Hz. Meryem

Hz. Meryem, Kur'ân-ı Kerîm'de adı geçen, kendi adına bir sûreye sahip olan ve Hz. Îsâ'nın annesi olması hasebiyle tasavvufî irfanda çok özel bir yere sahip mübarek bir hanımefendidir. O, saflığın, teslimiyetin ve ilâhî tecelliye ayna olmanın timsalidir. Terzibaba geleneğinde de Hz. Meryem, özellikle Kelime-i Îseviyye ve Rûhullah kavramlarının anlaşılmasında mihenk taşıdır. Kütüphanemizdeki sohbet ve eserlerde, onun hikmeti ve vücûdî mertebesi derinlemesine işlenir.

Hayatı ve Dönemi

Hz. Meryem, İmran ailesine mensup olup, Hz. Mûsâ ve Hz. Harun'un babaları olan İmran ile Hz. Meryem'in babası olan İmran arasında bir ayrım yapılmaktadır. Kaynaklarda, yer yüzünde şöhretli üç aileden biri olarak "Âl-i İmran" zikredilir ki bu, Hz. Mûsâ ve Îsâ ailelerini ifade eder. Hz. Meryem, babasız bir şekilde Hz. Îsâ'yı dünyaya getirmesiyle ilâhî kudretin eşsiz bir tecellisine mazhar olmuştur. Bu durum, Adem (a.s.)'ın ana-babasız yaratılması gibi, Hz. Meryem'in de kendi mertebesinde tekil bir rol oynadığını gösterir. Onun hayatı, ilâhî takdire tam bir teslimiyet örneğidir.

Öğretisi ve Eserleri

Hz. Meryem'in doğrudan bir eser bırakmamış olsa da, Kur'ân-ı Kerîm'de zikredilen kıssaları ve özellikle Meryem Sûresi'ndeki diyalogları, onun hikmet ve irfan dolu iç dünyasını ortaya koyar. Onun yaşamı, başlı başına bir öğretidir. Hz. Meryem'in namaz kılma ve zekât verme gibi ibadetlerle olan derin bağı, Kur'ân-ı Kerîm'de Hz. Zekeriyya ile birlikte anılarak vurgulanır (Âl-i İmran, 3/38-39, 42-43). Bu durum, onun takva ve teslimiyetinin zirvesini gösterir.

Terzibaba Geleneğinde Hz. Meryem

Terzibaba geleneğinde Hz. Meryem, özellikle Hz. Îsâ'nın Rûhullah oluşunun ve ilâhî tecellinin nasıl gerçekleştiğinin anlaşılmasında merkezi bir şahsiyettir. Onun temizliği ve saflığı, Mâ'-i Meryem (Meryem'in suyu) kavramıyla açıklanır. Bu kavram, İbn Arabî'nin Füsûsu'l-Hikem'inde de yer alır ve Terzibaba tarafından sohbetlerde detaylandırılır.

Terzibaba, Kelime-i Îseviyye adlı eserinde ve sohbetlerinde bu konuya açıklık getirir:

"Mâ'-i Meryem"den murâd, yani Meryem’in suyundan murad, inzalleri esnasında kadınların vaginalarında meydana gelen su gibi, Cebrâîl (a.s.)ın güzel bir delikanlı suretinde Hz. Meryem'e görünerek, cima şekli olmaksızın, ona üflemesiyle, cenâb-ı Meryem'de şehvet husulü üzerine, ihtilâma benzer bir hâl içinde, vâki' olan inzal esnasında akan sudur. Yani buharın içinde giden ulaşan sudur.

Bu ifade, Hz. Meryem'in ilâhî kudrete nasıl ayna olduğunu, Cebrâîl (a.s.)'ın üflemesiyle (nefha) fiziksel bir birleşme olmaksızın Hz. Îsâ'nın vücûd bulduğunu anlatır. Burada şehvetin husûlü, beşerî bir hâl olmakla birlikte, ilâhî iradenin tecellisine bir zemin hazırlamıştır. Bu, zuhûrun ve tecellînin sırrını taşır.

Hz. Meryem'in Rahman ismine olan vukufiyeti de Terzibaba tarafından vurgulanır. Meryem Sûresi'ndeki şu âyet, onun irfanını gösterir:

قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرّحمنِ مِنْكَ إِنْ كُنْتَ تَقِيَا (18) (Kâlet innî eûzu bir rahmâni minke in kunte tekıyyen.) (Hz. Meryem şöyle) dedi: “Muhakkak ki ben, eğer sen takva sâhibi isen (bana bir zararın dokunmaz). Senden Rahmân'a sığınırım.” Bu âyeti kerîme Meryem ananın esmâ-i ilâhîyye konusunda belirli bir bilgi birikimine sâhip olduğunu göstermektedir ve Meryem ana Rahmân’ın bütün âlemlere rahmet olduğunu...

