Furkân Sûresi 68. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'دعاء' kelimesinin asıl anlamının 'seslenmek, çağırmak' olduğunu belirtir. Ancak Kur'an'da bu kelime, 'ibadet etmek, yardım dilemek, yalvarmak' gibi anlamlarda da kullanılır. Ayetteki 'لا يدعون مع الله إلها آخر' ifadesi, Allah'tan başkasına ibadet etmeme, O'ndan başkasından yardım dilememe ve O'ndan başkasına yalvarmama anlamını taşır, bu da tevhidin temelini oluşturur.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'دعاء' kelimesinin Kur'an'da farklı mecazi kullanımlarına dikkat çeker. Bu ayetteki kullanımı, 'ibadet etmek' anlamında mecazdır. Yani, Allah'tan başka bir ilaha ibadet etmezler, O'na ortak koşmazlar demektir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'dua' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini inceler. Ona göre 'dua', sadece bir yakarış değil, aynı zamanda Allah ile kul arasındaki ilişkinin bir ifadesidir. Ayetteki olumsuz kullanım, bu ilişkinin sadece Allah'a özgü olması gerektiğini, başka varlıkların bu ilişkiye dahil edilmemesi gerektiğini vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'قتل' kelimesinin temel anlamının 'canı bedenden ayırmak, hayatına son vermek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق' ifadesi, Allah'ın haram kıldığı cana, yani haksız yere bir insanı öldürmenin yasak olduğunu açıkça ifade eder. 'Haksız yere' kaydı, meşru müdafaa veya kısas gibi istisnaları dışarıda bırakır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'قتل' fiilinin farklı kullanımlarını ve türevlerini inceler. Ayetteki kullanımı, doğrudan bir canlının hayatına son verme fiilidir ve 'nefs' kelimesiyle birlikte kullanıldığında insan canını ifade eder. Bu, İslam'da can güvenliğinin ve dokunulmazlığının önemini vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'katl' kavramının Kur'an'daki ahlaki ve hukuki boyutlarını ele alır. Ayetteki ifade, canın korunmasının İslam hukukunun temel amaçlarından (makasıd-ı şeria) biri olduğunu gösterir. 'Haram kılınan can' ifadesi, her canın dokunulmazlığını, ancak belirli meşru sebeplerle bu dokunulmazlığın kalkabileceğini belirtir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'زنا' kelimesinin 'nikahsız olarak cinsel ilişkiye girmek' anlamına geldiğini belirtir. Bu fiil, İslam'da büyük günahlardan biri olarak kabul edilir ve aile yapısını, neslin korunmasını ve toplum ahlakını tehdit eden bir eylemdir. Ayetteki olumsuz kullanım, Rahman'ın kullarının bu tür bir ahlaksızlıkta bulunmadığını gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'zina' kelimesinin Arap dilindeki kökenini ve kullanımını açıklar. Kur'an'da bu kelime, ahlaki bir yozlaşma ve toplumsal düzensizlik kaynağı olarak şiddetle yasaklanmıştır. Ayetteki 'ولا يزنون' ifadesi, müminlerin iffet ve namuslarını koruduklarını, harama yaklaşmadıklarını vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zina' kavramının Kur'an'daki ahlaki ve sosyal bağlamını inceler. Ona göre zina, sadece bireysel bir günah değil, aynı zamanda toplumsal düzeni bozan ve nesep karışıklığına yol açan bir eylemdir. Ayet, Rahman'ın kullarının bu tür bir eylemden uzak durarak toplumsal ahlakı ve düzeni koruduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'إثم' kelimesinin 'insanı hayırdan alıkoyan, günah' anlamına geldiğini belirtir. 'أثام' ise bu günahın karşılığı olan cezayı veya günahın kendisinin ağırlaşmış halini ifade eder. Ayetteki 'يلق أثاما' ifadesi, yukarıda sayılan büyük günahları işleyenlerin ahirette ağır bir ceza ile karşılaşacaklarını veya bu günahların kendilerine büyük bir yük olacağını vurgular.

Ebû'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'إثم' ve 'أثام' arasındaki farka değinir. 'أثام', genellikle 'günahın cezası' veya 'günahın ağırlaşmış hali' olarak kullanılır. Bu ayetteki kullanımı, bahsedilen fiilleri işleyenlerin sadece günah işlemiş olmakla kalmayıp, aynı zamanda bu günahların getireceği ağır sonuçlara katlanacaklarını ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'أثام' kelimesinin cehennemdeki bir vadi veya ceza anlamına geldiğini belirtir. Bu, işlenen günahların sadece manevi bir yük değil, aynı zamanda somut ve şiddetli bir karşılığı olacağını gösterir. Ayet, bu fiillerden sakınmanın önemini pekiştirir.