Mesnevî-i Şerîf'te el-Muhsî

Bu isim Mesnevî şerhinde müstakil bir başlıkla işlenmez.

Füsûsu'l-Hikem'de el-Muhsî

Bu esmâ Füsûs derslerinde müstakil işlenmez.

Terzibaba Külliyatında el-Muhsî

Terzibaba, Muhsî ismini Nahl ve sayı-yolculuğu derslerinde, kökü olan "ihsâ" üzerinden açar. İsmin özü, hiçbir şeyin sayım dışında kalmamasıdır.

Muhsî, her şeyi sayıp ayrıntısıyla tesbit edendir. Nahl Sûresi şerhi ismin kökünü verir:

"Sözlükte 'saymak, miktarını bilmek; ezberleyip kavramak' anlamındaki ihsâ masdarından sıfat olan muhsî kelimesi 'sayıp ayrıntılarıyla tesbit eden' demektir." (Nahl Sûresi)

Demek Muhsî yalnız adet tutan değil; her şeyin miktarını bilen, ezberleyip kavrayan isimdir. Yaratılmışların sayısı, her zerrenin yeri, her amelin tartısı — hiçbiri O'nun ihsâsının dışında değildir. Bu, kul için hem bir uyarı hem bir tesellîdir: hiçbir hayır kayıt dışı kalmaz, hiçbir zerre unutulmaz. Saymak, burada kavrayışın tamlığıdır — sayıp tesbit eden, kuşatandır.

Değerlendirme

Muhsî, "ihsâ" kökünden gelen; her şeyi sayıp ayrıntısıyla tesbit eden, miktarını bilen, ezberleyip kavrayan isimdir. Terzibaba külliyatı ismi bu sözlük çekirdeği üzerinden açar: hiçbir zerre, hiçbir amel O'nun sayımı dışında kalmaz. İsim kulu hem hesabın tamlığına karşı uyandırır, hem de hiçbir hayrının kaybolmayacağına dair güven verir. Bu ismi, kuşatıcı ilim yönüyle alim ve hasib ile birlikte okumak gerekir.