Enfâl Sûresi 48. Âyet

“Ve-iz zeyyene lehumu-şşeytânu a’mâlehum vekâle lâ gâlibe lekumu-lyevme mine-nnâsi ve-innî cârun lekum felemmâ terâeti-lfi-etâni nekesa alâ akibeyhi vekâle innî berî-un minkum innî erâ mâ lâ teravne innî eḣâfu(A)llâh(e) va(A)llâhu şedîdu-l’ikâb(i)” Hani şeytan onlara yaptıklarını süslemiş ve “Bu gün artık insanlardan size galip gelecek (kimse) yok, mutlaka ben de size yardımcıyım.” demişti. Fakat iki taraf (savaş alanında) yüz yüze gelince (şeytan), gerisin geriye dönüp, “Ben sizden uzağım. Çünkü ben sizin görmediğiniz şeyler (melekler) görüyorum. Ben Allah’tan korkarım. Allah, cezası çetin olandır” demişti. (8/48)

Şeytan’ın kureyş müşriklerini oyuna getirip yüz üstü bırakması;

Şeytanın Kureyş’e, “Ahmed’in çengine geliniz ki, ben size yardımlar ederim ve kendi kabîlemi yardıma çağırırım" demesi ve iki saffın mülâkâtı vaktinde kaçması

Bu vak’anın hulâsası şudur: Kureyş, Ebû Süfyan’ın kervanını vurmak üzere, ehl-i Islâm’ın Bedir nâmındaki mevki’de toplandıklannı işitmiş ve kervanın muhâfazası için, asker toplayıp Mekke’den dışarıya çıkıp, Mekke kurbünde vâki’ bir mahalle nüzûl etmiş idiler. Onlar orada iken, Ebû Süfyan ta­rafından bir adam gelip: “Kervanınız selâmetle geçip gitti, korkmayın, geri dönün!" dedi. Ebû Cehil: “Birkaç gün burada teferrüc edeyim!” diyerek geri dönmedi ve Kureyş’in, Bedir tarafına azîmeti kararlaştı. Fakat evvelce Benî Kinâne kabilesiyle Kureyş arasında vâki’ olmuş olan mukatele sebebiyle adâvet bulunduğundan, onların taarruzlarından korkup, Mekke’ye dönmeyi mü­nâsib gördüler. Bu karârlan üzerine İblîs, Kinâne kabilesinin reîsi olan Sürâka bin Mâlik sürerine temessül edip süvâri şekline mütemessil olan yüz ka­dar avanesiyle Kureyş’e göründü ve onlara: “Size kimse mukabele edemez, işte ben de size Benî Kinâne’den asker ile yardıma geldim” dedi. Bu sözü söy­lerken şeytanın eli, Hâris bin Hâşim’in elinde idi. Ehl-i İslâm ile Kureyş Bedir'de karşılaştıklan vakit, büyük bir ordu hâlinde melâike nâzil olup saf bağ­ladı, îblîs’in hakîkati, âlem-i gaybı müşahedeye müsâid olduğundan, bu melâikeyi görür görmez, avanesiyle berâber firâra başladı ve Hâris’e hitâben: “Ben sizden müteberrîyim, zîrâ ben sizin görmediğinizi görüyorum, ben Al­lah' dan korkanm ve Allah’ın ikâbı şedîddir” dedi. Nitekim bu vak’a sûre-i Enfâlde, şu âyet-i kerîmede beyân buyrulur: (Enfâl, 8/48) Ya’ni “Vaktâki şeytan onlara amellerini süsledi ve bu günde nâsdan size gâlib yoktur ve muhakkak ben si­ze yardımcıyım, dedi. Vaktâki iki tâife birbirini gördü, kendi ardına rücû’ etti ve ben sizden beriyim, muhakkak ben sizin? Görmediğiniz şeyi görüyorum, ben Allah’dan korkarım ve Allah’ın ikâbı şiddetlidir, dedi.” Cenâb-ı Pîr efendi­miz bu vak’ayı ve âyet-i kerîmeyi, âtîdeki ebyât-ı şerîfede beyân buyururlar.

4023. Şeytan gibi yüz askerde birinci oldu, "İnnenî cârün leküm" diye efsun okudu.

Bu beytin yukarıya rabtı budur ki: Vesvese veren tabîat, şeytan gibi senin asker gibi olan kuvâ-yı vücûdiyyen içinde birinci ve serdâr oldu ve sana mücâdele-i hayâtda “Ben senin muîninim” diye hîleler ve efsûnlar okudu. Nite­kim şeytan Kureyş’e Bedir’de bu efsûnu okumuş idi.

4024. Vaktaki Kureyş onun sözünden hazır oldular, her iki asker mülakata geldiler.

Vaktâki Kureyş, mütemessil olan şeytanın sözünden dolayı cenge hâzır oldular, İslâm askeriyle Kureyş’in askeri birbirine mülâkî oldular.

4025. Şeytan müminlerin safı tarafında bir yolda melâikeden bir asker gördü.

