Ra'd Sûresi 32. Âyet

13.32- Ve legadistuhzie birusulim min gablike feemleytu lillezîne keferû summe ehaztuhum, fekeyfe kâne ıgâb.

Diyanet Meali:

13.32- Andolsun, senden önce de nice resuller alaya alındı da ben kafirlere (inkar edenlere) bir süre (mühlet) verdim, sonra da onları yakalayıverdim. Benim cezalandırmam nasılmış!

“Andolsun, senden önce de nice resuller alaya alındı da ben kafirlere (inkar edenlere) bir süre (mühlet) verdim” Kelamî açıdan bu ayet, Allah’ın resullere olan desteğini ve ilahi sünnetullahın (Allah’ın değişmez yasalarının) işleyişini açıklayan önemli bir ilkedir. Bu ayet birkaç temel kavram çerçevesinde ele alınabilir:

• Resullerin (elçilerin) alaya alınması, tarih boyunca hakikat tebliğinin karşılaştığı ortak bir durumdur. İnkarcılar, kendilerine gönderilen resulleri ve nebileri küçümsemiş, onların getirdiği mesajı reddetmiş ve hatta onları alay konusu yapmıştır.
• Allah’ın inkar edenlere mühlet vermesi, ilahi adaletin bir gereğidir. Allah, hemen cezalandırmaz; aksine onlara tevbe etmeleri, hakikati anlamaları için bir süre tanır.
• Bu mühlet, zulmün devam etmesi için değil, ilahi hikmetin ve adaletin tam olarak ortaya çıkması içindir. Eğer Allah, her inkar edeni anında cezalandırsaydı, imtihan ve irade sırrı ortadan kalkardı.
• Bu ayeti Allah’ın sıfatları açısından ele alındığında; El-Halim (çok yumuşak davranan, hemen cezalandırmayan) ve El-Adl (mutlak adalet sahibi) olduğu için, hakikat ortaya çıkana kadar inkarcılara mühlet tanır, fakat sonunda mutlak adalet tecelli eder.
• Bu ayet, resullerin ve nebilerin haklılığının ilahi bir teminatıdır. Çünkü geçmiş ümmetlerde de aynısı yaşanmış ve sonunda inkar edenler hak ettikleri cezaya çarptırılmışlardır.

Bu ayet, resullerin ve nebilerin görevinin zorluğunu, inkarcıların sınanmasını ve Allah’ın adaletinin zaman içinde tecelli edeceğini bildiren bir ilkedir.

İrfanî açıdan bu ayet, hakikatin dünyevi algılarla kavranmasının zor olduğunu ve nefsin hakikate direnç gösterdiğini bildirir.

• Resullerin ve nebilerin alaya alınması, insanın nefsine ve dünyaya aşırı bağlılığından kaynaklanır. Nefs-i emmare, hakikati reddetmeye ve onu küçümsemeye meyillidir. İnkarcıların peygamberlere karşı tutumu, aslında nefsin ilahi bilgiye ve hikmete karşı gösterdiği direnci temsil eder.
• Allah’ın inkar edenlere mühlet vermesi, tasavvufta insanın nefs terbiyesini tamamlaması için kendisine tanınan zamanla ilişkilendirilir. Allah, nefsin arınmasına fırsat tanır, ancak nefs bu fırsatı kullanmazsa ilahi azap kaçınılmaz olur.
• Mühlet verilmesi, bir merhamet göstergesidir. Allah, abdlarını hemen cezalandırmaz; onlara hakikati kavramaları için süre tanır. Bu süre içinde kişi, nefsini tezkiye ederek (arınarak) ilahi hakikate ulaşabilir veya kendi isyanını sürdürerek azaba müstehak hale gelir.
• Bu ayet, insanın manevi yolculuğunda da geçerlidir. Nefis, hakikati gördüğünde ilk tepkisi onu inkar etmek veya alaya almaktır. Ancak kalp, hakikati idrak ettiğinde, teslimiyet ve hakikati kabul etme hali doğar.
• Bu ayet, ayrıca insanın manevi gelişim sürecindeki sabır ilkesini de anlatır. Hak yoluna giren kişi, birçok zorlukla karşılaşacak, alaya alınacak, nefsiyle mücadele etmek zorunda kalacaktır. Ancak sabreden kişi, sonunda Allah’ın nuruna kavuşacaktır.

