İsrâ Sûresi 64. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

İsrâ 64Cüz 15 · Sayfa 288

İsrâ Sûresi 64. Âyet

الإسراء

Vestefziz meni-steta'te minhum bisavtike ve eclib ‘aleyhim biḣaylike veraclike veşârik-hum fî-l-emvâli vel-evlâdi ve'idhum(c) vemâ ye'iduhumu-şşeytânu illâ ġurûrâ(n)

"(Haydi) onlardan gücünün yettiğinin ayağını çağrınla kaydır. Atlıların ve yayalarınla onların üzerine yürü. Onların mallarına ve evlatlarına ortak ol. Onlara vaadlerde bulun." Halbuki şeytan onlara aldatmadan başka bir şey va'detmez.

İsrâ Suresi'nin 64. ayeti, şeytanın insanları saptırmak için kullandığı yöntemleri ve vaatlerin aldatıcılığını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Ayet, şeytanın insanları kışkırtma, onlara musallat olma, mal ve evlatlarına ortak olma ve boş vaatlerde bulunma eylemlerini tasvir ederken, bu eylemlerin temelinde yatan aldatma (ğurûr) kavramını vurgular.

1وَٱسْتَفْزِزْf-z-z

Kök:ف-ز-ز—Şeytanın insanları yerinden oynatma, kışkırtma ve saptırma eylemini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'fezz' kelimesinin 'bir şeyi yerinden oynatmak, sarsmak' anlamına geldiğini belirtir. 'İstefziz' ise şeytanın insanları bulunduğu doğru yoldan saptırmak, kışkırtmak ve onları günaha teşvik etmek için kullandığı şiddetli bir tahriki ifade eder. Ayetteki bağlamda bu, şeytanın insanları itaatten uzaklaştırıp isyana sürüklemesidir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'istefziz' fiilini 'istefzif' olarak da okunduğunu ve 'kışkırt, tahrik et' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, şeytanın insanları sesli veya sözlü telkinlerle, vesveselerle doğru yoldan saptırma çabasını mecazi olarak anlatır.

2وَأَجْلِبْc-l-b

Kök:ج-ل-ب—Şeytanın insanlara karşı tüm gücüyle saldırması, onları kuşatması ve üzerine yürümesi anlamındadır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ecleb' fiilinin 'toplamak, bir araya getirmek' ve 'gürültü yapmak, haykırmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ecleb aleyhim' ifadesi, şeytanın kendi ordularını (atlı ve yaya askerlerini) toplayıp insanlara karşı gürültüyle, şiddetle saldırması, onları kuşatması ve üzerlerine yürümesi mecazını taşır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'celb' kökünün 'bir şeyi bir yere çekmek, getirmek' anlamına geldiğini ifade eder. 'İclâb' ise 'gürültü yapmak, bağırıp çağırmak' ve 'bir şeyi bir yere toplamak' anlamlarını içerir. Ayetteki bağlamda şeytanın, insanları saptırmak için tüm imkanlarını seferber etmesi, vesveseleriyle onları kuşatması ve üzerlerine yürümesi anlamında kullanılır.

3وَشَارِكْهُمْş-r-k

Kök:ش-ر-ك—Şeytanın insanların mallarına ve çocuklarına ortak olması, yani onları haram yollara sevk ederek veya kötü ahlakla yetiştirerek bu nimetleri kirletmesi.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'şirk' kökünün 'ortaklık, paydaşlık' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'şârik' fiili, şeytanın insanları haram kazançlara yöneltmek suretiyle mallarına, zina ve gayrimeşru yollarla veya kötü terbiye ile çocuklarına ortak olması mecazını ifade eder. Bu, şeytanın insanları günaha teşvik ederek onların nimetlerini kirletmesidir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'şirk' kavramının Kur'an'da sadece Allah'a ortak koşma anlamında değil, aynı zamanda bir şeyin başka bir şeyle karışması, iç içe geçmesi anlamında da kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'şârik' fiili, şeytanın insanların hayatına, mallarına ve çocuklarına nüfuz ederek, onları kendi kötü niyetleri doğrultusunda etkilemesi ve yönlendirmesi şeklinde bir ortaklığı ifade eder.

