Ankebût Sûresi 68. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Zulüm (ظلم), bir şeyi ait olduğu yerin dışına koymaktır. Ayetteki 'azlem' (أظلم) ise, bu tanıma göre, Allah'a iftira atarak veya hakkı yalanlayarak en büyük haksızlığı ve haddi aşmayı gerçekleştiren kişiyi ifade eder. Bu, ilahi düzene karşı işlenmiş en büyük sapmadır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Zulüm, bir şeyi kendi yerinden başka bir yere koymak veya haddi aşmaktır. 'Azlem' (أظلم) ise, bu fiili en şiddetli şekilde işleyen, yani Allah'a karşı yalan uydurmak ve hakkı inkâr etmek suretiyle en büyük haddi aşan kişiyi niteler. Bu, hem Allah'ın hakkına hem de hakikatin kendisine karşı işlenmiş bir cürümdür.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İftira (افتراء), yalanı uydurmak ve icat etmektir. Ayetteki 'iftara alallahi' (افترى على الله) ifadesi, Allah'a karşı, O'nun söylemediği bir şeyi söylemiş gibi göstermek, O'na isnat etmek suretiyle en büyük yalanı uydurmayı ifade eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): İftira (افتراء), bir şeyi asılsız olarak isnat etmektir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'a karşı, O'nun hakkında olmayan bir şeyi uydurarak, O'nun adına konuşarak veya O'na ait olmayan hükümleri O'na atfederek yalan söylemeyi mecazi olarak ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'iftira' (افتراء) kavramı, genellikle Allah'a ortak koşma, O'na çocuk isnat etme veya O'nun vahyini yalanlama gibi büyük günahlarla ilişkilendirilir. Bu ayetteki 'Allah'a iftira' (افترى على الله) ifadesi, ilahi hakikati çarpıtma ve dini kendi çıkarları doğrultusunda kullanma eylemini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tekzîb (تكذيب), bir sözün veya haberin doğru olmadığını iddia etmektir. Ayetteki 'kezzeb bil-hakk' (كذب بالحق) ifadesi, kendisine ulaşan hakikati, yani Allah'ın ayetlerini veya peygamberin getirdiği mesajı bile bile reddetmeyi, onu yalan saymayı ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Tekzîb, bir şeyi yalan olarak nitelemek ve onun doğruluğunu inkâr etmektir. Bu ayette, 'hak' (الحق) kendisine geldikten sonra onu yalanlamak, yani apaçık delillere rağmen hakikati kabul etmemek ve onu reddetmek anlamındadır. Bu, bilerek ve isteyerek hakikate karşı çıkmaktır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Hak (الحق), Allah'ın isimlerinden biridir ve varlığı sabit olan, doğru olan her şeyi ifade eder. Ayetteki 'bil-hakk' (بالحق) ifadesi, Allah'tan gelen, şüphe götürmeyen, apaçık hakikati, yani Kur'an'ı ve peygamberin getirdiği dini ifade eder. Bu hak, yalanlanması mümkün olmayan bir gerçektir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Hak (الحق) kelimesi Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahiptir; Allah'ın kendisi, O'nun sözü, adaleti, gerçeklik ve doğru olan her şey için kullanılır. Bu ayette 'hak kendisine gelmişken' ifadesi, Allah'ın vahyinin, peygamber aracılığıyla insanlara ulaştırılan ilahi mesajın ve mutlak gerçeğin kastedildiğini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Küfr (كفر), bir şeyi örtmek demektir. Dini bağlamda ise, Allah'ın nimetlerini veya hakikati örtmek, inkâr etmek anlamına gelir. 'Kâfirîn' (كافرين) ise, Allah'ın varlığını, birliğini, peygamberlerini veya vahyini bile bile inkâr eden, hakikati örten kimselerdir. Ayette, Allah'a iftira atan ve hakkı yalanlayanların bu kategoriye girdiğini belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Küfr (كفر) kavramı, Kur'an'da sadece inanmamak değil, aynı zamanda Allah'ın lütuflarını ve hakikati nankörlükle reddetmek anlamını taşır. 'Kâfirîn' (كافرين), Allah'ın açıkça ortaya koyduğu delillere ve mesajlara karşı kör ve sağır kalan, onları bile bile inkâr eden kişilerdir. Bu ayette, Allah'a iftira atma ve hakkı yalanlama eylemleri, küfrün en şiddetli biçimleri olarak sunulur.