Bu ayet, hakikat yolculuğunun zorluklarını, nefsin direncini, sabrın önemini ve ilahi merhametin tecellisini anlatan bir metafor olarak okunabilir. Allah, her ne kadar mühlet verse de hakikati reddedenler eninde sonunda kaybedecektir; çünkü mühlet ilahi rahmettir, fakat hüküm ilahi adalettir.

“Sonra da onları yakalayıverdim.” Kelamî açıdan bu ayet, ilahi adaletin gecikse de mutlaka tecelli edeceğini bildirir.

• Bu ifade, uyarılara rağmen inkâr ve zulümde ısrar edenlerin sonunda ilahi cezayla karşılaşacağını gösterir.

• Allah abdlarına zulmetmez; azap, insanın kendi fiillerinin doğal sonucudur.

• Cezalandırma sürece bağlıdır; ilahi hüküm ani değil, imtihan tamamlandığında gerçekleşir.

• Allah’ın cezalandırması keyfi değil, ilahi adaletin gereğidir.

Tarihsel olarak bu ilke, Nuh, Âd, Semûd ve Lût kavmi gibi geçmiş toplumların helakıyla doğrulanmıştır. Bu ayet, mühletin ardından adaletin kesinlikle tecelli edeceğini bildiren bir sünnetullahı haber vermektedir.

İrfanî açıdan bu ayet, nefsin hakikate direnişinin sonunda kaçınılmaz bir ilahi müdahaleye maruz kalacağını bildirir.

• Tasavvufta “yakalanmak”, nefsin direncinin kırıldığı ve zorunlu bir dönüşümün başladığı merhaleyi ifade eder.

• İlahi yakalayış bazen pişmanlıkla, bazen bir musibetle, bazen de içsel çöküşle kendini gösterir.

• Bu süreç, nefsin tezkiyesine vesile kılınmış bir ilahi ikazdır.

• İnsan hakikatten uzaklaştıkça gaflet derinleşir; fakat ilahi irade, kişiyi uyanmaya zorlayan hadiselerle bu gidişi durdurur.

• Sonunda kişi ister rıza ile ister mecburiyetle hakikate döner; zira ilahi hakikat karşısında direnç sürdürülebilir değildir.

Bu ayet, ilahi tecelliye karşı koymanın imkânsızlığını bildirir: İnsan ya kendi isteğiyle teslim olur ya da yaşananlar onu teslimiyete mecbur bırakır; fakat sonuçta hakikat galip gelir.

“Benim cezalandırmam nasılmış!” Kelamî açıdan bu ayet, ilahi adaletin kaçınılmazlığını bildirir. Allah’ın cezalandırması keyfî değil, insanların inkâr ve zulümde ısrar etmelerinin sonucudur.

• İlahi ceza zulüm değil, adaletin tecellisidir; uyarılara rağmen hakikati reddedenler bu sonuca kendileri sebep olur.

• Azap, dünyada veya ahirette, ilahi hikmete uygun bir zamanda ortaya çıkar; mühlet verilmesi hükmün geciktiği anlamına gelmez.

• Bu ifade, inkârcılara karşı ciddi bir uyarıdır: Allah’ın yakalayışı hafif değil, kesin ve geri döndürülemezdir.

İrfanî açıdan bu ayet, cezayı yalnızca dışsal bir helak olarak değil, nefsin hakikatten kopuşunun yol açtığı içsel bir karanlık olarak da açıklar.

