İnsân Sûresi 28. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, ölçüyle yapmak' olduğunu belirtir. Ayetteki 'خَلَقْنَـٰهُمْ' ifadesi, Allah'ın insanı belirli bir ölçü ve düzen içinde, yoktan var etme fiilini ifade eder. Bu, sadece var etme değil, aynı zamanda belirli bir plan ve hikmetle yaratma anlamını taşır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesini 'icad etmek, meydana getirmek' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, Allah'ın insanı daha önce var olmayan bir şeyden var etmesi, yani yaratma eylemini vurgular. Bu, insanın varoluşunun tamamen ilahi bir fiil olduğunu gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'da 'yoktan var etme' ve 'bir şeyi belirli bir biçime sokma' anlamlarını içerdiğini belirtir. Bu ayetteki 'خَلَقْنَـٰهُمْ' ifadesi, insanın varoluşunun başlangıcını ve Allah'ın bu yaratma eylemindeki mutlak gücünü ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'şedd' kelimesinin 'bağlamak, sıkılaştırmak, güçlendirmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'شَدَدْنَآ' ifadesi, Allah'ın insanın yaratılışında eklemlerini, mafsallarını ve genel fiziki yapısını sağlam ve güçlü kıldığını anlatır. Bu, insanın ayakta durabilmesini ve hareket edebilmesini sağlayan fiziki sağlamlığına işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'şedd' kelimesinin 'bir şeyi kuvvetlendirmek, sağlamlaştırmak' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın insan bedeninin eklemlerini ve bağlarını öyle bir şekilde yarattığını ki, bu sayede insan güçlü ve dayanıklı bir yapıya sahip olmuştur. Bu, yaratılışın mükemmelliğini gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'şedd' kelimesinin 'bir şeyi kuvvetle tutmak, sağlamlaştırmak' manasına geldiğini belirtir. Ayetteki 'شَدَدْنَآ أَسْرَهُمْ' ifadesiyle, Allah'ın insanın yaratılışındaki eklemlerini ve kemiklerini birbirine sıkıca bağlayarak, ona sağlam bir yapı kazandırdığı vurgulanır. Bu, insanın fiziki gücünün ve dayanıklılığının ilahi bir lütuf olduğunu gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'esr' kelimesinin 'yaratılış, eklemler, mafsallar' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'أَسْرَهُمْ' ifadesi, insanın beden yapısındaki eklemlerin ve bağların sağlamlığını ifade eder. Bu, bedenin bütünlüğünü ve işlevselliğini sağlayan temel unsurlara işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'esr' kelimesinin 'bağlamak, sıkıca tutmak' kökünden geldiğini ve buradan hareketle 'yaratılışın eklemleri, mafsalları' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'أَسْرَهُمْ' ifadesi, insanın kemiklerinin ve eklemlerinin birbirine sağlam bir şekilde bağlanarak, bedenin bütünlüğünü ve gücünü oluşturduğunu vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'esr' kelimesinin 'yaratılışın eklemleri ve kemikleri' anlamına geldiğini ve bu kelimenin 'bağlamak' fiilinden türediğini belirtir. Ayetteki 'أَسْرَهُمْ' ifadesi, Allah'ın insan bedenini oluşturan tüm parçaları birbiriyle uyumlu ve sağlam bir şekilde birleştirdiğini, böylece ona hareket kabiliyeti ve dayanıklılık kazandırdığını gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'bedel' kelimesinin 'bir şeyi başka bir şeyle değiştirmek, yerine geçirmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'بَدَّلْنَآ' ifadesi, Allah'ın dilediği zaman mevcut insan neslini ortadan kaldırıp, yerine başka bir nesil veya benzer özelliklere sahip başka varlıklar getirme kudretini ifade eder. Bu, Allah'ın mutlak iradesini ve yaratma gücünün sürekliliğini gösterir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'bedel' kelimesinin 'bir şeyin yerine başka bir şeyi koymak' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'بَدَّلْنَآ' ifadesi, Allah'ın insanları yok edip yerlerine benzerlerini getirme gücünü vurgular. Bu, insanın varlığının Allah'ın iradesine bağlı olduğunu ve O'nun dilediği zaman bu varlığı değiştirebileceğini anlatır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'bedel' kelimesinin Kur'an'da 'bir şeyi başka bir şeyle değiştirmek, ikame etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'بَدَّلْنَآ' ifadesi, Allah'ın insan neslini tamamen değiştirme veya yok edip yerine yenisini getirme kudretini gösterir. Bu, Allah'ın yaratma ve yok etme konusundaki sınırsız gücünü vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'misil' kelimesinin 'benzer, eşdeğer' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'أَمْثَـٰلَهُمْ' ifadesi, Allah'ın mevcut insan neslini yok edip, yerine onlara benzer başka bir insan nesli veya benzer özelliklere sahip başka varlıklar yaratma gücünü ifade eder. Bu, Allah'ın yaratma kudretinin sınırsızlığını ve tekrarlanabilirliğini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'misil' kelimesinin 'bir şeyin nitelikleri ve özellikleri bakımından ona benzeyen' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'أَمْثَـٰلَهُمْ' ifadesi, Allah'ın dilediği zaman insanları yok edip, onların yerine aynı türden, benzer özelliklere sahip başka varlıklar yaratabileceğini vurgular. Bu, Allah'ın yaratma gücünün sonsuzluğunu ve O'nun için hiçbir şeyin zor olmadığını gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'misil' kelimesinin 'bir şeye benzeyen, onunla aynı niteliklere sahip olan' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'أَمْثَـٰلَهُمْ' ifadesi, Allah'ın mevcut insan neslini ortadan kaldırıp, onların yerine aynı türden, benzer fiziki ve biyolojik özelliklere sahip başka bir nesil yaratma kudretini ifade eder. Bu, Allah'ın yaratma ve yok etme konusundaki mutlak egemenliğini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'tebdîl' kelimesinin 'bir şeyi tamamen değiştirmek, köklü bir dönüşüm yapmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'تَبْدِيلًا' ifadesi, Allah'ın insanları değiştirmesinin sıradan bir değişim değil, tam ve kesin bir değişim olacağını vurgular. Bu, Allah'ın iradesinin mutlaklığını ve O'nun için hiçbir şeyin imkansız olmadığını gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'tebdîl' kelimesinin 'bir şeyi tamamen başka bir şeyle değiştirmek, kökten dönüştürmek' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'تَبْدِيلًا' ifadesi, Allah'ın insan neslini değiştirmesinin, onların yerine tamamen yeni bir nesil getirme şeklinde, eksiksiz ve kesin bir değişim olacağını ifade eder. Bu, Allah'ın kudretinin sınırsızlığını ve O'nun her şeye kadir olduğunu gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'tebdîl' kelimesinin Kur'an'da 'bir şeyi tamamen değiştirme, yerine başka bir şey koyma' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'تَبْدِيلًا' ifadesi, Allah'ın insanları değiştirmesinin, onların varlığını tamamen sona erdirip, yerlerine yenilerini getirme şeklinde, tam ve kesin bir dönüşüm olacağını vurgular. Bu, Allah'ın yaratma ve yok etme konusundaki mutlak iradesini ve gücünü pekiştirir.