Mü'minûn Sûresi 97. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'Rab' kelimesinin aslen terbiye etmek, bir şeyi aşama aşama kemale erdirmek anlamına geldiğini belirtir. Allah için kullanıldığında, yaratma, rızık verme ve yönetme gibi tüm ilahi sıfatları kapsayan, mutlak sahip ve terbiye edici anlamını taşır. Ayetteki 'Rabbî' ifadesi, bu mutlak güce ve terbiye ediciye yönelişi, O'ndan yardım ve koruma talebini vurgular.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'Rab' kelimesinin lügatte 'sahip, efendi, ıslah eden, terbiye eden' gibi anlamlara geldiğini ifade eder. Allah için kullanıldığında ise, O'nun her şeyin yaratıcısı, yöneticisi ve maliki olduğunu gösterir. Ayetteki nida şekli, kulun acziyetini ve Rabbine olan tam bağımlılığını dile getirir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'avz' kökünün 'iltica etmek, bir şeye tutunarak ondan korunmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'e'ûzü' fiili, kişinin kendi gücünün yetmediği bir şerden, daha güçlü ve koruyucu bir varlığa sığınmasını ifade eder. Burada şeytanın vesveselerinden korunmak için Allah'ın kudretine sığınılma isteği dile getirilir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'avz' kelimesinin 'bir şeye yapışmak, ona tutunmak' manasına geldiğini ve mecazi olarak 'korunmak için birine sığınmak' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki kullanım, şeytanın şerrinden Allah'ın himayesine girme, O'nun koruyuculuğunu talep etme eylemini mecazi bir dille ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'avz' kavramının Kur'an'da genellikle 'Allah'a sığınma' bağlamında kullanıldığını ve bu sığınmanın, dışarıdan gelen bir tehlikeye karşı ilahi koruma arayışı olduğunu vurgular. Ayetteki 'e'ûzü bik' ifadesi, müminin şeytanın olumsuz etkilerinden korunmak için Allah'ın mutlak gücüne ve himayesine olan inancını ve güvenini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hemz' kelimesinin 'bir şeyi sıkıştırmak, dürtmek, itmek' anlamına geldiğini belirtir. Şeytan için kullanıldığında ise, onun insanı günaha teşvik eden, kalbine fısıldayan, kışkırtan ve rahatsız eden vesveselerini ifade eder. Ayetteki 'hemezât' kelimesi, şeytanın bu sinsi ve sürekli dürtmelerinin çokluğunu ve çeşitliliğini gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'hemz'in 'gizlice dürtmek, kışkırtmak, fısıldamak' anlamlarına geldiğini ve şeytanın 'hemezât'ının, insanı günaha sevk eden, kalbe düşen kötü düşünceler ve vesveseler olduğunu açıklar. Ayetteki çoğul kullanımı, şeytanın bu türden pek çok farklı yolla insanı etkilemeye çalıştığını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hemz' kökünün 'gizlice dürtme, kışkırtma, fısıltı' gibi anlamlar taşıdığını ve Kur'an'da şeytanın insanı saptırmak için kullandığı sinsi yöntemleri ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'hemezât' kelimesi, şeytanın bu türden kötü telkinlerinin ve vesveselerinin çok yönlü ve sürekli olduğunu, bu nedenle Allah'a sığınmanın önemini ortaya koyar.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'şeytan' kelimesinin 'şatane' kökünden geldiğini ve 'haktan uzaklaşmak, azmak, isyan etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu nedenle, Allah'ın emrinden uzaklaşan, azgınlaşan her cin veya insana şeytan denir. Ayetteki 'eş-şeyâtîn' çoğulu, bu türden azgın ve saptırıcı varlıkların çokluğunu ve onların kışkırtmalarının geniş kapsamını ifade eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'şeytan' kelimesinin 'şatane' kökünden türediğini ve 'haktan uzaklaşan, azgınlaşan, isyan eden' anlamlarını taşıdığını açıklar. Hem cinlerden hem de insanlardan olabilen bu varlıklar, insanı doğru yoldan saptırmaya çalışır. Ayetteki 'eş-şeyâtîn' ifadesi, bu saptırıcı güçlerin genelini kapsar ve onlardan korunma isteğini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'şeytan' kavramının, insanı Allah'tan uzaklaştıran, kötülüğe ve isyana sürükleyen her türlü güç veya varlık için kullanıldığını belirtir. Bu, sadece cinlerden değil, kötü niyetli insanlardan da olabilir. Ayetteki 'eş-şeyâtîn' kelimesi, bu saptırıcı güçlerin çokluğunu ve müminin onlardan gelecek her türlü zarardan Allah'a sığınma ihtiyacını gösterir.