Neml Sûresi 90. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): C-y-e kökü, bir şeyin bir yerden başka bir yere intikal etmesi veya bir durumun ortaya çıkması anlamındadır. Ayetteki 'men câe bi's-seyyi'e' ifadesi, kötülüğü işleyen, onu beraberinde getiren veya ortaya koyan kişi anlamında kullanılmıştır. Bu, sadece kötülüğe niyetlenmek değil, onu fiilen gerçekleştirmek ve sonuçlarını beraberinde getirmek demektir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): C-y-e fiili, Kur'an'da bazen mecazi anlamda bir şeyi 'yapmak' veya 'işlemek' anlamında kullanılır. Burada 'kötülüğü getirmek', kötülüğü işlemek ve onunla birlikte gelmek demektir. Bu, kişinin amelleriyle birlikte haşr olunmasını ima eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Seyyi'e (سَيِّئَة), Kur'an'da 'hasene'nin (iyilik) zıttı olarak kullanılan temel ahlaki kavramlardan biridir. Genellikle Allah'ın hoşnut olmadığı, çirkin ve zararlı olan her türlü fiil, söz veya düşünceyi ifade eder. Bu ayette, kişinin ahirette karşılığını göreceği kötü amelleri kapsar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): S-v-e kökünden türeyen seyyi'e, 'kötü olmak, çirkin olmak' anlamlarına gelir. Kur'an'da genellikle günah, hata, musibet ve ceza gibi anlamlarda kullanılır. Ayetteki 'bi's-seyyi'e' ifadesi, kişinin işlediği ve beraberinde getirdiği her türlü kötü fiili ve günahı ifade eder.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Seyyi'e, 'kötü iş' veya 'günah' demektir. Bu kelime, kişinin ahirette hesabını vereceği, Allah'ın rızasına aykırı olan her türlü fiili kapsar. Ayetteki kullanımı, bu kötü fiillerin sonuçlarının kaçınılmaz olduğunu vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): K-b-b kökü, bir şeyi yüzüstü veya baş aşağı şiddetle yere atmak anlamındadır. 'Fekübbet vucûhuhum' ifadesi, onların yüzleri üzerine atılacaklarını, yani aşağılayıcı ve şiddetli bir şekilde ateşe düşürüleceklerini belirtir. Bu, cezanın hem fiziksel şiddetini hem de manevi aşağılamasını gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): K-b-b fiili, 'yüzüstü düşürmek' veya 'ters çevirmek' anlamında kullanılır. Ayetteki pasif formda (kübbet) kullanılması, bu eylemin başkaları tarafından, yani melekler tarafından gerçekleştirileceğini ve cezanın kaçınılmazlığını vurgular. Yüzlerin ateşe atılması, en şiddetli ve aşağılayıcı ceza biçimlerinden biridir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): K-b-b, bir şeyi şiddetle yere çarpmak veya düşürmek demektir. 'Kübbet vucûhuhum' ifadesi, onların yüzlerinin ateşe atılacağını, bu durumun onların acılarını artıracağını ve utanç verici bir ceza olduğunu gösterir. Bu, cehennemdeki azabın dehşetini tasvir eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): C-z-y kökü, bir fiilin karşılığını vermek, mükafatlandırmak veya cezalandırmak anlamındadır. Ayetteki 'hel tüczevne illâ mâ küntüm ta'melûn' ifadesi, kişilerin sadece kendi amellerinin karşılığını göreceklerini, adaletin tam tecelli edeceğini ve kimseye haksızlık yapılmayacağını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Ceza (جزاء) kavramı, Kur'an'da hem olumlu (mükafat) hem de olumsuz (azap) karşılıklar için kullanılır. Bu ayette 'tüczevne' fiili, olumsuz bir bağlamda, yani kötü amellerin karşılığı olarak azap görme anlamında kullanılmıştır. Bu, ilahi adaletin bir gereği olarak, her fiilin bir sonucunun olduğunu gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): C-z-y, bir fiilin sonucunu elde etmek veya bir karşılık görmek demektir. Ayetteki soru cümlesi, 'yaptıklarınızdan başka bir şeyle mi cezalandırılacaksınız?' şeklinde, kişilerin kendi elleriyle işledikleri amellerin karşılığını görecekleri gerçeğini pekiştirir. Bu, sorumluluğun bireysel olduğunu ve adaletin şaşmazlığını ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): 'Amel' (عمل), Kur'an'da insanın iradi olarak gerçekleştirdiği her türlü fiili ifade eden merkezi bir kavramdır. Bu ayette 'mâ küntüm ta'melûn' ifadesi, kişilerin dünyada iken yaptıkları tüm iyi veya kötü işleri kapsar. Bu, ahiretteki karşılığın, dünyadaki amellerin bir sonucu olduğunu gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): A-m-l kökü, 'iş yapmak, fiilde bulunmak' anlamındadır. 'Amel', insanın bilinçli olarak yaptığı her türlü eylemi ifade eder. Ayetteki kullanımı, insanların dünyadaki eylemlerinin ahiretteki akıbetlerini belirleyeceğini, dolayısıyla her amelin bir karşılığı olduğunu vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Amel kavramı, Kur'an'da insanın sorumluluğunu ve iradesini öne çıkaran bir kelimedir. 'Ta'melûn' fiili, kişilerin kendi tercihleriyle yaptıkları fiilleri ifade eder. Bu, ilahi adaletin, kişinin kendi eylemlerine göre tecelli edeceğini ve kimsenin başkasının günahından sorumlu tutulmayacağını belirtir.