Velev ennâ ehleknâhum bi'ażâbin min kablihi lekâlû rabbenâ levlâ erselte ileynâ rasûlen fenettebi'a âyâtike min kabli en neżille venaḣzâ
Eğer biz onları o Kur'an'dan önce bir azap ile helak etseydik mutlaka, "Ey Rabbimiz! Keşke bize bir peygamber gönderseydin de alçalıp rezil olmadan önce ayetlerine uysaydık" derlerdi.
Eğer biz, onları bundan (peygamber veya Kur'ân'dan) önce bir azab ile yok etseydik, muhakkak "Ey Rabbimiz! bize bir peygamber gönderseydin de, alçak ve rezil olmadan önce âyetlerine uysaydık, olmaz mıydı?" diyeceklerdi.
Bu ayet, peygamber gönderilmeden önce helak edilen kavimlerin ahiretteki mazeretlerini dile getirmelerini konu alır. Anahtar kavramlar, helak, azap, peygamber gönderme, itaat ve zillet gibi temel dinî ve ahlakî temaları dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Helak (هلاك), bir şeyin varlığının sona ermesi, yok olmasıdır. Kur'an'da genellikle Allah'ın gazabıyla bir kavmin veya kişinin cezalandırılması ve varlığının sona erdirilmesi anlamında kullanılır. Bu ayette, peygamber gönderilmeden önce kavimlerin ilahi bir ceza ile yok edilmesi kastedilmektedir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Helak (هلاك) kelimesi, mecazi olarak bir şeyin işlevini yitirmesi, bozulması anlamına da gelir. Ancak bu ayetteki 'ehleknâhum' ifadesi, doğrudan fiziksel bir yok etme, ortadan kaldırma anlamındadır ve ilahi bir cezanın neticesini ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Azap (عذاب), bir şeyi yemekten veya içmekten alıkoyan, acı veren şeydir. Kur'an'da ise genellikle Allah'ın kullarına isyanları sebebiyle verdiği dünyevi veya uhrevi cezaları ifade eder. Bu ayette, peygamber gönderilmeden önce kavimlere isyanları sebebiyle verilen dünyevi bir ceza kastedilmektedir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Azap (عذاب), bedene veya ruha isabet eden her türlü acı ve sıkıntıdır. Ayetteki 'bi-azâbin' ifadesi, helak etmenin bir aracı olarak zikredilmiş olup, bu cezanın acı verici ve yok edici niteliğini vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İrsal (إرسال), bir şeyi serbest bırakmak veya birini bir yere göndermektir. Resul (رسول) ise, bir mesajla gönderilen kişidir. Ayetteki 'erselte' fiili, Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi için peygamber göndermesi eylemini ifade eder ve bu, ilahi rahmetin bir tecellisidir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'irsâl' (gönderme) kavramı, Allah'ın insanlara doğru yolu göstermek ve onları uyarmak için peygamberler aracılığıyla mesajını iletmesini ifade eder. Bu ayette, kavimlerin 'neden bize bir resul göndermedin?' şeklindeki itirazları, peygamberin ilahi rehberlikteki merkezi rolünü vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tebaa (تباعة), bir şeyin arkasından gitmek, onu takip etmektir. Kur'an'da genellikle peygamberlerin getirdiği ilahi emirlere ve ayetlere uymak, onları tasdik etmek anlamında kullanılır. Bu ayette, kavimlerin peygamber gönderilseydi ayetlere uyacaklarına dair iddiaları, itaatin önemini gösterir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): İttiba' (إتباع) kelimesi, sadece fiziksel olarak birinin arkasından gitmek değil, aynı zamanda onun yolunu, öğretisini benimsemek ve ona göre amel etmek anlamını da içerir. Ayetteki 'fenettebia' ifadesi, peygamberin getirdiği ayetlere tam bir teslimiyet ve amel ile uymayı ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Zillet (ذلة), bir şeyin kolay ve yumuşak olması, boyun eğmesi anlamına gelir. İnsanlar için kullanıldığında ise, hor ve hakir olmak, aşağılanmak demektir. Bu ayette, peygamberin getirdiği hidayete uyulmadığı takdirde karşılaşılacak olan manevi ve dünyevi alçalmayı ifade eder.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Zillet (ذلة), kişinin kendi iradesi dışında bir başkasının emrine girmesi, boyun eğmesi ve bu durumdan dolayı aşağılanmasıdır. Ayetteki 'nezille' ifadesi, ilahi rehberlikten mahrum kalmanın ve isyanın bir sonucu olarak ortaya çıkacak olan onursuz ve aşağılayıcı durumu vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hızye (خزية), bir şeyden dolayı utanmak, mahcup olmaktır. Kur'an'da genellikle ahiretteki azabın ve dünyadaki rezilliğin bir sonucu olarak kullanılır. Bu ayette, peygamber gönderilseydi ayetlere uyarak bu dünyada ve ahiretteki rezillikten kurtulacaklarına dair bir mazeret olarak zikredilmiştir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Hızye (خزية), kişinin yaptığı bir şeyden dolayı duyduğu utanç ve pişmanlık halidir. Ayetteki 'nehzâ' ifadesi, zilletle birlikte anılarak, hem dünyevi hem de uhrevi bağlamda yaşanacak olan onur kırıcı ve utanç verici durumu pekiştirir.
Tâ-Hâ Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(Tâ-Hâ, 20/134) “Ondan önce gerçekten Biz onları, azâpla helâk etmiş olsaydık, muhakkak şöyle derlerdi: “Rabbimiz, bize resûl gönderseydin olmaz mıydı? Böylece biz de zelil (rezil) ve rüsva olmadan önce senin Âyetlerine tâbî olsaydık.”