• Hakikatten uzaklaşan nefis, ilahi nurdan mahrum kalır ve bu mahrumiyet bizzat azabın kendisidir.
• Bu çöküş bazen dünya hayatında bir sıkıntı, bazen kalpte bir darlık, bazen de ebedi bir kaybediş olarak tecelli eder.

• Tasavvufta bu tecelli, nefsin direncinin kırılması ve zorunlu fark ediş aşaması olarak anlaşılır.
• Ayet, insanı korkutmak için değil uyandırmak içindir; kişi ya bu uyarıdan dönerek nura yönelir ya da gaflette kalarak kendi karanlığına mahkûm olur.

Bu ayet, ilahi adaletin ertelenmiş fakat kaçınılmaz olduğunu, hakikatten uzaklaşmanın hem dünyada hem batında sonuçsuz bırakılmadığını bildirir.

~~13.33~
اَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلٰى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ اَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِى الْاَرْضِ اَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذٖينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبٖيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللّٰهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ
~ ~ ~

Kur’ân-ı Kerîm Türkçe okunuş:

13.33- Efemen huve gâimun alâ kulli nefsim bimâ kesebet, ve cealû lillâhi şurakâé', gul semmûhum, em tunebbiûnehû bimâ lâ yağlemu fil ardı em bizâhirim minel gavl, bel zuyyine lillezîne keferû mekruhum ve suddû anis sebîl, ve mey yudlilillâhu femâ lehû min hâd.

Diyanet Meali:

13.33- “Her nefsin kazandığını görüp gözeten O (Allah), değil midir (hiç görmeyenlerle bir olur mu)? Hâlbuki onlar, Allah'a ortaklar koştular öyle mi? De ki: 'Onların adlarını söylesenize! Yoksa siz Allah'a, yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz? Yoksa boş laflar mı ediyorsunuz?' Hayır, inkâr edenlere tuzakları süslü gösterildi ve onlar doğru yoldan saptırıldılar. Allah kimi saptırırsa, artık onu doğru yola iletecek kimse yoktur."

“Her nefsin kazandığını görüp gözeten O (Allah), değil mi (hiç görmeyenlerle bir olur mu)? Hâlbuki onlar, Allah'a ortaklar koştular öyle mi?”

Kelamî açıdan bu ayet, Allah’ın her şeyi görüp gözeten (er-Rakîb) ve her nefis için adil bir hesap düzeni kurduğunu bildiren temel bir ilkedir.

• Allah’ın ilmi ve kudreti sınırsızdır; hiçbir şey O’ndan gizlenmez. Bu, el-Basîr (her şeyi gören) ve el-Alîm (her şeyi bilen) isimlerinin bir tecellisidir.

• Her nefis, kendi yaptıklarının karşılığını görecektir. Bu, ilahi adaletin kaçınılmaz sonucudur.

• İnsanlar arasında farklılıklar olabilir; ancak Allah katında hak ve batıl açıktır. Hiç kimse yaptığı iyiliğin veya kötülüğün karşılıksız kalacağını sanmamalıdır.

• Allah’ın görmesi, mahlûkatın görmesi gibi

değildir; O, zamandan ve mekândan bağımsız olarak her şeyin hakikatini ve niyetini bilir.
• Bu ayet aynı zamanda tevhidin özünü vurgular. Allah’ın ne ortağı ne benzeri, ne de dengi vardır. Şirk, yalnızca imanî bir sapma değil, aklî tutarsızlıktır; çünkü sınırlı varlıklar, sonsuz kudret sahibine denk tutulamaz.

Kelamcılar şirki ikiye ayırır:

– Açık şirk (şirk-i celî): Allah’tan başka ilahlar edinmek.

– Gizli şirk (şirk-i hafî): Allah’tan başka bir şeye kalben bağlanmak, ona ilahi nitelik atfetmek.

Şirk, adalet ilkesine aykırıdır; çünkü mahlûkatın Hakk’ın yerine koymak hem akidevi hem ahlaki bir bozulmadır. Bu yönüyle ayet, tevhidin korunmasının iman açısından mutlak gereklilik olduğunu, Allah’a ortak koşmanın ise hakikati idrakin önündeki en büyük engel olduğunu açıkça bildirir.

