Furkân Sûresi 3. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ahz' (أخذ) kelimesinin bir şeyi ele geçirmek, sahiplenmek veya benimsemek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'vettehazû' (وَٱتَّخَذُوا۟) kullanımı, müşriklerin Allah'ı bırakıp başka varlıkları ilah olarak benimsemeleri ve onlara tapınmaları eylemini ifade eder ki bu, bir şeyi kendine mal etme ve ona bağlanma anlamındadır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ahz'ın (أخذ) genel olarak bir şeyi elde etmek, almak veya benimsemek olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda ise, bu kelime, müşriklerin Allah'ın ulûhiyetini reddederek, O'nun dışındaki varlıkları ilahlık makamına koyma ve onlara ibadet etme fiilini anlatır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ilah' (إله) kelimesinin, kendisine ibadet edilen, tapınılan ve yüceltilen varlık anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'âliheten' (ءَالِهَةً) ifadesi, müşriklerin Allah'ın dışında, gerçekte ilahlık vasfı taşımayan, ancak kendilerince ilah kabul ettikleri putları ve benzeri varlıkları tanımlar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ilah' (إله) kelimesinin, kendisine yönelinen, sığınılan ve ibadet edilen varlık olduğunu açıklar. Ayetteki 'âliheten' (ءَالِهَةً) kelimesi, müşriklerin Allah'ın dışında, aciz ve yaratılmış olmalarına rağmen, kendilerine taptıkları ve onlardan medet umdukları sahte ilahları ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ilah' (إله) kavramının Kur'an'da mutlak güç ve otorite sahibi, ibadete layık tek varlık olan Allah için kullanıldığını, ancak müşriklerin bu kavramı Allah'ın dışındaki varlıklara atfettiğini belirtir. Ayetteki 'âliheten' (ءَالِهَةً) ifadesi, bu yanlış atfın ve şirkin bir göstergesidir; yani Allah'a ait olan ilahlık vasfının başkalarına verilmesidir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'halk' (خلق) kelimesinin bir şeyi yoktan var etmek veya bir şeyi belirli bir ölçü ve düzene göre meydana getirmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ yahluqûne' (لَّا يَخْلُقُونَ) ifadesi, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, yaratma gücüne sahip olmadıklarını, dolayısıyla gerçek ilah olamayacaklarını açıkça ortaya koyar.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'halk' (خلق) kelimesinin, bir şeyi takdir etmek, ölçmek ve sonra onu icat etmek anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'lâ yahluqûne' (لَّا يَخْلُقُونَ) kullanımı, bu sahte ilahların, en temel ilahi vasıf olan yaratma gücünden mahrum olduklarını, dolayısıyla kendilerinin de yaratılmış varlıklar olduklarını vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'halk' (خلق) fiilinin pasif formu olan 'yuhlaqûne' (يُخْلَقُونَ) kelimesinin, bir başkası tarafından yaratılmış olma durumunu ifade ettiğini açıklar. Ayetteki bu kullanım, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, yaratıcı değil, bilakis yaratılmış olduklarını, dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacaklarını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'halk' (خلق) kelimesinin Kur'an'da hem yaratma fiilini hem de yaratılmış olmayı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 've hum yuhlaqûne' (وَهُمْ يُخْلَقُونَ) ifadesi, sahte ilahların kendi varlıklarını bile kendilerinin yaratmadığını, aksine bir yaratıcı tarafından var edildiklerini, bu durumun onların ilahlık iddialarını çürüttüğünü gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'mülk' (ملك) kökünden türeyen 'yemlikûne' (يَمْلِكُونَ) kelimesinin, bir şeye sahip olmak, onu kontrol etmek ve üzerinde tasarruf yetkisine sahip olmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ yemlikûne' (لَا يَمْلِكُونَ) ifadesi, sahte ilahların ne kendileri için ne de başkaları için zarar veya fayda verme, ölüm, hayat veya yeniden diriltme gibi konularda hiçbir güce ve yetkiye sahip olmadıklarını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mülk' (ملك) kelimesinin, bir şey üzerinde tam yetki ve tasarruf sahibi olmak anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'lâ yemlikûne' (لَا يَمْلِكُونَ) kullanımı, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, en temel insani ihtiyaçlar olan zarar ve fayda üzerinde bile bir kontrol veya güçlerinin olmadığını, dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacaklarını gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'neşr' (نشر) kelimesinin, bir şeyi yaymak, dağıtmak ve ölümden sonra diriltmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'nüşûrâ' (نُشُورًا) ifadesi, sahte ilahların, ölümden sonra insanları yeniden diriltme ve hayat verme gücünden yoksun olduklarını, bu gücün yalnızca Allah'a ait olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'neşr' (نشر) kelimesinin, bir şeyi açmak, yaymak ve özellikle ölümden sonra ruhları bedenlere geri döndürerek diriltmek anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'nüşûrâ' (نُشُورًا) kelimesi, müşriklerin ilah edindikleri varlıkların, ahiret hayatıyla ilgili en temel yetkilerden biri olan yeniden diriltme gücüne sahip olmadıklarını, bu durumun onların ilahlık iddialarını tamamen çürüttüğünü gösterir.