşılığında) doğrusunu ve tefsirin daha güzelini getirmiş olmayalım.
Bu ayet, müşriklerin getirdiği her türlü misale karşı Kur'an'ın hakikati ve en güzel açıklamayla cevap verdiğini vurgular. Ayet, 'misal', 'hak' ve 'tefsir' kavramları üzerinden ilahi vahyin üstünlüğünü ve açıklayıcılığını ortaya koymaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'أتى' fiilinin 'gelmek, ulaşmak' anlamının yanı sıra, bir şeyi 'getirmek, sunmak' manasına da geldiğini belirtir. Ayetteki 'يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ' ifadesi, müşriklerin Peygamber'e (s.a.v.) bir misal, bir soru veya bir itiraz getirmeleri, sunmaları anlamındadır. Bu, onların iddialarını ortaya koyma eylemini ifade eder.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'أتى' fiilinin mecazi kullanımlarına dikkat çeker. Burada 'bir misal getirmek', sadece fiziksel olarak bir şeyi taşımak değil, aynı zamanda zihinsel bir argümanı veya benzetmeyi ortaya koymak, sunmak anlamındadır. Müşriklerin Peygamber'e yönelttikleri her türlü iddia veya karşılaştırma bu fiille ifade edilmiştir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'مثل' kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'بِمَثَلٍ' ifadesi, müşriklerin Peygamber'e (s.a.v.) getirdikleri, Kur'an'a veya peygamberliğe karşı ileri sürdükleri her türlü benzetme, kıyaslama, şüphe veya itirazı kapsar. Bu, onların iddialarını somutlaştırma biçimidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'مثل' kelimesinin 'benzerlik, örnek, ibret, delil' gibi anlamlara geldiğini açıklar. Ayetteki bağlamda, müşriklerin getirdiği 'misal', Kur'an'ın ilahi kaynağına veya Peygamber'in risaletine meydan okumak amacıyla ortaya koydukları bir benzetme, bir kıyaslama veya bir soru formundaki bir iddiadır. Allah ise buna 'hak' ile karşılık verir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'mesel' kavramının Kur'an'da sadece bir benzetme aracı olmadığını, aynı zamanda bir hakikati açıklama, bir ders verme veya bir iddiayı çürütme aracı olarak da kullanıldığını belirtir. Bu ayette, müşriklerin getirdiği 'mesel', Kur'an'ın hakikatini sorgulayan bir iddia niteliğindedir ve Kur'an buna 'hak' ile cevap verir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'حق' kelimesinin 'doğruluk, gerçeklik, sabitlik, vacip olma' gibi temel anlamlara geldiğini ifade eder. Ayetteki 'جِئْنَـٰكَ بِٱلْحَقِّ' ifadesi, Allah'ın müşriklerin batıl iddialarına karşı mutlak ve değişmez gerçeği, yani Kur'an'ın kendisini ve içerdiği hükümleri indirdiğini vurgular. Bu, her türlü şüpheyi gideren kesin bilgidir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'حق' kelimesinin 'gerçek olan, varlığı sabit olan, doğru olan' anlamlarını taşır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın 'hak' ile gelmesi, müşriklerin getirdiği her türlü misalin karşısında, Kur'an'ın sunduğu ilahi gerçekliğin, şüphe götürmez doğruluğun ve sağlam delillerin bulunduğunu ifade eder. Bu, batılı ortadan kaldıran ilahi kelamdır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hak' kavramının Kur'an'da 'gerçeklik, doğruluk, adalet ve ilahi vahiy' gibi merkezi anlamlara sahip olduğunu belirtir. Bu ayette 'hak', müşriklerin getirdiği yanıltıcı veya şüphe uyandırıcı misallere karşı Allah'ın indirdiği Kur'an'ın mutlak gerçeğini, doğruluğunu ve ilahi kaynağını temsil eder. Bu, her türlü batılı geçersiz kılan ilahi kelamdır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'تفسير' kelimesinin 'bir şeyi açmak, açıklamak, gizli olanı ortaya çıkarmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'أَحْسَنَ تَفْسِيرًا' ifadesi, Allah'ın indirdiği Kur'an'ın, müşriklerin getirdiği her türlü misali en güzel, en açık ve en ikna edici şekilde açıkladığını, şüpheleri giderdiğini ve hakikati ortaya koyduğunu ifade eder.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): el-Kefevî, 'tefsir'in 'bir şeyin manasını açığa çıkarmak, kapalı olanı izah etmek' olduğunu belirtir. Bu ayetteki 'en güzel tefsir', Kur'an'ın sadece hakikati getirmekle kalmayıp, aynı zamanda bu hakikati en anlaşılır, en ikna edici ve en kapsamlı biçimde açıkladığını, böylece muhatapların zihinlerindeki tüm soruları giderdiğini vurgular.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'tefsir'in Kur'an'da 'açıklama, izah etme, yorumlama' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'أَحْسَنَ تَفْسِيرًا' ifadesi, Kur'an'ın, müşriklerin getirdiği her türlü itiraz veya şüpheye karşı, hem içerik olarak doğru (hak) hem de sunum ve açıklama biçimi olarak en üstün (ahsen) bir cevap verdiğini gösterir. Bu, Kur'an'ın mucizevi belagatını da içerir.
Furkân Sûresi
“Velâ ye/tûneke bimeselin illâ ci/nâke bilhakki veahsene tefsîrâ(n)” Onlar sana hiçbir misal getirmezler ki (buna karşılık) sana gerçeği ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım. (25/33)
Yani nefsi emarenin hayali ve vehimi yönünden gelen benzetmeler karşılığında Hakk tarafından bunların gerçekleri anlatılmış ve açıklamaları yapılmıştır. (Murat Derûni)