Hz. Zekeriyyâ (a.s.)

Hz. Zekeriyyâ (a.s.), peygamberlik zincirinin önemli halkalarından biri olup, bilhassa yaşlılık çağında evlat lütfuna erişmesiyle ilâhî kudretin tecellîlerini gözler önüne seren bir şahsiyettir. İbn Arabî'nin tasavvufî irfanında "Hikmet-i Mâlikiyye" ile anılan bu yüce peygamber, Terzibaba geleneğinde de zikr-i Hakk'ın ve evlat sevgisinin derin sırlarına işaret eder. Kütüphanemizdeki kaynaklarda, onun hikmet dolu hayatı ve öğretisi, sâliklere rehberlik eden kıymetli bir miras olarak işlenmektedir.

Kur'ân-ı Kerîm'deki Yeri

Hz. Zekeriyyâ'nın ismi Kur'ân-ı Kerîm'de Meryem, Âl-i İmrân, En'âm ve Saff sûrelerinde zikredilir. Özellikle Meryem Sûresi, onun evlat hasretini, Rabbine yakarışını ve Hz. Yahyâ'nın müjdelenmesini detaylıca anlatır. Âl-i İmrân Sûresi'nde ise Hz. Meryem'in bakımını üstlenmesi ve mihrapta onun yanındaki ilâhî rızıkları görmesi kıssası yer alır.

En'âm Sûresi'nde, "Zekeriya’yı, Yahya’yı, İsa’yı, İlyas’ı doğru yola erdirmiştik. Bunların hepsi salih kimselerden idi." (En'âm, 6/85) buyrularak, Hz. Zekeriyyâ'nın sâlih kimselerden olduğu vurgulanır. Kur'ânî kıssaları, tasavvufî açıdan bakıldığında, yalnızca geçmiş bir olayı anlatmaktan öte, ilâhî takdirin, sabrın, duânın ve teslimiyetin batınî anlamlarını açığa vurur. Hz. Zekeriyyâ'nın hikâyesi, acziyetin zirvesinde dahi Hakk'a yönelişin ve O'ndan ümit kesmeyişin bir örneğidir.

Füsûsu'l-Hikem'deki Fassı ve Hikmeti

Muhyiddin İbnü'l-Arabî, Füsûsu'l-Hikem adlı eserinde Hz. Zekeriyyâ'ya "Kelime-i Zekeriyyâiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Mâlikiyye" fassını tahsis etmiştir. Bu fass, "Mâlik" ism-i şerîfinin hikmetini beyan eder. İbn Arabî'ye göre, Hz. Zekeriyyâ'nın müdebbiri (işlerini düzenleyen) olan ism-i hâss, Mâlik ismidir. Bu sebeple, onun hayatında zuhûr eden tüm ahvâl, Mâlik isminin hazinesinde gizli olan hallerin bir tecellîsidir.

Bu hikmet, Hakk'ın mülkünde dilediği gibi tasarruf etmesi ve yaratılmışlara rızık vermesi gibi sırları barındırır. Hz. Zekeriyyâ'nın yaşlılıkta evlat sahibi olması ve Hz. Meryem'e mihrapta ilâhî rızıkların gelmesi, Mâlik isminin tasarrufunun açık bir göstergesidir.

Terzibaba Geleneğinde Hz. Zekeriyyâ (a.s.)

Terzibaba geleneğinde Hz. Zekeriyyâ (a.s.), bilhassa zikr-i Hakk'ın ve evlat sevgisinin manevî derinlikleriyle ele alınır. Onun hikâyesi, ilâhî takdire teslimiyetin ve duânın gücünün bir timsali olarak sunulur.

Terzibaba'nın eserlerinde, Hz. Zekeriyyâ'nın zikrinin, oğlu Hz. Yahyâ'nın ismiyle hayy olması üzerinde durulur. Bu, bir neslin diğer nesilde devam etmesi gibi, manevî mirasın da zikirle canlanması ve yaşaması anlamına gelir:

Zekeriyyâ'nın zikri “Yahya” ismiyle hayy olur.

Bu ifade, Hz. Zekeriyyâ'nın manevî varlığının ve öğretisinin, oğlu Hz. Yahyâ aracılığıyla devam ettiğini, onun zikrinin ve mirasının Yahyâ ile canlı kaldığını işaret eder. Tasavvufî açıdan bu, bir mürşidin feyzinin talebesinde sürmesi gibi derin bir anlam taşır.

Yine, Hz. Zekeriyyâ'nın zikri, Hakk'ın zikri üzerine takdim edildiği için Allah Teâlâ'nın oğlunu kendi sıfatıyla isimlendirmesi de önemlidir. Bu durum, ilâhî takdirin ve lütfun bir yansımasıdır:

Zikr-i Hakk'ı, oğlunun zikri üzerine takdîm ettiği için Allah Teala oğlunu sıfatı ile tesmiye etti.

Bu, Hz. Zekeriyyâ'nın Rabbine olan derin bağlılığının ve evlat sevgisinin, Hakk katında nasıl bir karşılık bulduğunun bir göstergesidir. Hz. Yahyâ'nın "hayy" (diri) olması, hem fizikî hem de manevî anlamda bir dirilişi ve sürekliliği ifade eder.

Terzibaba, Hz. Meryem kıssasındaki Hz. Zekeriyyâ rolüne de dikkat çeker. Hz. Meryem'in bakımıyla görevlendirilmesi ve mihrapta ilâhî rızıklarla karşılaşması, onun güvenilirliğini ve Hakk'a olan yakınlığını gösterir:

“Böylece Rabbi onu güzel bir şekilde kabul buyurdu. Ve onu güzel bir şekilde yetiştirdi. Zekeriya'ya da onun bakımıyla görevlendirdi Zekeriya onun bulunduğu bölmeye her girişinde yanında bir yiyecek bulurdu. Meryem bu sana nereden geldi derdi. O da bu Allah katından diye cevap verirdi. Zi

Bu bölüm, Hz. Zekeriyyâ'nın sadece bir peygamber olarak değil, aynı zamanda ilâhî sırların şahidi ve velâyet ehlinin hamisi olarak da önemli bir konumda olduğunu gösterir. Hz. Meryem'e gelen rızkın ilâhî menşei, aynı zamanda Hz. Zekeriyyâ'nın da Hakk'ın kudretine olan imanını pekiştirir.

Terzibaba'nın öğretisinde, Hz. Zekeriyyâ, namazın ehemmiyetine de vurgu yapan peygamberlerden biri olarak zikredilir:

Hz. Zekeriyyâ’nın namaz kıldığı (Âl-i İmrân Suresi, 3/39)

Bu, sâliklere namazın, peygamberlerin hayatında merkezi bir ibadet olduğunu hatırlatır ve onların yolunu takip edenler için bir örnek teşkil eder.

Kavramlar Ağında Hz. Zekeriyyâ (a.s.)

Hz. Zekeriyyâ (a.s.), tasavvufî kavramlar ağında birçok önemli düğüm noktası oluşturur:

• Hikmet-i Mâlikiyye: İbn Arabî'nin ona tahsis ettiği bu hikmet, Hakk'ın Mâlik ismiyle tecellî etmesini, mülkünde dilediği gibi tasarruf etmesini ve yaratılmışlara rızık vermesini ifade eder. Hz. Zekeriyyâ'nın hayatındaki ilâhî lütuflar, bu hikmetin bir yansımasıdır.
• Duâ ve İcabet: Hz. Zekeriyyâ'nın yaşlılıkta evlat duâsının kabulü, duânın Hakk katındaki önemini ve icabetin ilâhî takdire bağlılığını gösterir. Bu, sâliklere ümitsizliğe düşmeme ve sürekli duâ hâlinde olma şuurunu verir.
• Zikrullah: Hz. Zekeriyyâ'nın zikrinin oğlu Yahyâ ile hayy olması, zikrin manevî sürekliliğini ve bir nesilden diğerine aktarılan feyzi ifade eder. Zikir, sadece dilde değil, aynı zamanda kalpte ve nesillerde devam eden bir yaşam kaynağıdır.
• Velâyet ve Hamiyet: Hz. Meryem'in bakımını üstlenmesi ve onun yanındaki ilâhî rızıklara şahit olması, Hz. Zekeriyyâ'nın velâyet ehline karşı hamiyetini ve ilâhî sırların emanetçisi olma vasfını ortaya koyar.

Kütüphanedeki Kaynaklar

Sen Terzibaba İrfan Mektebi Dijital Kütüphanesi'nde Hz. Zekeriyyâ (a.s.) hakkında daha fazla bilgi edinebileceğiniz başlıca kaynaklar şunlardır:

• Meryem Sûresi — Terzibaba - Necdet Ardıç: Bu eserde, Meryem Sûresi âyetleri bağlamında Hz. Zekeriyyâ'nın hayatı ve duâsı detaylıca incelenir.
• TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye — Terzibaba - Necdet Ardıç: Hz. Zekeriyyâ ve Hz. Yahyâ arasındaki manevî bağın ve zikrullahın sırlarının işlendiği kıymetli bir eserdir.
• Kelime-i Yahyâviyye — Muhyiddin İbnü'l-Arabi: İbn Arabî'nin bu eseri, Hz. Yahyâ'nın isminin Hz. Zekeriyyâ'nın zikrini nasıl hayy kıldığını tasavvufî bir dille açıklar.
• Kelime-i Zekeriyyâiyye — Muhyiddin İbnü'l-Arabi: Füsûsu'l-Hikem'in bu fassı, Hz. Zekeriyyâ'nın hayatının "Hikmet-i Mâlikiyye" ile olan derin irtibatını irfanî bir bakış açısıyla sunar.
• Altı Peygamber - Hz.İsa (a.s) Ruhullah — Terzibaba - Necdet Ardıç: Bu eserde, Hz. Zekeriyyâ'nın Hz. Meryem'in hamisi olarak rolü ve ilâhî rızıklara şahitliği anlatılır.
• Tesbih ve Zikir — Terzibaba - Necdet Ardıç: Hz. Zekeriyyâ'nın zikrullah ile olan ilişkisi ve Yahyâ isminin manevî anlamı bu eserde ele alınır.

Değerlendirme

Hz. Zekeriyyâ (a.s.), Terzibaba öğretisinde, ilâhî takdire tam bir teslimiyetin, duâ ve yakarışın gücünün, aynı zamanda manevî mirasın zikirle nasıl diri tutulacağının müstesna bir örneğidir. Onun hikâyesi, sâliklere, en çaresiz anlarda dahi Hakk'a yönelmenin ve O'ndan ümit kesmemenin gerekliliğini hatırlatır. Hz. Zekeriyyâ'nın hayatı, Mâlik isminin tecellîlerini idrak etme ve Hakk'ın mülkünde dilediği gibi tasarruf ettiğine şahit olma yolunda bize rehberlik eder.