4وَعِدْهُمْv-'-d

Kök:و-ع-د—Şeytanın insanlara boş ve aldatıcı vaatlerde bulunması, onları gelecekle ilgili asılsız ümitlere sevk etmesi.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'va'd' kelimesinin 'söz vermek, bir şeyi taahhüt etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'va'd' fiili, şeytanın insanlara dünya hayatında zenginlik, güç, uzun ömür gibi cazip görünen ancak gerçekte boş ve aldatıcı olan vaatlerde bulunmasını ifade eder. Bu vaatler, insanları Allah'ın yolundan saptırmak içindir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'va'd' kavramının Kur'an'da hem hayır hem de şer için kullanılabileceğini, ancak şeytanın vaatlerinin daima aldatıcı ve kötü sonuçlar doğuracağını vurgular. Ayetteki 'va'd' fiili, şeytanın insanlara gelecekle ilgili asılsız ümitler vererek onları günaha teşvik etmesini ve bu yolla onları tuzağına düşürmesini anlatır.

5غُرُورًاğ-r-r

Kök:غ-ر-ر—Şeytanın vaatlerinin sadece bir aldatma, yanıltma ve boş bir kuruntu olduğunu ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'ğurûr' kelimesinin 'bir şeyi olduğundan farklı göstermek suretiyle aldatmak, yanıltmak' anlamına geldiğini belirtir. Şeytanın vaatlerinin 'ğurûr' olması, onların gerçekte hiçbir değeri olmayan, insanı boş ümitlere sevk eden ve sonunda hüsrana uğratan aldatmacalar olduğunu gösterir.

Ebû'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ğurûr'u 'insanın kendisini veya başkasını aldatması, bir şeyi gerçekte olduğundan daha iyi veya daha kötü göstermesi' olarak tanımlar. Ayetteki 'ğurûr' kelimesi, şeytanın insanlara sunduğu tüm vaatlerin, cazip görünse de aslında içi boş, aldatıcı ve insanı felakete sürükleyen birer yanılsamadan ibaret olduğunu vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ğurûr' kavramının Kur'an'da genellikle dünya hayatının geçici cazibesi ve şeytanın insanları bu cazibelerle aldatması bağlamında kullanıldığını belirtir. Şeytanın vaatlerinin 'ğurûr' olması, onların gerçek bir temeli olmayan, insanı yanıltıcı bir güvene sürükleyen ve ahiret saadetinden mahrum bırakan birer illüzyon olduğunu ifade eder.

İsrâ Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(64) (Vestefziz menisteta'te minhüm Bi savtike ve eclib aleyhim Bi haylike ve recilike ve şarikhüm fiyl emvali vel evladi ve ıdhüm* ve ma yaıdühümüşşeytanu illâ ğurura;)

"Onlardan gücünün yettiğini yerinden oynat. Atlıların ve yayalarınla onların üzerine yaygarayı bas! Mallarda ve çocuklarda onlara ortak ol! Ve onlara vaadlerde bulun. Fakat şeytan onlara aldatmadan başka bir şey vaad etmez.” Dünyada iken şeytana aldanan insanlar ahirette ona gidecekler ve “Hani bize bir çok şeyler vaad etmiştin” diyecekler, şeytan ise “Evet, vaad ettim ama şimdi vazgeçtim vaadimden döndüm, siz dünyada iken vaadinden dönmeyecek olana yönelseydiniz” diyecek onlara. İnsanlar malları Allah’ın verdiğini unutarak onları sadece mal oldukları için sevdiklerinden, nefsani olarak mallarına yönelmelerinden, aynı şekilde çocuklarına yönelmelerinden, Hakk’ı unutmalarından, onları Hakk’ın üzerinde bir sevgi ile sevmelerinden onları Hakk’a ortak etmiş olacaklar.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(3)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6