Nahl Sûresi 100. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sultân kelimesi, 'salata' kökünden türemiş olup, bir şeye güç yetirme, ona hâkim olma ve üzerinde tasarruf etme anlamlarını içerir. Ayetteki 'sultânuhu' ifadesi, şeytanın insanları saptırma ve onlara hükmetme gücünü, yani nüfuzunu ifade eder. Bu nüfuz, zorlayıcı bir güçten ziyade, vesvese ve ayartma yoluyla elde edilen bir etkiyi belirtir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Sultân, 'hüccet' ve 'kuvvet' anlamlarına gelir. Ayetteki bağlamda şeytanın 'sultânı', onun insanları Allah'a isyana sürükleme konusunda sahip olduğu delil veya gücü değil, daha ziyade onları etkileme ve yönlendirme kabiliyetini ifade eder. Bu, şeytanın insanları zorla değil, ikna ve aldatma yoluyla etkisi altına almasını gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İzutsu, 'sultân' kavramının Kur'an'da genellikle 'otorite', 'güç' veya 'delil' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Nahl 100'deki 'sultânuhu' ifadesi, şeytanın müminler üzerinde doğrudan bir otoritesi olmadığını, ancak onu dost edinenler ve şirk koşanlar üzerinde bir tür 'etki' veya 'nüfuz' sahibi olduğunu vurgular. Bu, şeytanın gücünün sınırlı ve seçici olduğunu gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Tevellî fiili, 'velî' kökünden gelir ve bir şeyi kendine yakın kılmak, onu dost edinmek veya ona tabi olmak anlamındadır. Ayetteki 'yetevvellevnehu' ifadesi, şeytanı dost edinen, onun emirlerine uyan ve onun yolunu takip eden kimseleri tanımlar. Bu, şeytanın nüfuzunun ancak bu tür bir gönüllü bağlılık ile mümkün olduğunu gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'tevellâ' fiilinin 'yardımcı edinmek' veya 'dost edinmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Nahl 100'deki 'yetevvellevnehu' ifadesi, şeytanı kendilerine yardımcı veya koruyucu olarak gören, onun vesveselerine kulak veren ve onun yönlendirmelerini kabul eden kişileri ifade eder. Bu, şeytanın nüfuzunun, insanların ona olan teveccühüyle doğru orantılı olduğunu gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Tevellî, bir şeyi kendine yakın kılmak, onu veli edinmek ve ona itaat etmek demektir. Ayetteki 'yetevvellevnehu' ifadesi, şeytanı veli edinen, yani onu koruyucu, dost ve rehber olarak kabul eden kimseleri işaret eder. Bu, şeytanın nüfuzunun, insanların ona gönüllü olarak teslim olmasıyla gerçekleştiğini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Şirk, 'şerike' kökünden gelir ve bir şeyi başkasıyla ortak kılmak, birine ortak koşmak demektir. 'Müşrikûn' ise Allah'a ortak koşanlardır. Ayetteki 'müşrikûn' ifadesi, şeytanın nüfuzunun, Allah'a ortak koşanlar üzerinde de etkili olduğunu belirtir. Bu, şirkin şeytanın insan üzerindeki etkisini artıran temel bir faktör olduğunu gösterir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Şirk, Allah'ın birliğine zıt olan, O'nunla birlikte başka ilahlar kabul etme veya O'nun sıfatlarını başkalarına atfetme eylemidir. Nahl 100'deki 'müşrikûn' ifadesi, şeytanın, Allah'a ortak koşanları daha kolay bir şekilde saptırabildiğini ve onlar üzerinde daha güçlü bir nüfuz sahibi olduğunu vurgular. Şirk, şeytanın insanları aldatma stratejisinin önemli bir parçasıdır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, şirk kavramının Kur'an'da Allah'ın ulûhiyetinde, rubûbiyetinde veya isim ve sıfatlarında O'na ortak koşmak anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'müşrikûn' ifadesi, şeytanın, tevhid inancından uzaklaşarak Allah'a ortak koşanlar üzerinde daha etkili olduğunu gösterir. Bu, şirkin şeytanın vesveselerine karşı insanı savunmasız bırakan bir durum olduğunu ifade eder.