İrfanî açıdan bu ayette, Allah’ın “görmesi”, yalnızca bilgi veya gözlem değil, ilahi idrak ve tecelli anlamı taşır. Bu ayet, insanın kendi iç dünyasında murakabe bilincine ermesini öğütler.

• İnsan, nefsinin yaptıklarını ancak hakikati gördüğünde fark eder. Allah’ın görmesi bir kayıt değil, varlığın iç yüzünü ortaya çıkaran bir hakikattir.

• Bu bilinç tasavvufta murakabe olarak anılır. Allah’ın her nefsi gözetmesi, insanın her an O’nun huzurunda yaşadığını bilmesi anlamına gelir. Bu, “ihsan makamı”nın özüdür: “Allah’ı görmüyorsan bile, O seni görmektedir.”

• Nefs, kendini sürekli gözetim altında hissettiğinde disiplin kazanır; böylece tezkiye (arınma) başlar. Bu farkındalık, insanı hem sorumluluğa hem özgürlüğe taşır.
• Allah’ın gözetmesi aynı zamanda bir rahmettir. Her fiilin kaydedilmesi, yalnızca cezalandırma değil, tevbe ve dönüş için bir fırsattır. Bu bilinçle yaşayan insan, hatalarından döner, kendini yeniden inşa eder.

Bu ayet, murakabe, ihsan ve nefsin hakikati görmesi kavramlarını birleştirir. Allah’ın her nefsi gözetmesi, insanın kendi içsel hakikatini anlamasına ve ilahi nurla bütünleşmesine vesile olur.

Şirkin anlamı Allah’a ortak koşmak yalnızca dışsal putlara tapmak değildir. Nefs, arzular ve dünyevi tutkular da insanın içindeki putlardır.

• Kişi, kendi benliğini, makamını, malını veya itibarını Allah’tan bağımsız bir güç gibi gördüğünde gizli şirke yaklaşır.

• Kalbin yalnızca Allah’a yönelmesi gerekir. Hakiki tevhid, dilde değil, kalpte ve yaşantıda tecelli eder.

• Tasavvufta bu yüzden tevhid-i hâl (hâlin birliği) ve tezkiye-i nefs (nefsin arınması) esastır.

• Gerçek tevhid, kalbin yalnızca Allah’a bağlı kalmasıyla mümkündür; çünkü baki olan yalnız O’dur, diğer her şey fânidir.

Bu ayet, insanın hem dış dünyadaki putlardan hem de iç dünyasındaki nefsî putlardan arınmasını öğütler. Hakikati gören bir kalp, artık kör değil, gören bir kalptir.

“De ki: 'Onların adlarını söylesenize! Yoksa siz Allah'a, yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz? Yoksa boş laflar mı ediyorsunuz?” Kelamî açıdan bu ayet, Allah’a ortak koşanların inançlarının temelsizliğini ve akıl dışılığını ortaya koyar. Ayetteki üç soru hem sorgulayıcı hem reddedici bir üslup taşır.

• “Onların adlarını söylesenize!” ifadesi, putperestlere yöneltilmiş bir meydan okumadır. Eğer gerçekten ilahlık vasfı taşıyan varlıklar varsa, onların isimleri, sıfatları ve yetkileri açıkça belirtilmelidir. Ancak böyle bir şey mümkün değildir; çünkü ilahlık yalnız Allah’a mahsustur.

• “Yoksa siz Allah’a, yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?” cümlesi, Allah’ın ilminin mutlak olduğunu vurgular. Allah her şeyi bilendir (el-Alîm); O’nun bilmediği bir varlık tasavvur edilemez. Bu yüzden Allah’ın bilmediği bir “ilah” olabileceğini iddia etmek hem mantıksal hem inançsal bir çelişkidir.

