Hac Sûresi 56. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mülk' kelimesinin 'malik olmak, sahip olmak' anlamından türediğini ve Allah için kullanıldığında, O'nun her şey üzerinde mutlak tasarruf ve egemenlik sahibi olduğunu belirtir. Ayetteki 'el-Mülkü yevmeizin lillâh' ifadesi, o gün tüm hükümranlığın yalnızca Allah'a ait olacağını, başka hiçbir varlığın söz sahibi olamayacağını vurgular.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'mülk'ü, bir şey üzerinde hem tasarruf hem de sahip olma yetkisi olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, kıyamet gününde bu yetkinin sadece Allah'a ait olacağı, dünyadaki geçici mülkiyet ve hükümranlıkların sona ereceği ve mutlak gücün O'nda toplanacağı anlamına gelir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'hükm'ün 'ayırmak, karar vermek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yahkumu beynehum' ifadesi, Allah'ın insanlar arasında, amellerine göre adil bir şekilde hüküm vereceğini, haklıyı haksızdan ayıracağını ve nihai kararı verecek tek merci olduğunu gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'hükm'ün 'kazâ' (yargılamak) ve 'fasl' (ayırmak) anlamlarında kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'yahkumu beynehum', Allah'ın o gün insanlar arasında, dünyadaki amellerine göre nihai ve kesin bir yargılama yapacağını, kimin cennete kimin cehenneme gideceğine karar vereceğini mecazi olarak ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hükm' kavramının Kur'an'da hem 'yargılama' hem de 'hikmet' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'yahkumu beynehum' ifadesi, Allah'ın yargılamasının sadece bir karar verme eylemi olmadığını, aynı zamanda mutlak hikmet ve adaletle gerçekleşeceğini, bu yargının kusursuz ve şaşmaz olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'îmân'ın asıl anlamının 'emniyet vermek, güvenmek' olduğunu ve şeriat dilinde 'Allah'ı ve peygamberlerini kalben tasdik etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'âmenû' ifadesi, kıyamet gününde kurtuluşa erecek olanların, dünyada iken Allah'ın birliğine, ahirete ve peygamberlerin getirdiklerine tam bir teslimiyetle inanmış kimseler olduğunu gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'îmân'ın sadece zihinsel bir kabul değil, aynı zamanda kalbi bir tasdik ve güven duygusu olduğunu vurgular. Ayetteki 'âmenû', bu inancın sadece sözde kalmayıp, kişinin hayatına yön veren bir ilke haline gelmesini ifade eder ki bu da salih amellerle bütünleşir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'salih' kelimesinin 'fesadın zıddı' olduğunu ve 'doğru, iyi, uygun' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'es-sâlihât' ifadesi, iman edenlerin sadece inanmakla kalmayıp, bu inançlarının gereği olarak Allah'ın emirlerine uygun, topluma faydalı ve ahlaki değerlere sahip ameller işlemeleri gerektiğini vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'salâh'ın 'bir şeyin doğru ve düzgün olması' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'el-sâlihât', hem bireysel hem de toplumsal açıdan faydalı, doğru ve Allah katında makbul olan her türlü eylemi kapsar. Bu, imanın pratik hayattaki yansımasıdır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'cennet' kelimesinin 'örtmek, gizlemek' kökünden geldiğini ve ağaçların sıklığı nedeniyle yerin görünmemesi anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'cennât' ifadesi, ahiretteki mükafat yerlerinin, dünyadaki bahçelerden çok daha üstün, gözlerden gizlenmiş ve tarifsiz güzelliklere sahip mekanlar olduğunu mecazi olarak anlatır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'cennet'in 'ağaçlarla örtülü bahçe' anlamına geldiğini ve Kur'an'da ahiret yurdu için kullanıldığında, içinde her türlü nimetin bulunduğu, gözlerin görmediği, kulakların duymadığı ve beşer aklının idrak edemeyeceği güzellikleri barındıran mekanları ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'cennâtin na'îm' ise bu cennetlerin özellikle nimetlerle dolu olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'na'îm' kelimesinin 'nimet' kökünden geldiğini ve 'çokluk ve süreklilik ifade eden nimet' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'cennâtin na'îm' ifadesi, cennetlerin sadece bahçelerden ibaret olmadığını, aynı zamanda içinde her türlü maddi ve manevi hazzı, mutluluğu ve refahı barındıran, kesintisiz ve sonsuz nimetlerle dolu mekanlar olduğunu vurgular.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'na'îm'i 'insana lezzet veren, hoş gelen her şey' olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, cennetlerdeki nimetlerin sadece yiyecek ve içecekten ibaret olmadığını, aynı zamanda ruhsal huzuru, sonsuz mutluluğu ve Allah'ın rızasını da kapsayan geniş bir yelpazeyi ifade ettiğini belirtir.