Esmâ 48
الْوَدُود
Vedûd
VEDUD'dur her mahalde sevilen,Aşık ile maşukta görülen,Tüm yanan gönüllerde beliren,Sevgiyi cihana salan VEDUD'dur ancak.
Esmâü'l-Hüsnâ
Mânâ ve Kur'an'da Geçişi
Çok Seven ve Çok Sevilen
Mânâ. el-Vedûd, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup mübalağa ifade eden bir sıfattır. Hem “sâlih kullarını çok seven” (fâil) hem de “kulları tarafından çok sevilen” (mef‘ûl) anlamına gelir. Kelâm âlimleri, ismi farklı açılardan yorumlamıştır. Mâtürîdî’ye göre el-Vedûd, “her şey ve her iyilik O’ndan geldiği için sevilmeye lâyık olan, kendisine yöneleni seven” demektir. Hattâbî, “sâlih kullarını seven, onlardan razı olup amellerini kabul eden ve onları diğer insanlara sevdiren” şeklinde açıklar. Gazzâlî ise ismi, “bütün yaratıklar için iyiliği seven, onlara iyilik yapan ve yaptıkları iyilikleri öven” olarak tanımlar ve el-Vedûd ile er-Rahîm arasında yakın bir anlam ilişkisi bulunduğuna dikkat çeker.
Etimoloji. İsim, Arapça و-د-د (v-d-d) kökünden gelen ve “sevmek, muhabbet etmek” anlamındaki vüdd mastarına dayanır. Râgıb el-İsfahânî, vüd (sevgi) ile temennî (dileme, isteme) arasında bir bağ kurar; çünkü insan sevdiği şeyin gerçekleşmesini diler, dilediği şeyi de sever. Ebü’l-Bekā ise sevginin genel ifadesi olan hubb ile daha saf ve temiz bir sevgi türü olan vüd arasında bir ayrım yapar.
Kur'an-ı Kerîm'de el-Vedûd. “Vedûd” ismi, Kur'an'da Allah'a nisbet edilerek iki yerde geçer. Her iki ayette de Gafûr ve Rahîm isimleriyle birlikte zikredilmiştir:
| # | Sure / Ayet | Bağlam |
|---|---|---|
| 1 | Hûd 11/90 | el-Gafûru'l-Vedûd — "Gafûr" ismiyle |
| 2 | Burûc 85/14 | el-Gafûru'l-Vedûd — "Gafûr" ismiyle |
Ayrıca "vüd" kavramı, fiil formunda Allah’a nisbet edilerek iman edip sâlih amel işleyenler için gönüllerde bir sevgi yaratacağı (Meryem 19/96) ve müminlerin kalplerini birbirine ısındırdığı (Enfâl 8/63) bağlamlarında da kullanılır.
Anlamca yakın isimler. Raûf, Velî, Rab, Mevlâ, Rahmân, Rahîm.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Gazzâlî’ye göre el-Vedûd, Allah’ın irade sıfatı çerçevesinde yer alan Rahmân, Rahîm ve Raûf gibi isimlerdendir. Bu ismin tecellîsi, varlıklar için iyiliği dilemek ve onlara lütufta bulunmaktır. el-Vedûd isminden kulun alacağı nasip, Allah’ın bu sonsuz sevgi ve merhametini örnek alarak hem Allah’ı hem de O’nun yarattıklarını sevmektir. Bu sevginin zirvesi, kişinin kendisi için istediği her şeyi diğer varlıklar için de istemesi, hatta onları kendisine tercih etmesidir. Hz. Peygamber’in, Uhud Savaşı’nda dişi kırılıp yüzü kanlar içinde kaldığında bile kendisine eziyet eden düşmanlarına beddua etmeyip, “Allah’ım, kavmime hidayet et, çünkü onlar bilmiyorlar” diye dua etmesi, bu sevginin en kâmil yansımasıdır.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Vedûd" maddesi · Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât.
Şerh
Kaynak: Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1), s. 193 — M. Nusret Tura (düz. Terzioğlu Murat Deruni)
EL-VEDUD
Velilerini ve hayır sahiplerini sevici demektir. İhatamızı aşan herhangi bir hususta, küçüğü ele alarak mukayese yapar ve büyüğü anlamış oluruz.
Bir aile reisi sevdiği bir kadınla evlenir. Bu evlenmenin mahsûlü olan çocuklarını sevmesi fıtrîdir. Çocuklarını anne daha çok sever. Çünkü, onlara daha çok emeği ve hizmeti geçmiştir. Muhabbetinin kaynağı olan memelerinden akan bütün sütleri kendi benliğinden ve iliklerinden hasıl olan özü ile bulabilir. İş hayatında da öyle değil mi? Sîzin her sözünüzü dinleyen ve sadakatle çalışan bir işçinizi sevmemenize imkân var mı? Çünkü o kendini size sevdirmesini bilmiştir. Pekâlâ; sevgimizi bir ölçelim, kimisine karşı sonsuzdur kimisine karşı mahduttur. Cenâb-ı Allah kendisini sevenleri, kendi sözünü dinleyenleri ve kendi rızasını kazanmak için ve kendi hatırı için yarattığı mahlûklara sevgi gösteren yardım eden bir kulunu nasıl olur da sevmez. Hem onun sevgisi bizim sevgimizle ölçülemeyecek kadar kuvvetlidir.
Hakk'ın sevgililerinin bir duâsı "Kün" emri gibidir, derhal olur, vücud bulur. Hatta duâya lüzum kalmadan gönlünden geçen ihsan edilir.
