Âl-i İmrân Sûresi 180. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hasebe (حسب) kelimesi, bir şeyi saymak, hesaplamak ve bir şeyi zannetmek, öyle olduğunu düşünmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'lâ yahsebennellezîne' ifadesi, cimrilik edenlerin bu davranışın kendileri için iyi olduğunu zannetmemeleri gerektiği uyarısını taşır, zira bu bir yanılgıdır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Hesap (حساب) ve zan (ظن) kavramları arasında yakın bir ilişki vardır. Zan, bir şeyin gerçekliğine dair kesin olmayan bir hüküm vermektir. Ayetteki 'yahsebenn' fiili, cimrilik edenlerin, bu davranışın kendilerine fayda sağlayacağı yönündeki yanlış inançlarını ve bu inancın bir zan olduğunu belirtir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Buhul (بخل), kişinin malını veya sahip olduğu bir şeyi vermekten kaçınmasıdır. Ayetteki 'yebhalûne bimâ âtâhumullâhu min fadlihî' ifadesi, Allah'ın lütfundan verdiği şeyleri başkalarına vermekten imtina edenlerin durumunu anlatır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Buhul, Kur'an'da genellikle Allah yolunda infaktan kaçınma ve malı biriktirme anlamında kullanılır. Bu ayette de Allah'ın ihsan ettiği nimetleri başkalarından esirgeme eylemi olarak mecazi bir anlatımla cimriliğin kötülüğüne işaret edilmiştir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'buhul' (cimrilik), 'cömertlik' (cûd) kavramının zıddı olarak ele alınır ve genellikle Allah'ın rızasını kazanmak için infak etmeme, malı biriktirme ve dünya sevgisine kapılma şeklinde tezahür eder. Ayet, bu ahlaki zaafın ahiretteki somut bir cezaya dönüşeceğini belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hayr (خير), herkesin arzu ettiği, faydalı ve güzel olan her şey için kullanılır. Ayetteki 'hüve hayran lehum' ifadesi, cimrilik edenlerin bu davranışın kendileri için hayırlı olduğunu zannetmelerinin yanlışlığını ortaya koyar, zira gerçek hayır Allah'ın rızasındadır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Kur'an'da 'hayr' kelimesi, maddi ve manevi iyilikleri, faydaları ve Allah katında makbul olan her şeyi kapsar. Bu ayette, cimriliğin 'hayr' olmadığı, aksine 'şerr' olduğu vurgulanarak, kavramın zıt anlamlısı üzerinden bir karşılaştırma yapılır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Şerr (شر), hayrın zıddı olup, nefret edilen, zarar veren ve kötü olan her şeydir. Ayetteki 'bel hüve şerrun lehum' ifadesi, cimriliğin sanıldığı gibi hayır değil, aksine kendileri için bir kötülük ve zarar olduğunu açıkça belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'şerr', 'hayr' ile birlikte zıt bir kavram çifti oluşturur. 'Şerr', genellikle Allah'ın hoşnut olmadığı, insanlara zarar veren ve ahirette cezayı gerektiren eylemleri ifade eder. Bu ayette cimriliğin 'şerr' olarak nitelendirilmesi, onun dini ve ahlaki açıdan olumsuzluğunu vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Tavvaka (طوّق) fiili, 'tavq' (طوق) kelimesinden türemiştir ki bu da boyuna takılan halka veya gerdanlık anlamına gelir. Ayetteki 'seyutavvakûne' ifadesi, cimrilik edilen malın kıyamet günü bir yılan gibi boyunlarına dolanarak azap vesilesi olacağını mecazi bir anlatımla ifade eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Tavq, bir şeyin bir şeyi çepeçevre kuşatması, sarması anlamındadır. Bu ayette, cimrilik edilen malın, ahirette bir yük ve azap olarak cimrilerin boyunlarına dolanacağı, onları kuşatacağı ve onlardan ayrılmayacağı bir ceza biçimi olarak tasvir edilir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kıyâmet (قيامة), 'kıyâm' (kalkış) kökünden türemiş olup, ölülerin dirilip Allah'ın huzurunda duracakları güne verilen isimdir. Ayetteki 'yevme'l-kıyâmeti' ifadesi, cimriliğin cezasının bu büyük hesap gününde gerçekleşeceğini belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kıyâmet, Kur'an'ın temel kavramlarından biridir ve dünyanın sonu, ölülerin dirilişi, hesap ve ceza/mükafat gününü ifade eder. Bu ayette, cimriliğin dünyadaki eyleminin ahiretteki somut bir karşılığı olacağı, yani cezasının kıyamet gününde tecelli edeceği vurgulanır.