Bu alıntı, Hz. Meryem'in ilâhî isimler ve sıfatlar hakkındaki derin bilgisini ve Rahman isminin kuşatıcılığını idrak ettiğini ortaya koyar. O, ilâhî rahmetin her şeyi kapsadığını bilerek, Cebrâîl (a.s.)'ın kendisine görünmesi karşısında dahi, Hakk'ın Rahmet ismine sığınmıştır. Bu durum, onun takvasının ve marifetinin yüksekliğini gösterir.

Terzibaba, Hz. Meryem'in Hz. Îsâ'nın babasız doğuşundaki rolünü, Âdem (a.s.)'ın ana-babasız yaratılmasıyla kıyaslayarak onun vücûdî mertebesine işaret eder:

İsa babasız dünyaya getirilmişti? Cevap olarak da şöyle bir düşünce geldi. Aslında Hz. Meryem’in burada çok büyük bir rolü vardı. İlk insan Adem as ana-babasız yaratılmıştı, O kendi mertebesinde tek idi, özünde cinsiyetsiz bir insan ama her iki cinsiyeti de barındıran bir özellikte insan idi.

Bu ifade, Hz. Meryem'in ilâhî kudretin tecellisine bir kanal olması bakımından, Âdem (a.s.)'ın yaratılışıyla benzer bir vücûdî sırrı taşıdığını anlatır. O, bu tecelliye temiz ve sâfî bir zemin sunarak, Kelime-i Îseviyye'nin zuhûrunu sağlamıştır.

Kavramlar Ağında Hz. Meryem

Hz. Meryem, tasavvufî düşüncede birçok anahtar kavramla derinlemesine ilişkilidir:

Ruhullah: Hz. Îsâ'nın bu sıfatı, Hz. Meryem'in ilâhî ruha ayna oluşuyla doğrudan bağlantılıdır. O, Rûhullah'ın annesi olarak, ilâhî nefhanın tecelli ettiği temiz ve mukaddes bir varlık olarak kabul edilir.
Hikmet: Hz. Meryem'in hayatı, özellikle de Cebrâîl (a.s.) ile olan diyalogları ve teslimiyeti, derin bir ilâhî hikmeti barındırır. Onun Rahman ismine olan vukufiyeti, hikmet ehli bir şahsiyet olduğunu gösterir.
Füsûsu'l-Hikem: İbn Arabî'nin bu eseri, Kelime-i Îseviyye fassında Hz. Meryem'in rolünü Mâ'-i Meryem kavramıyla açıklar. Bu, ilâhî tecellinin ve ruhun bedene üflenmesinin sırrını çözmek için Hz. Meryem'in vücûdî mertebesinin anlaşılmasını gerektirir.

Kütüphanedeki Kaynaklar

Hz. Meryem'in tasavvufî ve irfanî boyutu, kütüphanemizdeki pek çok eserde işlenmektedir.

Altı Peygamber - Hz.İsa (a.s) Ruhullah eseri, Hz. Meryem'in doğuşundan Hz. Îsâ'nın zuhûruna kadar olan süreci ve onun seçilmişliğini anlatır.
TB. Kelime-i Îseviyye ve Kelime-i Îseviyye (İbnü'l-Arabi), Mâ'-i Meryem kavramını ve bu kavramın Hz. Îsâ'nın vücûd bulmasındaki sırrını derinlemesine açıklar.
Meryem Sûresi tefsiri, Hz. Meryem'in Kur'ân'daki yerini ve özellikle Rahman ismine olan bilgisini vurgular.
Zâriyât Sûresi tefsiri, Rûhu'l-Kudüs'ün Hz. Meryem'e temessül edişini ve bu esnada yaşananları tasavvufî bir dille yorumlar.
Dur Rabbın Namazda (Cilt 2) eseri, Hz. Meryem'in ibadet hayatındaki derinliğini ve namazla olan bağını işler.
13 ve Hakîkat-i İlâhiyye, Hz. Meryem'in mensup olduğu İmran ailesinin tasavvuftaki önemine değinir.

Değerlendirme

Hz. Meryem, Terzibaba geleneğinde sadece bir peygamber annesi değil, aynı zamanda ilâhî kudretin, temizliğin ve tam teslimiyetin vücûd bulmuş bir temsilcisidir. Onun kıssası, Kelime-i Îseviyye'nin ve Rûhullah sırrının anlaşılmasında anahtar bir rol oynar. Hz. Meryem'in hayatı, sâlike, ilâhî tecellilere nasıl bir ayna olunabileceğinin, ihlâs ve takva ile nasıl yüksek mertebelere erişilebileceğinin bir örneğini sunar. O, Hakk'ın iradesine boyun eğmenin ve bu teslimiyet içinde büyük lütuflara mazhar olmanın hikmetini bize gösterir.