Ve-iżâ lem te/tihim bi-âyetin kâlû levlâ-ctebeytehâ(c) kul innemâ ettebi'u mâ yûhâ ileyye min rabbî(c) hâżâ besâ-iru min rabbikum vehuden verahmetun likavmin yu/minûn(e)
(Ey Muhammed!) Onlara (istedikleri) bir ayet getirmediğin zaman (alay ederek) derler ki: "Onu (da) bir yerlerden derleyip toplasaydın ya." De ki: "Ben ancak Rabbimden bana vahyedilene uymaktayım. Bu (Kur'an ayetleri), Rabbinizden gelen basiretlerdir (Gönül gözlerini aydınlatan nurlardır). İman edecek bir topluluk için bir hidayet kaynağı ve bir rahmettir."
Onlara (arzularına göre) bir âyet getirmediğin zaman, derleyip toplasaydın ya derler, sen de de ki; ben ancak Rabbimden bana ne vahyolunuyorsa ona uyarım, işte bütünüyle bu Kur'ân, Rabbinizden gelen basiretlerdir (kalp gözünü açacak beyanlardır), iman eden bir kavim için hidayettir, rahmettir.
A'râf Suresi 203. ayet, vahyin kaynağını ve peygamberin rolünü vurgularken, Kur'an'ın müminler için bir basiret, hidayet ve rahmet olduğunu ifade eder. Ayet, vahyin ilahi menşeini ve peygamberin sadece bir tebliğci olduğunu, kendi başına ayet uydurma yetkisinin olmadığını net bir şekilde ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ayet' kelimesinin aslen 'açık alamet' anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise hem Allah'ın kudretine delalet eden evrensel işaretler (kozmik ayetler) hem de peygamberlere verilen mucizeler ve Kur'an'ın ayetleri için kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, müşriklerin peygamberden 'ayet' istemesi, onların mucize talebini veya kendi istedikleri türden bir vahiy beklentisini yansıtır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'ayet' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda 'alamet', 'delil' ve 'ibret' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'ayet' talebi, peygamberin doğruluğunu ispatlayacak somut bir delil veya mucize beklentisi olarak yorumlanabilir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ayet' kavramının Kur'an'da merkezi bir rol oynadığını ve Allah'ın varlığını, kudretini ve iradesini gösteren her türlü işareti kapsadığını vurgular. Müşriklerin 'ayet' talebi, onların peygamberin mesajına inanmak için somut, olağanüstü bir kanıt arayışını gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ictibâ' fiilinin 'seçmek, toplamak' anlamlarına geldiğini ve genellikle Allah'ın birini seçmesi (ıstıfa) bağlamında kullanıldığını belirtir. Ancak bu ayette müşriklerin ağzından çıktığı için, peygamberin kendi hevasına göre bir ayet 'uydurması', 'icat etmesi' veya 'seçip getirmesi' gibi olumsuz bir anlam taşır.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'ictibâ' kelimesinin 'bir şeyi kendine çekmek, toplamak' anlamını vurgular. Ayetteki bağlamda, müşrikler peygamberin kendi isteğiyle, Allah'tan bağımsız olarak bir ayet 'üretmesini' veya 'getirmesini' talep etmektedirler, bu da vahyin ilahi kaynağını reddeden bir yaklaşımdır.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ictibâ' fiilinin Kur'an'da genellikle Allah'ın peygamberleri veya salih kulları seçmesi anlamında kullanıldığını, ancak bu ayetteki gibi olumsuz bir bağlamda kullanıldığında, peygamberin kendi iradesiyle bir şeyi 'oluşturması' veya 'seçip getirmesi' gibi bir anlam kazandığını ifade eder. Bu, vahyin kaynağına yönelik bir şüpheyi dile getirir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'vahy' kelimesinin aslen 'gizli ve hızlı bir şekilde bildirmek' anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise Allah'ın peygamberlerine gönderdiği ilahi mesajları ifade etmek için kullanılır. Bu ayette, peygamberin sadece kendisine vahyolunana uyduğunu belirtmesi, vahyin ilahi ve mutlak kaynağını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'vahy'in 'işaret, yazı, gizli söz' gibi anlamlara geldiğini ve Allah'tan peygamberlere gelen ilahi bildirim için kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'mâ yûhâ' ifadesi, peygamberin kendi isteğiyle değil, yalnızca Allah'ın emriyle hareket ettiğini ve tebliğ ettiğini gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'vahy' kavramının Kur'an'ın temelini oluşturduğunu ve Allah'ın insanlıkla iletişim kurma biçimi olduğunu belirtir. Peygamberin 'ancak vahyolunana uyarım' demesi, onun kendi kişisel görüşlerini değil, ilahi mesajı tebliğ ettiğini ve bu mesajın kaynağının Allah olduğunu kesin bir dille ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'basar'ın dış gözle görmeyi, 'basiret'in ise kalple görmeyi, idrak etmeyi ifade ettiğini belirtir. 'Basâir' kelimesi, Kur'an'ın insanlara hakikati idrak etme, doğruyu yanlıştan ayırma yeteneği kazandıran açık deliller ve aydınlatıcı bilgiler olduğunu gösterir.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'basâir' kelimesinin 'açık deliller, hüccetler' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımıyla Kur'an'ın, inananlar için şüpheleri gideren, hakikati apaçık ortaya koyan belgeler olduğunu vurgular.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'basiret'in 'kalbin görmesi, idrak etmesi' olduğunu ve 'basâir'in ise bu idrakı sağlayan 'açık deliller ve kanıtlar' olduğunu belirtir. Kur'an'ın 'basâir' olması, onun sadece bilgi vermekle kalmayıp, aynı zamanda kalpleri aydınlatarak doğru yolu gösterdiğini ifade eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'hüdâ' kelimesinin 'doğru yolu göstermek, rehberlik etmek' anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'ın 'hüdâ' olması, onun insanları şaşkınlıktan kurtarıp, Allah'ın rızasına uygun yaşama yönlendiren bir kılavuz olduğunu ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hidayet'in 'lütuf ve iyilikle doğru yola iletmek' olduğunu açıklar. Kur'an'ın 'hüdâ' olması, onun insanlara hem dünyevi hem de uhrevi konularda doğruyu gösteren, onları sapkınlıktan koruyan ilahi bir rehberlik olduğunu vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hidayet' kavramının Kur'an'da 'doğru yolu bulma ve o yolda ilerleme' anlamında kullanıldığını belirtir. Kur'an'ın 'hüdâ' olması, onun insanlara hayatın her alanında doğru kararlar almalarını sağlayacak ilahi prensipleri ve değerleri sunduğunu gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'rahmet'in 'kalbin incelmesi, şefkat ve iyilik dileme' anlamına geldiğini ve Allah için kullanıldığında 'ihsan ve lütuf' anlamını taşıdığını belirtir. Kur'an'ın 'rahmet' olması, onun insanlara dünya ve ahirette kurtuluş ve mutluluk getiren, Allah'ın sonsuz lütfunun bir tecellisi olduğunu gösterir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'rahmet'in 'iyilik ve ihsan' anlamında kullanıldığını ifade eder. Kur'an'ın inananlar için bir 'rahmet' olması, onun getirdiği hükümlerin, öğütlerin ve müjdelerin, Allah'ın kullarına olan şefkatinin bir göstergesi olduğunu ve onlara fayda sağladığını belirtir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'rahmet' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve Allah'ın kullarına yönelik lütuf, bağışlama, yardım ve iyiliklerini ifade ettiğini belirtir. Kur'an'ın 'rahmet' olması, onun insanları doğru yola ileterek, onlara huzur ve kurtuluş vaat ederek Allah'ın merhametini somutlaştırdığını gösterir.
A’râf Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(203) (Ve izâ lem te’tihim biâyetin kâlû lev lectebeytehâ, kul innemâ ettebiu mâ yûhâ ileyye min rabbî hâzâ besâiru min rabbikum ve huden ve rahmetun li kavmin yu’minûn.)
“Onlara (arzularına göre) bir âyet getirmediğin zaman, derleyip toplasaydın ya derler, sen de de ki; ben ancak Rabbimden bana ne vahyolunuyorsa ona uyarım, işte bütünüyle bu Kûr'ân, Rabbinizden gelen bâsiretlerdir (kalp gözünü açacak beyanlardır), îmân eden bir kavim için hidâyettir, rahmettir.”