Yûsuf Sûresi 23. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'revd' kelimesinin 'bir şeyi aramak, istemek' anlamına geldiğini belirtir. 'Râvedethu' fiili ise, birini bir şeye yönlendirmek, onu arzu ettiği şeye çekmek, baştan çıkarmak anlamında kullanılır. Ayette Züleyha'nın Hz. Yusuf'u cinsel ilişkiye zorlama ve ikna etme çabasını ifade eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'râvedethu' ifadesini 'talep etti, istedi' şeklinde açıklar. Burada Züleyha'nın Hz. Yusuf'tan cinsel ilişki talebinde bulunduğunu, onu bu yönde kışkırttığını ve ikna etmeye çalıştığını belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki fiillerin bağlam içinde kazandığı anlam derinliklerine dikkat çeker. 'Râvede' fiili, sadece istemek değil, aynı zamanda ısrarlı bir şekilde talep etmek, birini bir şeye zorlamak ve baştan çıkarmak anlamlarını taşır. Ayette bu, Züleyha'nın Yusuf'a yönelik cinsel arzusunu ve onu bu yönde manipüle etme girişimini gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ğalleka' fiilinin 'ğalaka'dan türediğini ve tekid (pekiştirme) anlamı taşıdığını belirtir. Yani sadece kapamak değil, 'sıkı sıkıya, ardı ardına, bütün kapıları' kapatmak anlamına gelir. Bu, Züleyha'nın eyleminin kasıtlı ve planlı olduğunu, dışarıdan gelebilecek her türlü müdahaleyi engelleme niyetini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ğalak' kelimesinin 'kapıyı kilitlemek' anlamına geldiğini ifade eder. 'Ğallekat' ise, mübalağa (abartı) ve çokluk ifade ederek, bütün kapıların birbiri ardına ve sağlam bir şekilde kilitlendiğini, böylece içerideki eylemin gizliliğinin ve dışarıdan müdahalenin imkansızlığının sağlandığını vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'ğalleka' fiilinin tef'il babından gelmesinin, eylemin şiddetini ve çokluğunu gösterdiğini belirtir. Bu, Züleyha'nın sadece bir kapıyı değil, evin tüm kapılarını kapatarak, Hz. Yusuf'u içinde bulunduğu durumdan kaçamayacak bir konuma sokma çabasını ifade eder.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'heyt' kelimesinin 'gel, acele et' anlamında kullanılan bir nida ve emir edatı olduğunu belirtir. Bu, Züleyha'nın Hz. Yusuf'u kendisine çağırmak için kullandığı, aciliyet ve kesinlik ifade eden bir hitaptır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'heyt' kelimesinin 'gel' anlamına geldiğini ve farklı lehçelerde 'heyte leke' veya 'heyte leküm' şeklinde kullanılabileceğini ifade eder. Ayetteki kullanımı, Züleyha'nın Hz. Yusuf'a yönelik doğrudan ve ısrarlı davetini, onu arzusuna icabet etmeye çağırmasını gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'heyt' gibi kelimelerin Kur'an'da belirli bir bağlamda kullanıldığında güçlü bir çağrı ve davet anlamı taşıdığını vurgular. Züleyha'nın bu kelimeyi kullanması, onun Hz. Yusuf'u günaha davet etmedeki kararlılığını ve aciliyetini ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'avz' kelimesinin 'bir şeyden korunmak için ona sığınmak' anlamına geldiğini belirtir. 'Meâzallah' ifadesi ise, 'Allah'a sığınırım' demektir ve bir kötülükten, günahtan veya istenmeyen bir durumdan Allah'ın korumasını talep etmeyi ifade eder. Hz. Yusuf'un bu sözü, günaha karşı kesin bir reddi ve Allah'a olan teslimiyetini gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'meâz' kelimesinin 'sığınma yeri, sığınak' anlamına geldiğini ve 'meâzallah' ifadesinin 'Allah'a sığınırım' anlamında bir istiaze (sığınma) kalıbı olduğunu açıklar. Hz. Yusuf'un bu ifadesi, Züleyha'nın davetine karşı ahlaki bir duruş sergilediğini ve Allah'ın yardımına güvendiğini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'Allah'a sığınma' kavramının Kur'an'da sadece bir sözden ibaret olmadığını, aynı zamanda derin bir iman ve ahlaki kararlılık göstergesi olduğunu belirtir. Hz. Yusuf'un 'Meâzallah' demesi, onun Allah'a olan mutlak bağlılığını ve günaha bulaşmaktan duyduğu şiddetli tiksintiyi ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'felâh' kelimesinin 'umduğunu bulmak, başarıya ulaşmak, kurtuluşa ermek' anlamına geldiğini belirtir. 'Lâ yüflihu' ifadesi ise, 'başarıya ulaşamaz, kurtuluşa eremez' demektir. Ayette, haksızlık yapanların (zalimlerin) dünya ve ahirette gerçek kurtuluşa ve mutluluğa erişemeyecekleri vurgulanır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'felâh' kelimesinin 'hayra ulaşmak, şerden kurtulmak' anlamlarını taşıdığını ifade eder. Ayetteki 'lâ yüflihu' kullanımı, zalimlerin işledikleri zulüm nedeniyle ne dünyada ne de ahirette gerçek bir başarıya ve kurtuluşa ulaşamayacaklarını, aksine hüsrana uğrayacaklarını belirtir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'felâh' kavramının Kur'an'da genellikle hem dünyevi hem de uhrevi başarıyı kapsayan geniş bir anlam taşıdığını belirtir. Hz. Yusuf'un bu ifadeyi kullanması, Züleyha'nın eyleminin bir zulüm olduğunu ve bu tür bir eylemin asla gerçek bir mutluluk ve başarı getirmeyeceğini, aksine felaketle sonuçlanacağını ima eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'zulüm' kelimesinin 'bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak, haddi aşmak' anlamına geldiğini belirtir. 'Zâlimûn' ise, bu tanıma uyan, yani Allah'ın koyduğu sınırları aşan, başkalarına haksızlık eden veya kendi nefsine zulmeden kişilerdir. Ayette Züleyha'nın Hz. Yusuf'u günaha davet etmesi ve ona baskı yapması bir zulüm olarak nitelendirilir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'zulüm' kelimesinin 'bir şeyi kendi yerinden başka bir yere koymak' veya 'hakkı sahibine vermemek' anlamlarına geldiğini ifade eder. 'Zâlimûn' ise, bu tür eylemleri gerçekleştirenlerdir. Hz. Yusuf'un bağlamında, Züleyha'nın iffetine tecavüz etme girişimi ve ona karşı uyguladığı baskı, açık bir zulüm eylemidir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zulüm' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve sadece başkalarına haksızlık etmekle kalmayıp, aynı zamanda Allah'ın emirlerine karşı gelerek kendi nefsine zulmetmeyi de içerdiğini belirtir. Züleyha'nın eylemi, hem Hz. Yusuf'a hem de Allah'ın yasaklarına karşı bir zulümdür.