• “Yoksa boş laflar mı ediyorsunuz?” ifadesi, müşriklerin iddialarının asılsız, delilsiz ve hezeyan niteliğinde olduğunu gösterir.

Bu ayet, tevhid ilkesini aklî bir zeminde temellendirir:

Eğer Allah’ın bilmediği bir “ilah” olsaydı, O’nun ilmi sınırlı olurdu ki bu imkânsızdır. Dolayısıyla, O’na ortak koşulan her şey batıldır. İlahlık yalnızca, ilmi ve kudreti sınırsız olan Allah’a aittir.

İrfanî açıdan bu ayet, sadece putlara tapanlara değil, nefsini, hevasını veya dünyevi arzularını ilah edinen insana da yöneliktir.

• “Onların adlarını söylesenize!” ifadesi, insanın kendi içindeki sahte ilahları sorgulamasına davettir. Bu, nefsin putlarını tanımak ve isimlendirmek çağrısıdır: makam, mal, itibar, benlik… İnsan hangi şeye kalben bağlanmışsa, onun adını söylemeli ve farkına varmalıdır.

• “Yoksa siz Allah’a, yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?” ifadesi, insanın kendini bağımsız, mutlak bir özne sanma vehmine bir reddiyedir. Çünkü her şey, Allah’ın ilminde bir suret olarak var olur; O’ndan bağımsız bir varlık mümkün değildir.

• “Yoksa boş laflar mı ediyorsunuz?” cümlesi, tasavvufta heva ve hevesin boşluğuna işaret eder. Dünya tutkularına kapılan insan, hakikati unutur ve manasız sözlerle kendini avutmaya başlar.

Bu ayet, nefsin kendi vehimleriyle hakikati örtmesini ve geçici dünyayı kalıcı sanmasını sorgulayan bir hakikat çağrısıdır. Kalbin tasfiyesi, nefsin putlarını kırmak ve yalnızca Allah’a yönelmek bu çağrının özüdür. Tevhidin aklî temellerini ve nefsin arınmasının manevî gerekliliğini aynı anda vurgular. Aklın idrakiyle başlayan sorgu, kalbin arınmasıyla son bulur: Kim kalbinde Allah’tan başka bir isim, bir güç veya bir değer taşırsa, o kişi hâlâ “onların adlarını söylemeden” yaşamaktadır.

“Hayır, inkâr edenlere tuzakları süslü gösterildi ve onlar doğru yoldan saptırıldılar.” Kelamî açıdan bu ayet, inkâr edenlerin kendi tuzaklarına ve yanlış inançlarına nasıl kapıldıklarını açıklayan bir ilkedir.

• “Tuzaklarının süslü gösterilmesi”, batılın onlar için hakikat gibi görünmesidir. Bu, Allah’ın insanları zorla saptırması değil, onların kendi iradeleriyle yanlış yolu seçmelerinin bir sonucudur.

• Allah hem hidayeti hem dalaleti mümkün kılan tüm zıt sıfatların sahibidir. Ancak insan, kendi özgür iradesiyle bu yollardan birini seçer. Hakikati reddeden kimse için batıl, ilahi yasalar gereği “süslenmiş” görünür.

• “Doğru yoldan saptırıldılar” ifadesi, dünya süslerinin, arzuların ve nefsî tatminlerin insanı hakikatten uzaklaştırmasını anlatır.

• Bu durum, Allah’ın bir ceza olarak kalpleri mühürlemesiyle sonuçlanır: İnsan batıla yönelir, Allah da o yönelişi sabitleştirir.

Bu ayet, hidayet ve dalaletin insani tercihle başladığını; ancak bu tercihin sonucunda ilahi adaletin tecelli ettiğini bildirir. Allah, insana hem ışığı hem gölgeyi gösterir; fakat seçim, daima insanın iradesine bırakılmıştır.

İrfanî açıdan bu ayet, insanın nefsinin oyunlarına aldanarak batılı hakikat zannetmesi üzerine derin bir uyarıdır.

