İsrâ Sûresi 51. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'halk' (خلقًا) ifadesi, Allah'ın kudretinin her türlü yaratılmışı kapsadığını, hatta insanların kendi zihinlerinde büyük gördükleri şeyleri bile yaratabileceğini ve dolayısıyla onları yeniden diriltebileceğini vurgular. Burada 'yaratılmış' anlamında kullanılmıştır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Halk (خلق) kelimesi, burada 'yaratılmış şey' anlamındadır. Ayetteki 'mimmâ yekburu fî sudûriküm' (kalbinizde büyüttüğünüz şeylerden) ifadesiyle birlikte, insanların dirilişin imkansız olduğunu düşündükleri, en zorlu ve en büyük gördükleri varlıkları bile Allah'ın yaratabileceğini ve yeniden var edebileceğini mecazi bir dille anlatır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'halk' (خلق) kavramı, Allah'ın mutlak yaratma gücünü ifade eder. Bu ayette, insanların diriliş konusunda ileri sürdükleri 'imkansız' addedilen durumlar karşısında, Allah'ın 'yaratma' fiilinin sınırsızlığına dikkat çekilir. İnsanların en zorlu gördüğü 'taş' veya 'demir' gibi maddelerden bile yeniden yaratmanın mümkün olduğu vurgulanır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İade (إعادة) kelimesi, bir şeyi başlangıçtaki haline döndürmek, tekrar etmek demektir. Ayetteki 'men yu'îdunâ' (bizi kim tekrar diriltir?) sorusu, müşriklerin yeniden dirilişi imkansız görmelerinden kaynaklanan bir şüpheyi ifade eder. Allah'ın cevabı ise, ilk yaratılışı gerçekleştiren kudretin, ikinci yaratılışı da gerçekleştirebileceği yönündedir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Avd (عود) kökünden türeyen 'yu'îdunâ' (يُعِيدُنَا) fiili, bir şeyi tekrar etmek, geri çevirmek anlamındadır. Burada, ölümden sonraki dirilişi, yani ruhların bedenlere geri döndürülmesini ifade eder. Müşriklerin bu sorusu, Allah'ın kudretini sorgulama amacı taşırken, ayet bu sorgulamayı Allah'ın ilk yaratma gücüyle yanıtlar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): 'İade' (إعادة) kavramı, Kur'an'da genellikle ölümden sonraki diriliş bağlamında kullanılır. Bu ayette, 'yu'îdunâ' (bizi tekrar diriltir) ifadesi, Allah'ın yaratma fiilinin sadece başlangıçla sınırlı olmadığını, aynı zamanda varlıkları yoktan var ettikten sonra tekrar var etme gücüne de sahip olduğunu gösterir. Bu, Allah'ın 'mu'îd' (tekrar var eden) sıfatının bir yansımasıdır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Fatr (فطر), bir şeyi ilk defa, örneksiz ve benzersiz bir şekilde yaratmak demektir. Ayetteki 'fataraküm' (فَطَرَكُمْ) ifadesi, Allah'ın insanları ilk defa, hiçbir örneği olmaksızın yarattığını vurgular. Bu, yeniden dirilişin imkanına karşı çıkanlara verilen güçlü bir cevaptır; zira ilk yaratılışı gerçekleştiren kudret, ikinci yaratılışı da kolaylıkla gerçekleştirebilir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Fatr (فطر) kelimesi, bir şeyi yoktan var etmek, yaratmak anlamındadır. 'Fataraküm evvele merratin' (sizi ilk defa yaratan) ifadesi, Allah'ın yaratma gücünün başlangıç noktasına işaret eder. Bu, dirilişi inkar edenlerin argümanını çürütmek için kullanılan temel bir delildir: İlk yaratma daha zor iken, ikinci yaratma daha kolaydır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fatr (فطر), bir şeyi açmak, yarmak ve ondan bir şey ortaya çıkarmak anlamlarına da gelir. Kur'an'da ise genellikle 'yaratmak' anlamında kullanılır, özellikle de ilk yaratılışı ifade eder. Ayetteki 'fataraküm' (فَطَرَكُمْ), Allah'ın insanları ilk kez, benzersiz bir şekilde var ettiğini ve bu nedenle onları tekrar diriltme gücüne de sahip olduğunu anlatır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İnğâd (إنغاض), başı aşağı yukarı sallamak, hareket ettirmek demektir. Ayetteki 'feseyünğidûne ileyke ru'ûsehum' (sana başlarını sallayacaklar) ifadesi, müşriklerin Hz. Peygamber'in sözlerine karşı alaycı, küçümseyici veya şaşkınlık ifade eden bir tepki olarak başlarını sallamalarını anlatır. Bu, onların diriliş konusundaki şüphelerini ve inançsızlıklarını gösteren bir beden dilidir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Nuğd (نغض), başı hareket ettirmek, sallamak anlamına gelir. Bu ayetteki kullanımı, alay etme, küçümseme veya inanmama haliyle birlikte başı sallama eylemini ifade eder. Müşriklerin bu hareketi, Hz. Peygamber'in dirilişle ilgili sözlerini ciddiye almadıklarını ve bu konuyu alaya aldıklarını gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Nuğd (نغض) fiili, başı hareket ettirmek, sallamak demektir. Genellikle olumsuz bir bağlamda, alay, şüphe veya inkar belirtisi olarak kullanılır. Ayetteki 'feseyünğidûne' (فَسَيُنْغِضُونَ) ifadesi, dirilişin yakın olduğu cevabına karşılık olarak müşriklerin gösterdiği küçümseyici ve inanmayan tavrı yansıtır.