Nahl Sûresi 111. Âyet

“Yevme te/tî kullu nefsin tucâdilu ‘an nefsihâ vetuveffâ kullu nefsin mâ ‘amilet vehum lâ yuzlemûn(e)” Herkesin nefsi için mücadele ederek geleceği, kendilerine zulmedilmeksizin herkese yaptığının karşılığının eksiksiz ödeneceği günü düşün. (16/111)

Eğer nefis mücahadelesi ve nefis muhasebesi daha bu dünya hayatında yapılmazsa kişinin nefis mücadelesi kıyamet gününde yine kendi menfaatini kollayacağı ama kendi nefsi ile menfi-müsbet ne işledi ise eksiz ödenecektir.

“Mücahadesi olmayanın müşahadesi olmaz” demişlerdir.

“Nefis” kelimesi âyette 3 kere geçmektedir.

İlm’el Yakîn olarak nefis mücahesini yapan, Ayn’el Yain olarak müşahade eder ve Hakk’el yakîn olarak;

“Men arefe nefsehu, fakad arefe rabbehu” “Kim ki kendi nefsine arif oldu bu halde gerçekten kendisi Rabbine arifdir.” (Murat Derûni) Kûr’ân-ı Keriym Yusuf Sûresi 12/53. âyetinde;

وَعْ_وارَةُ بِالسَّ_عفَسَ لَامَ_عالذَّ_أإِنْ

“innennefse leemmaretün bissui” Meâlen :

“Nefs daima kötülüğü emredicidir.” hükmüyle bakıp sadece bu haliyle özleştirerek ona en büyük zûlmü yaparak bu yoldan kendi nefsimize de zûlum etmiş olmaktayız.

Evet nefislerimizin bu özelliği vardır, fakat bu özellik küçük bir sahasını işgal eder, eğer eğitilmezse her tarafına yayılır. Güzel bir eğitim ile ise “emmarelik”ten kurtularak Mi’rac’a doğru kanat açılır.

Dendi ki, “nefs” terbiye olunca olur, “nefiiiiis”.

Yukarılarda bahsedilen “nefes-i Râhmani” genel ola-rak bütün âlemlere yayılınca oralarda meydana gelen her bir birey – varlığın aldığı isim “nefs” oldu. İşte bu yoldan “nef-sini bilen kişi Rabb’ını bilmiş,” oldu.

Hadisi Şerifte belirtilen;

“men arefe nefsehu fekad arafe rabbehu.” Meâlen :

“Kim ki nefsine arif oldu ancak o Rabb’ine arif oldu.” Kûr’ân-ı Keriym Bakara Sûresi 2/54. âyetinde;

كَمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ_عإِذْ

“inneküm zâlemtüm enfüseküm” Meâlen :

“Muhakkak sizler nefislerinize zûlmettiniz.” Yani, nefsinizi gerçek mânâda tanıyıp one göre mua-mele edemediğiniz için nefsinize zûlm etmiş oldunuz. Daha çok geniş mânâları olan bu âyet-i kerime oldukça açık görün-mekte ve pek çok gerçeği ifade etmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym Bakara Sûresi 2/54. âyetinde;

طفَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ

“fæktülu enfüseküm” Meâlen :

“Nefislerinizi öldürünüz,” ifadesinde belirtilen ölüm (genel olarak) “nefs-i emmare” yönlü aldığınız “tatlanma duygularınızı öldürün” demektir. Çünkü o tür duygular gaflete, gaflet de mutlak uzaklığa götürür.

Kûr’ân-ı Keriym Taha Sûresi 20/41. âyetinde;

وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي

“væstana’tüke linefsiy” Meâlen :

“ve seni kendi nefsim için seçtim,” ifadesinde;

Cenâb-ı Hakk: Mûsâ (a.s.) hakkında buyurduğu bu ilâhi kelâmında, nefsinin zuhur mahalli olan “mertebeyi Mû-seviyyet”ten haber vermektedir.

Kûr’ân-ı Keriym Tevbe Sûresi 9/128. âyetinde;

لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ

“lekad caeküm rasûlün min enfüsiküm aziyzün” Meâlen :

“Andolsun ki, size içinizden, nefsinizden aziz bir rasûl geldi,” ifadesinde, genel anlamda, içinizden yani sizin benzeriniz bir “rasûl” geldi, özel anlamda ise, kendi içiniz-den, yani “nefsinizden” bir “aziz rasûl” geldi.

