İnsân Sûresi 25. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

İnsân 25Cüz 29 · Sayfa 579

İnsân Sûresi 25. Âyet

الانسان

Veżkuri-sme rabbike bukraten ve asîlâ(n)

Sabah akşam Rabbinin adını an.

İnsân Suresi'nin 25. ayeti, müminlere sürekli zikir ve Rablerine bağlılık çağrısı yapmaktadır. Ayet, 'Rabbinin adını an' emriyle, sabah ve akşam vakitlerinin bu zikir için özel bir öneme sahip olduğunu vurgular. Dilbilimsel olarak, zikir, Rab ve vakit kavramları üzerinden derin bir manevi mesaj iletilmektedir.

1ٱذْكُرِz-k-r

Kök:ذ ك ر—Hatırlamak, anmak, zikretmek, dile getirmek anlamlarına gelir ve ayette Rabbin adını sürekli anma emrini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Zikr (ذكر), hem kalple hatırlama hem de dille ifade etme anlamına gelir. Ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, Allah'ı hem kalben hatırlamayı hem de dil ile tesbih ve dua ederek anmayı kapsar. Bu, gafletten uzak durarak sürekli bir bilinç hali içinde olmayı gerektirir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Zikr (ذكر) kelimesi, Kur'an'da bazen 'hatırlama', bazen 'öğüt', bazen de 'şükür' anlamında kullanılır. Bu ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, Rabbin adını anmak suretiyle O'na şükretme ve O'nun azametini dile getirme mecazını taşır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Zikr (ذكر) kavramı, Kur'an'da Allah ile insan arasındaki ilişkinin temelini oluşturan bir eylem olarak öne çıkar. Allah'ı anmak, O'nun varlığını ve kudretini sürekli idrak etmek anlamına gelir. Bu ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, müminin hayatının her anında Allah bilincini canlı tutmasını öğütler.

2رَبِّكَr-b-b

Kök:ر ب ب—Terbiye eden, besleyen, sahip olan, efendi anlamlarına gelir ve ayette kulluk edilen, terbiye eden yüce varlığı ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Rabb (ربّ), terbiye eden, bir şeyi kademe kademe kemale erdiren demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun yaratma, rızık verme, yönetme ve kemale erdirme sıfatlarını ifade eder. Ayetteki 'Rabbike' (ربّك) ifadesi, müminin kendi Rabbi ile olan özel ve kişisel bağını vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Rabb (ربّ), malik, seyyid, mürebbi ve muslih anlamlarına gelir. Allah'ın 'Rabb' ismi, O'nun her şeyi idare eden, terbiye eden ve ıslah eden olduğunu gösterir. Ayette 'Rabbinin adını an' emri, bu terbiye edici ve sahipleyici güce teslimiyeti ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Rabb (ربّ) kavramı, Kur'an'da Allah'ın mutlak egemenliğini ve yaratılmışlar üzerindeki otoritesini ifade eder. Aynı zamanda, O'nun kullarına karşı olan şefkatini ve onları doğru yola iletme çabasını da içerir. 'Rabbinin adını an' emri, bu egemen ve şefkatli varlığa sürekli bir bağlılık ve itaat çağrısıdır.

3بُكْرَةًb-k-r

Kök:ب ك ر—Sabahın erken vakti, günün başlangıcı anlamına gelir ve ayette günün ilk kısmında yapılan zikri ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Bükra (بكرة), sabahın ilk vakti, güneş doğmadan önceki veya doğduktan hemen sonraki zaman dilimidir. Ayetteki 'bükraten' (بكرة) ifadesi, günün başlangıcında Allah'ı anmanın önemini vurgular, bu vaktin bereketi ve zihnin berraklığına işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Bükra (بكرة), bir şeyin ilk zamanı veya başlangıcıdır. Gün için kullanıldığında sabah vaktini ifade eder. 'Bükraten' (بكرة) kelimesi, sabahın erken saatlerinde yapılan zikrin, günün geri kalanına bereket ve huzur katacağını ima eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Bükra (بكرة), sabahın başlangıcıdır ve genellikle fecirden güneşin doğuşuna kadar olan zaman dilimini kapsar. Ayette 'bükraten' (بكرة) ile zikrin bu erken vakitte yapılması, güne Allah'ı anarak başlamanın manevi faydalarına dikkat çeker.

4وَأَصِيلًاa-s-l

Kök:أ ص ل—Akşam vakti, günün sonu anlamına gelir ve ayette günün son kısmında yapılan zikri ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Asîl (أصيل), güneşin batmaya yüz tuttuğu, akşamın ilk vaktidir. Ayetteki 'asîlen' (أصيلًا) ifadesi, günün sonunda, işlerin bitiminde Allah'ı anmanın önemini belirtir, bu vaktin dinginliği ve tefekküre elverişliliğine işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Asîl (أصيل), günün sonu, ikindi vaktinden güneş batana kadar olan zaman dilimidir. 'Asîlen' (أصيلًا) kelimesi, günün yorgunluğunun ardından Allah'a yönelmenin, huzur ve sükûnet bulmanın bir yolu olduğunu gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Asîl (أصيل), akşam vaktidir. Kur'an'da 'bükraten ve asîlen' (بكرة وأصيلًا) ifadeleri, sabah ve akşam vakitlerinde sürekli zikrin gerekliliğini vurgular. Bu, müminin hayatının her iki ucunda da Allah ile bağını koparmamasını öğütler.

İnsan Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

Bu zikri ister Rab ismi ile yaparsın, istersen ilim tahsilinde isen Âlim ismi ile yaparsın, yolunun genişlemesi için Hâdi ismi ile yaparsın ve bunun gibi seni terbiye edecek diğer isimler ile de zikredebilirsin.

Zikr hatırlama mânâsınadır. İnsânda 99 esmâ-i ilâhîyyenin hepsi mevcûttur ancak mesele onları dışarıya çıkarabilmektir işte sen de mevcût olan bu esmâ-i ilâhîyyeyi hatırla, demektir.

Âdem (a.s.)’a isimler öğretildi fakat Efendimiz (s.a.v)’e bunların zuhuru verildi. Kişi Âdemîyyet mertebesinde olduğunda bu isimlerin hepsini öğreniyor daha sonra yavaş yavaş idrâki genişledikçe bunların faaliyet sahaları ve yaşamdaki yerleri idrâk edildikçe zuhurları genişliyor, tâbi ki Efendimiz (s.a.v)deki şekilde hiçbir insânda bunların zuhur etmesi mümkün değildir, o hal çok özel bir haldir.

وَمِنَ الَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلا طويلا

(Ve minel leyli fescud lehu ve sebbihhu leylen tavîlâ)

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Tesbih ve Zikir