4026. O görmedikleri bir ordu saf vurmuş, onun canı korkudan âteş-gede oldu.

Şeytan, beşerin his gözüyle göremedikleri bir ordunun saf bağladığını gö­rünce, kahr-ı ilâhî korkusundan onun canı ateş mahalli oldu, ya’ni canı kor­kudan tutuştu.

4027. “Ben bir acib asker görüyorum!" diye kendi ayağım geri çekmiş tuttu.

4028. Yani “Ben Allah' dan korkarım, benim için O’ndan avn yoktur; gidi­niz muhakkak ben sizin görmediğiniz şeyi görüyorum!" Ya’ni şeytan: “Ben Allah’ın gazabından ve kahrından korkanm, çünkü bana Hakk’ın yardımı yoktur, binâenaleyh bu harbden çekiliniz, zîrâ ben si­zin görmediğiniz şeyi görüyorum,” dedi.

4029. Hâris dedi: "Ey Sürâka kılıklı, âgâh ol, dün niçin sen böyle söylemedin?" Hâris bin Hişâm şeytana hitâben dedi ki: “Ey Sürâka hey’etindeki şahıs, dün niçin şimdi söylediğini söylemedin ve bizi harbe teşvîk ettin?”

4030. Dedi: "Şimdi hareb görüyorum." Dedi: “Hayır, sen Arabın ceâşîşi- göruyorsun!

“Hareb”, telef-i mâl ve fitende söylenen bir kelimedir; ve burada murâd sı­kıntı ve zorluktur. Öfkelenmek ve bir kimsenin malını gasb etmek ve harb ediciler ma’nâsma da gelir. Burada “harb ediciler” ma'nâsı da münâsib olur. “Ceâşîş”, “ca‘şûş’’un cem’idir, dilenci ve kısa boylu adam ve âciz ma’nâsınadır. Ya’ni “Şeytan Hâris’e dedi: “Dün söylemedim, çünkü bugün gördüğümü dün görmedim; şimdi ise sıkıntı ve zorluk veyâhud harb ediciler görüyorum." Hâris dahi şeytana cevâben dedi ki: “Hayır, sen Arab’ın âcizlerini görüyor­sun; fakat korkaklığından dolayı, mukabele edemiyorsun.” “Arab’ın âcizleri” ta’bîriyle Hâris, İslâm askerlerini tahkîr murâd ediyor.

4031. "Bunun gayrini görmüyorsun, fakat ey mayûb olan sen, o lâf zamanı idi, bu cenk vakti!" Hâris sözüne devâm edip dedi: “Ey Sürâka, sen harbin gayrini görmüyor­sun; fakat ey insanların lekesi ve ma’yûbu olan sen, bil ki o yardım va’d et­tiğin zaman, lâf ve öğünme ve atıp tutma zamânı idi. Bu vakit ise cenk ve fi­il vaktidir. Lâf ile fiil arasındaki fark zamânıdır."

4032. “Dün der idin ki: Müteahhid oldum ki size dembedem feth ve nusret ola!"

“Pâyendân”, pabuçluk, zâmin ve kefil ve mütevassıt ve müteahhid ve bir kimsenin kayd ve bendde olmak ma’nâlarınadır. Burada müteahhid, zâmin ve kefil ve mutavassıt ve kayd ve bendde olmak ma’nâlarından her birisi mü­nâsibdir. Ya’ni Hâris dedi ki: “Dünkü gün sen Bize dembedem fetih ve nusret olacağını taahhüd ederim demiş idin-, o taahhüd ettiğin ve zâmin olduğun fe­tih ve nusret bugün nerede?”

4033. "Ey laîn, dün ordunun kefili olmuş idin ve bu zaman zelil ve zayıfsın."

4034. “Hattâ senin o hileni yuttuk ve geldik, sen külhana gittin ve hiz odun olduk”

“Dem”, burada hîle ma’nâsınadır ve “tûn”, külhan demektir. Ya’ni, “Yar­dım edeceğine bizi iknâ' ettin, nihâyet senin bu hîleni yuttuk ve İslâm ile muhârebe etmek üzere, buraya geldik; sen külhana gidip külhancı oldun ve biz de odun olduk, sen bizi bu harbin ateşi içine attın.”

4035. Vaktâki Haris, Sürâka'ya bunu söyledi, o laîn onun itâbından öfkeli oldu.

4036. Şeytan onun göğsüne vurdu ve kaçtı; o bîçârelerin kanını bu mekrden döktü.

Hâris, Sürâka sûretinde mütemessil olan şeytana yukanda zikr olunan itâbı yaptı; o rahmet-i ilâhiyyeden matrûd olan şeytan bu itâbdan öfkelendi ve Hâris’in göğsüne bir yumruk vurdu ve kaçtı. Bu mekri ve hîlesi sebebiyle o bîçâre insanların kanını döktü. Mel’ûn onlan hayadan zamânında küfre ve memâtlan zamânında da azâb-ı uhrevîye ilka etti ve hayât-ı dünyeviyyeden istifâdelerini de bu harbe sevk etmek süreriyle kat’ etti.

