Râfi'

Mesnevî-i Şerîf'te er-Râfi'

Mevlânâ, Râfi' ismini neredeyse hiç tek başına anmaz; onu dâimâ celâlî zıddı Hâfıd (alçaltan) ile bir çift hâlinde işler. Konuk'un şerhinde bu iki isim, âlemdeki bütün iniş-çıkışın işleyen kudretidir.

Hâfıd ve Râfi' olmasa âlemde hiçbir iş zuhûr etmez. Cilt 11, ismin sözlük karşılığını verdikten hemen sonra onu âlemin temeline yerleştirir:

"Hâfıd", alçak edici ve "Râfî'" yükseltici demektir, ikisi de esmâ-i ilâhiyyedendir. Ya'ni, bu fâil-i mutlak olan Hak Teâlâ hazretleri alçaltıcı ve yükselticidir. Bu iki ismin fa'âliyeti olmasa bu âlem-i sûrette hiçbir iş zâhir olmaz. 1867. Arza mensûb hafdı ve göğün ref'ini gör. Bu ikisiz onun devrânı yoktur, ey filân!" (Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Cilt 11)

Demek göğün yükselmesi, yerin alçalması, kısaca âlemin dönüşü bu iki ismin birlikte işlemesiyledir. Râfi' yalnız "yükselten" değil; Hâfıd'la beraber âlemin devrânını kuran bir kutuptur.

Füsûsu'l-Hikem'de er-Râfi'

İbn Arabî, Râfi' ismini müstakil bir fasılda işlemez; onu Kelime-i İlyâsiyye'de, her ilâhî ismin kendine has bir hakikati olduğunu anlatırken sayar.

Her isim, bir ayna gibi kendi hakikatini gösterir. Kelime-i İlyâsiyye, Hakk'ı aynalara benzetir; her isim ayrı bir aynadır ve ona bakan, o ismin kendine mahsus hakikatini görür:

"senin nefsin veya gayrin nefsi, herhangi ism-i ilâhîye nazar etse nazarında o isme mahsûs olan hakikat zahir olur. Meselâ Rezzâk ismine nazar olundukda, onun muktezâ-yı hakikatinin ma'nâ-yı irzâk olduğu ve Şâfi ve Râfi' ve Cebbar vesâir esmâ-i ilâhiyyenin hakâyıkından başka bir hakikati bulunduğu zahir olur." (Kelime-i İlyâsiyye)

Demek Râfi'in de kendine has, başka hiçbir isme karışmayan bir hakikati vardır: yükseltmek. Şâfî şifâ verir, Rezzâk rızık verir, Râfi' yükseltir — her biri ayrı bir ayna. Fasıl bu bilgiyi bir amele bağlar: bu hakikatleri anlayan kişi artık tereddüt etmez, telâşlanma ve korkma; fenâ-fillâh (Allah'ta yok olma) ile nefsini öldürmeye çalış denir. İsimlerin hakikatini bilmek, sâliki kendi yokluğuna ve dolayısıyla gerçek yükselişe götürür.

Terzibaba Külliyatında er-Râfi'

Terzibaba'nın derslerinde Râfi', Füsûs'un ayna temsilini sürdürür ve ismin sülûkteki yerini açar.

Her isim bir ayna mesâbesindedir. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları, İbn Arabî'nin aynası temsilini doğrudan alır ve Râfi'i yine bu sıralamada anar:

Eğer esmâ-i ilâhiyye haysiyyetinden vücûd-i Hakk'a nazar edersen, herbir isim bir âyna mesabesinde olduğundan, Hak âynalar gibi olur. İmdi senin nefsin veya gayrin nefsi, herhangi ism-i ilâhîye nazar etse nazarında o isme mahsûs olan hakikat zahir olur.

Demek sâlik Râfi' aynasına baktığında "yükseltme" hakikatini müşâhede eder; Rezzâk aynasına baktığında rızkı. Her isim, Hakk'ın bir yüzünü gösteren ayrı bir aynadır; ârif bu aynaların hepsinde tek vücûdu görür.

Değerlendirme

Üç kaynak Râfi'i tek başına değil, hep bir bağ içinde okur. Mesnevî onu celâlî zıddı Hâfıd ile çift olarak işler: bu iki isim birlikte işlemese âlemin devrânı durur; bolluk-sulh Râfi'in, kıtlık-cenk Hâfıd'ın hükmüdür, ve ikisi de insân-ı kâmilde birlikte zuhûr eder. Füsûs ve Terzibaba, Râfi'i "ayna" temsiliyle açar: her ilâhî ismin kendine has bir hakikati vardır, Râfi'inki yükseltmektir; bu hakikatleri bilen sâlik fenâ ile kendi yokluğuna varır. Hepsinin ortak hükmü şudur: Râfi' yalnız "yükselten" değil; Hâfıd'la beraber âlemin iniş-çıkışını kuran, ve insân-ı kâmilde alçaltma ile birlikte tek elde toplanan bir isimdir. Bu ismi celâlî çifti hafid ile birlikte; benzer kabz-bast çiftlerini ise kabid ve basit ekseninde okumak gerekir.