Âl-i İmrân Sûresi 25. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Cem' (جمع) kelimesi, dağınık şeyleri bir araya getirmek, toplamak anlamına gelir. Ayetteki 'cem'nâhum' ifadesi, Allah'ın kıyamet günü tüm insanları hesap için bir araya toplayacağını ifade eder. Bu, dağınıklığın giderilmesi ve bir araya gelme durumudur.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Cem' (جمع), bir şeyin parçalarını bir araya getirmektir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın insanları diriltip mahşer yerinde bir araya getirmesi, yani dağınık bedenleri ve ruhları tekrar birleştirmesi ve bir araya toplaması anlamındadır. Bu, ahiretteki toplanma hadisesini ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Reyb (ريب), şüphe ve tereddüt anlamına gelir. Ayetteki 'lâ reybe fîhi' ifadesi, kıyamet gününün geleceğinden ve vuku bulacağından hiçbir şüphe duyulmaması gerektiğini, onun kesin ve kaçınılmaz olduğunu belirtir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Reyb (ريب), kalpte oluşan kuşku ve tereddüttür. Ayetteki 'lâ reybe fîhi' tabiri, o günün gerçekleşeceği konusunda hiçbir şüpheye mahal olmadığını, kesinlik ifade ettiğini gösterir. Bu, Kur'an'ın geleceği hakkında da kullanılan bir ifadedir ve mutlak hakikati vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Reyb (ريب) kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın ayetleri, peygamberlerin mesajları ve ahiret gibi temel inanç konularında duyulan şüpheyi ifade eder. Bu ayette ise 'lâ reybe fîhi' ifadesiyle, kıyamet gününün varlığına dair tüm şüphelerin ortadan kaldırıldığı, onun mutlak bir gerçeklik olduğu vurgulanır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Vefâ (وفاء), bir şeyi tam ve eksiksiz olarak yerine getirmek veya karşılığını vermek demektir. 'Vuffiyet' (وُفِّيَتْ) fiili, pasif formda kullanılarak, her nefsin kazandığının karşılığının tam ve eksiksiz bir şekilde kendisine ödeneceğini, hiçbir şeyin eksik bırakılmayacağını ifade eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Vefâ (وفاء), bir şeyi tamamlamak, eksiksiz kılmak ve hakkını vermek anlamındadır. Ayetteki 'vuffiyet küllü nefsin' ifadesi, her canlının dünyada yaptığı amellerin karşılığının, iyilik veya kötülük olsun, tam ve noksansız bir şekilde kendisine verileceğini, hiçbir hakkın zayi olmayacağını belirtir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Kesb (كسب), bir şeyi elde etmek, kazanmak anlamına gelir. Ayetteki 'mâ kesebet' (ما كسبت) ifadesi, her nefsin dünyada kendi iradesiyle yaptığı, işlediği amelleri, fiilleri ve kazançları ifade eder. Bu, kişinin kendi çabasıyla elde ettiği şeyleri kapsar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Kesb (كسب) kelimesi, Kur'an'da genellikle insanın kendi iradesiyle yaptığı, sorumluluğunu yüklendiği fiilleri ve bu fiillerin neticesinde elde ettiği sonuçları ifade eder. Bu ayette 'mâ kesebet', kişinin dünyadaki iyi veya kötü tüm eylemlerini ve bunların ahiretteki karşılıklarını kazanması anlamında kullanılmıştır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Zulm (ظلم), bir şeyi ait olmadığı yere koymak, hakkı sahibine vermemek veya haddi aşmaktır. 'Yuzlemûne' (يُظْلَمُونَ) fiili, pasif formda kullanılarak, kıyamet gününde hiç kimseye haksızlık yapılmayacağını, herkesin hak ettiğini tam olarak alacağını, kimsenin hakkının eksiltilmeyeceğini veya başkasına yüklenmeyeceğini ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Zulm (ظلم), bir şeyi yerinden saptırmak, hakkı sahibinden alıkoymak veya birine zarar vermektir. Ayetteki 'lâ yuzlemûne' ifadesi, Allah'ın adaletinin mutlak olduğunu ve kıyamet gününde hiçbir kulun amellerinin karşılığında haksızlığa uğramayacağını, ne sevabının eksiltileceğini ne de günahının artırılacağını kesin bir dille belirtir.