• “Tuzaklarının süslü gösterilmesi”, nefsin kendi kurduğu vehim dünyasını hakikat sanmasıdır. Nefs, hakikate kapanınca kendi düzenini en doğru sistem zanneder ve bu yanılgıyı güzelleştirerek kişiye sunar.

• İrfanî bakışla, nefsin arzularına tabi olan kişi manevî körlüğe düşer. Mal, makam, şöhret ve hazlar gözünü perdeler; kalp artık nur değil, nefsin ışıltısını görür.

• Nefs, kendi arzularını süsleyerek insana sunar ve onu bu illüzyona bağlar. Böylece kişi kendi benliğini putlaştırır. Bu hâl, tasavvufta “nefsin tuzakları” olarak anılır.

• “Doğru yoldan saptırıldılar”, hakikate yönelen kalbin, nefsin kurduğu sahte cennetlerde kaybolmasını simgeler. Bu sapma, çoğu zaman bir ceza değil; farkına varma fırsatıdır.

Gerçek kurtuluş, nefsin süslediği tuzakları fark etmek ve onları aşarak Allah’a yönelmektir. Kişi hakikate gözünü kapattığında, onun yerine heva ve hevesi geçer; işte o anda batıl, gözünde hakikat gibi parlamaya başlar.

Bu ayet, hem kelamî olarak insan iradesiyle seçilen dalaletin adalet boyutunu, hem de irfanî olarak nefsin aldatıcılığını bir arada ortaya koyar. Hakikati arayan insanın görevi, batılın süsünü ayırt etmektir çünkü nefsin süslediği şey, çoğu zaman hakikatin gölgesidir, kendisi değil.

“Allah kimi saptırırsa, artık onu doğru yola iletecek kimse yoktur." Kelamî açıdan bu ayet, hidayet ve dalalet meselesini ele alan en önemli ayetlerden biridir. Allah mutlak irade sahibidir ve dilediğini doğru yola iletir, dilediğini saptırır. Ancak bu, insanın iradesiz olduğu anlamına gelmez. İnsan, seçim yapar ama fiilin vücuda gelmesi yine Allah’ın kudretiyle olur.

لَا فَاعِلَ إِلَّا اللَّهُ (Lâ fâile illâllah) ifadesi, “Fiili gerçekleştiren yalnızca Allah’tır” anlamına gelir. Bu ifade, tevhidin en derin kelamî ve irfanî yorumlarından biridir ve İslam düşüncesinde özellikle Eş’arî kelamcıları ve İrfan Ehli tarafından farklı açılardan ele alınmıştır.

Kelamî Açıdan لَا فَاعِلَ إِلَّا اللَّهُ

Ehl-i Sünnet kelamcılarına göre, Allah mutlak faildir, yani her şeyin fiilini meydana getiren O’dur. Bu görüş, özellikle Eş’arî ekolünde belirgin bir şekilde savunulmuştur.

Eş’arî’ye göre:

• İnsanın iradesi vardır, ancak fiillerini meydana getiren Allah’tır.
• İnsan kesb (kazanma) sahibidir, yani Allah’ın meydana getirdiği fiili kendi seçimiyle işler. Ancak fiilin hakiki faili insan değil, Allah’tır.
• Kur’an’da “Allah, sizi de yaptıklarınızı da meydana getiren O’dur.” (Sâffât 37/96) ayeti, fiilin meydana gelişinin Allah’a ait olduğunu gösterir.

Bu açıdan “lâ fâile illâllah”, Allah’tan bağımsız hiçbir fiilin bulunmadığını, bütün fiillerin ancak O’nun kudretiyle meydana geldiğini ifade eder.

Bu ayet, Allah’ın mutlak güç ve hikmet sahibi olduğunu ve hiçbir kimsenin O’nun iradesine karşı koyamayacağını vurgular. Eğer Allah bir kimseyi saptırmışsa, artık onu doğru yola iletebilecek hiçbir varlık yoktur. Bu, ilahi iradenin mutlaklığına işaret eder ve insanın Allah’a teslimiyetinin gerekliliğini ortaya koyar.