İşte muhterem kardeşlerim, bütün gayem sizlere bu hakîkati anlatabilmektir. Ne yapıp yapıp onu sevin ve sevgilisi olmaya çalışın ve yapın dediği şeyi yapın, yapmayın dediği şeyden kaçının. Birkaç günlük ömür için onu unutmayın, belki biraz güç emirleri vardır fakat o nisbette sevgisi ve mükafatı fazladır. Altmış senelik ömrüm bir hafta gibi geçti gitti, onun sevgisiyle yaşadım, onun sevgisi ile de ölmek isterim. Onu sevmeyen gönülleri gam ve keder seli tahrip eder. İnsanların garip halleri vardır. Her ânımız ve her hareketimiz onun lütfü eseridir ki borcumuzu ödemeye imkân yoktur.
Arabistan çöllerinde susuzluktan yanan bir kimsenin bir bardak suya vermeyeceği şey yoktur. Hastalıklardan, sancıdan kurtulmak ve rahat bir nefes alabilmek için bütün servetinizi feda edersiniz. Pekâla, bütün bu vücudu, rahatı, sıhhati, maddî ve ma’nevî ferahı bizlere veren bir varlık olursa, ona karsı ne yapmamız lazım? Bu ömür bize bir sermayedir, bir fakire yardım istiyorsa verelim. Çünkü, iyilik yapmak için Allah bir fırsat hazır etmiş demektir. Bu fırsatı kaçırmayalım, bu fırsatı bize verene bile müteşekkir kalmamız lâzımdır.
VEDUD' dur her mahalde sevilen,
Aşık ile maşukta görülen,
Tüm yanan gönüllerde beliren,
Sevgiyi cihana salan VEDUD'dur ancak.
Aşık ile maşukta görülen,
Tüm yanan gönüllerde beliren,
Sevgiyi cihana salan VEDUD'dur ancak.
Füsûs ve Mesnevî Işığında
Ahmed Avni Konuk'un Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Terzibaba'nın Füsûsu'l-Hikem dersleri ve külliyatı ışığında derlenmiştir.
Mesnevî-i Şerîf'te el-Vedûd
Mesnevî şerhlerinde el-Vedûd ismi, Cenâb-ı Hakk'ın kullarına olan özel rahmeti ve sevgisiyle ilişkilendirilir. İnsanlarda görülen barış, yumuşak huyluluk ve idare etme gibi güzel hasletler, Hakk'ın Vedûd isminin bir yansıması olarak kabul edilir. Bu durum, gazap ve kavga gibi hallerin Kahhâr isminin tecellîsi olmasına bir karşıtlık oluşturur.
Bizlerde zahir olan gazab ve kavga, Hakk'ın Kahhâr ism-i şerîfinin aksidir. Ve eğer sulh ve hilim ve özür ve müdârâ zâhir olursa, Hakk'ın Vedûd ism-i şerîfinin iktizâsı olan mihrinin ve muhabbetinin aksidir.
— Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1
Bir başka şerhte ise Hz. Îsâ'nın beşikteyken konuşması, ona Vedûd olan Hakk'ın doğrudan bir öğretimi (ta'lîm) olarak açıklanır. Bu olay, ilâhî sevginin bir tecellîsi olarak sunulur.
Terzibaba Külliyatında el-Vedûd
Terzibaba'nın eserlerinde el-Vedûd ismi, varoluşun temelindeki ilâhî sevgiyle bağlantılı olarak ele alınır. Bu sevgiyle Hz. Muhammed'i halk etmesiyle, seven Allah'ın aynı zamanda sevilen olduğunu belirtir. Bu bağlamda, Hz. Peygamber'e yönelik “Habîb” isminin muhabbeti ile diğer varlıklara yönelik “Vedûd” isminin muhabbeti arasında bir ayrım yapılır.
Vedûd isminin bir diğer yönü, ilâhî isimlerin olgunlaşana dek en büyük muhafızı olmasıdır. Bu süreç tamamlandığında, Vedûd isminin hakikati olan ilâhî sevgi, bir inci gibi kabuğundan çıkarak karşılıksız bir şekilde dağıtılmaya başlar.
Zîrâ “Vedûd” ism-i şerifinin iktizâsı, mezâhir arasında muhabbet ve te’nîs hükmünün cereyânını iktizâ eder. Binâenaleyh onun katline olan mesâğ, Hak Teâlâ’nın Vedûd ism-i şerifinin hükmünden vâki’ olur.
— Müddessir Sûresi
Terzibaba, şahsî bir tecrübeyle ilgili olarak kendisine yöneltilen bir soruyu yanıtlarken, bir yakınına gelen “Vedûd’um necattır, necatım Vedûd’dur” teyidini aktarır. Burada “Vedûd” kelimesinin, ismin hakikati olan muhabbet anlamına geldiğini açıklar. Böylece söz, “Muhabbetim kurtuluştur, kurtuluşum muhabbettir” mânâsına gelir ve sevdiği yere kurtuluşunu vereceğini ifade eder.
Değerlendirme
El-Vedûd ismi, hem Hakk'ın fiillerinde hem de insandaki yansımalarında sevgi ve muhabbet olarak belirir. Mesnevî şerhinde insandaki sulh ve yumuşaklık hâli bu ismin bir aksi olarak görülürken, Terzibaba'nın bir tefsirinde ise bütün varlıklar arasında sevgi ve ünsiyetin akması bu ismin bir gereği sayılır.
İlâhî sevgi, farklı düzeylerde tezahür eder. Kelime-i Muhammediyye şerhinde, Vedûd isminin genel muhabbeti ile Hz. Peygamber'e has olan Habîb isminin muhabbeti arasında bir nüans olduğuna işaret edilir. Bu sevgi, aynı zamanda ilâhî bir eğitim aracıdır; Hz. Îsâ'nın beşikte konuşması Vedûd olan Hakk'ın bir öğretimi olarak yorumlanır.