Dikkat edersek bize gelen “aziz rasûl” yani “ilham-ı ilâhi”ye nefsimiz “mahal” zuhur yeri olmakta ve ne şerefli bir görev yapmaktadır. Uzun izahları olan bu mübarek kelâmı da bu kadarla yetinerek yolumuza devam edelim.

Kûr’ân-ı Keriym Â’li İmran Sûresi 3/185. âyetinde;

كُلِّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ

“küllü nefsin zaikatül mevti” Meâlen :

“Her nefis ölümü tadacaktır,” ifadesinde, ölümün yok olunacak bir şey olmadığı, ancak “nefs” tarafından tadı-lacak birşey olduğu açık olarak bildirilmektedir.

O halde emmare mertebesinde kalan bir nefs ile diğer mertebelerde olan nefislerin ölümü tatmaları değişik değişik olacaktır.

Gerçek ifade ölümün “beden” tarafından değil “ne-fis” tarafından tadılacağıdır. Böylece nefsimizin üzerimizde ne büyük tesiri ve yeri olduğu da görülmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym Fecr Sûresi 89/27-28. âyetinde;

يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ

ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً

“ya eyyetühennefsül mutmeinnetü” (27)

“irci’ıy ila rabbiki radıyeten merdıyyeten” (28) Meâlen :

“Ey Mutmeinne nefse ulaşan Radiyye ve Merdiyye olarak Rabb’ına dön,” ifadesinde, bireysel nefsi emmare-siyle yaşıyorken, yapmış olduğu riyazât ve mücahedelerle “levvame” nefse, oradan “mülhime” nefse, oradan “mut-meinne” nefse uruc eder (yükselir).

Bu halde kişi kendinde var olan hakikatin, “Hakk”ın hakikati olduğunu “mutmain” bir kalb ile idrak ettiğinde kendisinde bu hitap meydana gelir.

Diğer mertebelerde hitap insânlara umumi iken burada “hususi” teke tektir. Hakk’ın esma-i ilâhiyyesinin üzerindeki tesiratını idrak eden mutmeinne nefs, Rabb’ından razı, Rabb’ı da o mahalde kendi isimlerinin zuhurunu görünce “merzi” yani kulundan razı olmuş olur. Bu halinde nefs’in hakikatiyle meydana geldiği anlatılmaktadır.

Kûr’ân-ı Keriym’de nefs hakkında pek çok âyet vardır, misâl olarak bu kadarla yetinelim ve yolumuza devam edelim.

Efendimiz (s.a.v.) zaman zaman sözlerinin başında şu ifadeyi kullanmıştır.

“Nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin olsun, ki”

Cenâb-ı Hakk’ın altı sıfat-ı zâtiyyesinden bir de “kâ-imi bi nefsihi” yani “nefsiyle kaim” olmasıdır.Yukarıdan beri özet olarak belirtilenlerden açık olarak anlaşıldığına göre, her insânın bir nefsi var, Peygamberimizin de bir nefsi var. Allah-ü Teâlâ Hazretlerinin dahi bir nefsi var, bir de her varlıkta mevcud “nefs-i külli” var olduğudur.

Böylece “nefs” sözcüğünün ne kadar mühim bir ifade ve yaşam olduğu anlaşılmaktadır.

Arifler nefsi şöyle tarif ettiler :

- Nefs ise ancak o şey’in zâtıdır.

- Nefs mertebesi, cisim mertebesinden daha yücedir.

- Bir nefs ki, bizzât âlemin ilmi ile doludur.

- Bütün mevcudatın baskısına sahip bulunan ilâhi Nûr için “Nefs-i külli” tabiri kullanılır.

- Akl-ı kül ile nefs-i küllün birleşmesinden bu âlemler meydana geldi.

- Akl-ı küllün sembolu, Âdem; nefs-i küllün sembolu, Havva’dır.

- Allah-ü Teâlâ, Rasûlullah efendimizi kendi zâtından halketti, nefsini de kendi nefsinden halketti.

- Âdem (a.s.) ın nefsini, Rasûlullah (s.a.v.) efendimi-zin nefsinden bir sûret olarak halketti.

- Âdem’in zâtı ise, Rûbubiyyet zâtından meydana ge-tirilmiştir.

- Allah’ın zâtı, kendi nefsinden ibarettir. Öyle ki: Yü-ce Allah onunla vardır. Zira o “nefsi ile kaim”dir. (“kaimi bi nefsihi”)^[117]