İrfanî açıdan bu ayet, sapkınlık (dalalet) ve doğru yol (hidayet) kavramları, yalnızca dışsal anlamıyla ele alınmaz. Dalalet, olanı farklı algılayarak hakikatten uzaklaşmak, kalbin perdelenmesi ve ilahi nurun kaynağından kopuk bir halde yaşamak anlamına gelir.

İrfan ehli bu ayeti, kalbin hakikati idrak edememesinin bir sonucu olarak yorumlar. Eğer bir insan, nefsinin karanlık yönlerine teslim olup ilahi nura sırt çevirirse, Allah onun üzerine bir perde çeker ve hakikati idrak etmesini engeller.

Allah’ın saptırması, insanın kendi iç dünyasında oluşan manevi bir perdelenme olarak görülür. Bu, nefsin hevasına tabi olma, dünyevî arzulara saplanma ve ilahi aşkı terk etme sonucu ortaya çıkar. Bu tür bir sapkınlık, kalbin ilahi huzurdan mahrum kalması ve marifetten uzaklaşmasıdır.

Ancak irfan ehline göre, hidayet kapısı hiçbir zaman tamamen kapanmaz. İnsan, her an tövbe edebilir ve ilahi aşkın nuruna yönelerek tekrar hakikate dönebilir. Fakat, kalbi tamamen mühürlenmiş, nefsinin karanlığına gömülmüş olan bir kişi için bu dönüş çok zor hale gelir.

Bu ayet, kalbin ve nefsin manevi durumunu anlatan bir uyarıdır. Eğer kişi, ilahi hakikate gözünü kapatırsa ve kalbi katılaşırsa, artık onun doğru yola girmesi neredeyse imkânsız hale gelir. Allah, ilahi yasalar gereği böyle bir kişiyi dalalet içinde bırakır ve hidayet nurundan uzaklaştırır.

İrfanî Açıdan لَا فَاعِلَ إِلَّا اللَّهُ

Bu ifade Vahdet-i Vücud perspektifinde bütün varlıkların ve fiillerin tek hakikatin yansıması olduğu anlamına gelir.

• Tek gerçek fail Allah’tır ve varlıktaki her fiil, O’nun isim ve sıfatlarının tecellisidir.
• İnsan, varlıkta bağımsız bir fail değildir; bütün eylemler ilahi fiillerin bir yansımasıdır.
• İnsan kendi fiilini gerçekleştirdiğini sanabilir, ancak hakikatte fiillerin hakiki müessiri Allah’tır.
• “Sen atmadın, atan Allah’tı.” (Enfâl 8/17) ayeti, insanın eylemlerinin de ilahi bir tasarrufla gerçekleştiğini vurgular.
• İrfan ehli bu durumu fenâ fillâh (Allah’ta yok oluş) ile açıklarlar. Yani abd, iradesini ve benliğini Allah’a teslim ettikçe, O’nun tecellileriyle hareket eder ve fiillerin gerçek faili olarak yalnızca Allah’ı görmeye başlar.

İrfanî bir perspektiften bakıldığında, lâ fâile illâllah, kişinin kendi varlığını ve iradesini mutlak bir gerçeklik olarak görmemesi gerektiğini, her şeyin ilahi bir akış içinde olduğunu ifade eder.

Bu ayet, insanın kendi nefsini kontrol etmesi ve hakikate yönelmesi gerektiğini hatırlatan bir ikazdır. Hidayet, ancak Allah’ın lütfuyla verilir ve kişi bu lütfu kaybetmemek için sürekli ilahi aşk ve hakikat arayışı içinde olmalıdır.

~~13.34~
لَهُمْ عَذَابٌ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْاٰخِرَةِ اَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَاقٍ
~ ~ ~

Kur’ân-ı Kerîm Türkçe okunuş: