Tesbih ve Zikir kitabının merkezî teması nedir?

Tesbih ve Zikir kitabı, bu iki kavramı sadece sözlük anlamlarıyla değil, tasavvufî ve irfânî mertebeleriyle ele alır. Kitabın temel amacı, tesbih ve zikrin yüzeysel bir tekrar olmaktan çıkarılıp, hakikatine uygun bir idrakle yaşanması gerektiğini ortaya koymaktır. Tesbih, lugatte "Subhânallah" kelimesini söyleyerek Allah'ı ta'zim ve yüceltme anlamına gelirken, tasavvufî olarak âlemdeki bütün varlıkların kendi hakikatleri yönünden Hakîkat-i İlâhiyyeye yönelmeleri olarak tanımlanır⁴. Tesbih, kudsiyyet üzerine bir tanıtım, eğitim ve öğretim faaliyetidir³.

Zikir ise anma ve hatırlama anlamına gelir; şuurlu varlık olan insanların kendi hakikatleri yönünden Hakîkat-i İlâhiyyeyi özlerinden hatırlamasıdır⁴. Zikir, şeriat mertebesinden ulûhiyyet mertebesine kadar geniş bir alanda faaliyet gösterir ve bütün mertebeleri kapsayan bir çalışma sahasıdır². Kitap, zikrin düşünen varlıklara ait olduğunu ve insânî bir eylem olduğunu belirtirken, tesbihin fıtrî olarak bütün varlıklara ait olduğunu ve melekî bir nitelik taşıdığını ifade eder⁵·⁶. Eser, tesbih ve zikrin gerçek anlamda uygulanabilirse ilâhî mânâlara ulaşmak için bir araç olabileceğini, aksi takdirde sadece sevap kazandıran sayısal ve duygusal bir faaliyet olarak kalacağını vurgular⁷. Nihayetinde, "Zikir-zâkir-mezkûr"un bir bütün haline geldiği, Hak'ın kendi kendini kendi ile kendinde zikrettiği sessiz ve sözsüz zikir hâli, kitabın ulaşmak istediği en derin mertebeyi temsil eder².