4037. Vaktaki o, bu kadar âlemi vîrân etti, sonra "Muhakkak ben sizden be­riyim" dedi.

“Âlem”den murâd efrâd-ı benî beşerden her birinin vücûdudur; zîrâ her bir ferd bir âlemdir, çünkü âlem-i kebîrin zübdesidir.

4038. Onun göğsüne vurdu onu attı; sonra kaçıcı oldu, çünkü ona heybet koştu.

Şeytan öfkesinden Hâris’in göğsüne vurdu ve onu yıktı; bu mütemessil olan hâli içinde ona beşerin heybeti hücûm etti ve müstevlî olduğundan o hâl-i temessülde tevakkuf edemeyip, kaçtı; zîrâ beşerin sûret-i kesîfesi aslî ve İblîs’in sûreti ise âriyet idi ve Hâris’in mukabelesinde mağlûb olacağı muhak­kak idi.

4039. Nefis ve şeytan her ikisi bir ten idiler, kendilerini iki sûretde gösterdiler.

Nefis ile şeytanın her ikisi bir hakikat idiler, zîrâ nefis Hakk’a karşı serkeş ve emrine muhâlif olduğu gibi, şeytan da öyledir. Binâenaleyh ilm-i İlâhîde­ki hakikatleri, ism-i Mudill’in mazharıdır ve ikisi de bir ismin hükmü altında­dır. Fakat âlem-i keserâtda bu bir hakikat, iki sûretde zâhir oldu, birisi “ne­fis" ve diğeri “şeytan” oldu ve ikisi de enâniyetten dem vurdular.

4040. Melek ve akıl gibi, onlar bir idiler; onun hikmetleri için iki sûret oldular.

Nitekim melek ve akıl dahi ism-i Hâdî’nin mazharı olup, ikisinin hakikati birdir ve onlar emr-i Hakk’a dâimâ mutî’ bir haldedirler. Bu bir hakikat dahi âlem-i keserâtda iki sûretde zâhir oldu; birisine “melek”, diğerine “akıl” dediler.

4041. Kendi sırrında böyle bir düşman tutarsın; aklın mâni'i ve canın ve mez­hebin hasmıdır.

Ey sâlik, sen kendi bâtınında dâimâ böyle bir düşman taşırsın. O öyle bir düşmandır ki, senin aklının hükmünü icrâya mâni’ olur ve senin rûh-ı insânînin ve mezheb-i savâb^[93]ının düşmanıdır. Dâimâ senin aklını çeler ve âlem-i ulvîden olan rûhunu dâimâ süflîye tevcîh eder ve doğru olan mezhebini ifsâd eder.^[94]

1126. Kara kömür senin hırsından kor oldu; hırs gittiği vakit, o herhâd kömür kaldı.

Kara kömür mesâbesinde olan o kötü fiilin hakikati, senin hırsından dolayı, kor gibi latîf renkli göründü; hırs zâil olduğu vakit, o berbâd ve kapkara kömür hâlinde kaldı.

1127. O zaman o kömür kor göründü, o işin güzelliği değil, hırsın ateşi idi.

Kötü fiilin sana kor ateş gibi parlak ve latîf renkli görünmesi, o fiilin güzelliği ve letâfeti değil, hırsın alevli ateşi idi.

1128. Hırs senin işini süslemiş idi; hırs gitti ve senin işin kebûd kaldı.

“Kebûd”, mâî renge derler ve mâî renk ehl-i hırs indinde alâmet-i mâtemdir. (Enfâl, 8/48) Ya’ni “Onların amellerini şeytân süsledi” âyet-i kerîmesi mûcibince şeytan senin hırsını tahrik etti ve hırs vâsıtasıyla kötü amelini süsledi, imdi şeytanın vâsıta-i tesvili olan hırs gitti ve senin işin mâtem libâsını giydi.

1129. Bir koruğu ki, şeytan süsledi, bir kimse olmuş zanneder ki, ahmaktır.

“Şeytanın süslemiş olduğu bir koruğu, ancak ahmak olan bir kimse olmuş zanneder.” Bu beyt-i şerîf, bir temsildir. Ham bir koruğu şeytân-ı vehmin tesvişi üzerine olmuş zanneden kimse nasıl ahmak ise, kötü işleri de şeytân-ı vehmin hırsı tahrik etmek süreriyle süslü göstermesinden dolayı iyi zannetmek hamakattır.^[95]

2664. Yüz binlerce kötü huy öğrenmişlerdir; akıl ve gönül gözünü dikmişlerdir.

Bu şeytanların şâkirdi olan münkirler, kendi muallimleri olan rûhânî şeytanlann ilkââtından birçok kötü ahlâk öğrenmişlerdir. Ve akıl ve kalb, kötü ahlâkı beğenmemek ve reddetmek îcâb ederken, bunlann akıl ve gönül gözleri kör olduğundan, o kötü huylan halkın gözüne iyi göstermek için medh etmeğe çabalamışlardır. Nitekim âyet-i kerîmede (Enfal, 8/48) Ya’ni, “Şeytan onların amellerini kendilerine süsledi" buyurulur.^[96]