Velleżî yumîtunî śümme yuhyîn(i)
"O, benim canımı alacak ve sonra diriltecek olandır."
"O ki, benim canımı alacak, sonra diriltecektir. "
Şuarâ Suresi'nin 81. ayeti, İbrahim peygamberin Allah'ın kudretini ve ahiretteki dirilişi vurgulayan sözlerini içermektedir. Ayet, ölüm ve diriliş gibi temel ontolojik kavramlar üzerinden Allah'ın mutlak egemenliğini ve ahiret inancının önemini dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mevt' (موت) kelimesini canlının hayatının sona ermesi, ruhun bedenden ayrılması olarak tanımlar. Ayetteki 'yümîtunî' fiili, Allah'ın mutlak kudretiyle canlıyı öldürme eylemini ifade eder ve İbrahim'in Allah'ı hayatın ve ölümün yegane sahibi olarak tanımasını gösterir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, Kur'an'daki 'mevt' kavramının bazen mecazi anlamlar taşıdığını belirtse de, bu ayetteki 'yümîtunî' fiilinin doğrudan ve hakiki anlamda 'canlıyı öldürme' eylemini ifade ettiğini, Allah'ın bu fiili gerçekleştiren tek güç olduğunu vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'ölüm' (mevt) kavramının sadece biyolojik bir son değil, aynı zamanda Allah'ın iradesinin bir tecellisi olduğunu belirtir. 'Yümîtunî' ifadesi, Allah'ın hayat ve ölüm üzerindeki mutlak kontrolünü ve insanın bu döngüdeki acizliğini vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hayat' (حياة) kelimesini 'ölümün zıddı' olarak tanımlar ve 'ihyâ' (إحياء) fiilinin 'canlı kılma, diriltme' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yuhyînî' fiili, Allah'ın ölümden sonra tekrar hayat verme, yani diriltme kudretini ifade eder ve ahiret inancının temelini oluşturur.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'yuhyînî' fiilinin, kıyamet gününde ölülerin tekrar canlandırılması ve hesaba çekilmesi anlamında kullanıldığını açıklar. Bu, Allah'ın kudretinin sadece yaratmakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda yok ettikten sonra yeniden var etme gücüne sahip olduğunu gösterir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hayat' ve 'ihyâ' kavramlarının Kur'an'da hem dünyevi yaşamı hem de ahiretteki dirilişi kapsayan geniş bir anlama sahip olduğunu belirtir. 'Yuhyînî' ifadesi, özellikle ahiretteki yeniden dirilişin Allah'ın mutlak iradesiyle gerçekleşeceğini vurgular.
Şu'arâ Sûresi
“O, benim canımı alacak ve sonra diriltecek olandır.” (26/81)
Bilindiği gibi Ulûl azm peygamberlerden olan İbrâhim (a.s.) mın hayatında bizler için birçok örnekler vardır. Bunlardan biride (ba’sül ba’del mevt) öldükten sonra dirilmedir. Bu ise seyrü sülûk yolunda yaşanması gereken bir aşamadır. Buradaki; ölüm fena fillâh mertebesinde ki külli ölüm değil mahalli ölüm ve dirimdir.
İbrâhim (a.s.) ölülerin nasıl diriltildiğini görmek istediğini bildirmiştir. Bu hususta (Mutmain) olmaya çalışmakta idi, çünkü bu muhteşem hayatın başı ve sonu olan iki oluşum, diriliş ve ölüm, insânlığı, şuurlandığı ilk günlerden itibaren derinden ilgilendirmiştir.
İbrâhim (a.s.) dahi bu hususta müşahedeli bilgiye ulaşmayı istiyordu.
Bu isteği karşısında, Rabb’ı (inanmıyormusun?) o da evet inanıyorum, fakat kalbimin (Mutmein) yani bu hususta güvenle tatmin olmasını istiyorum demişti.
(Öyle ise dört kuş al, onları kendine alıştır.) Tefsirlerdeki rivayetler bu kuşların, (tavus, horoz, karga, güvercin) olduğu yolunda dır. Cenâb-ı Hakk’ın bu dört kuşu tecrübe için belirtmesi tabii ki birçok hikmete bağlıdır.
Bu kuşların üçü (Nefs-i Emmâre) yi biri ise (Nefs-i Levvâme) yi ifade etmektedir.
Tavus; süs ve zîneti, dünya ya bağlılığı, gösterişi.
Horoz; gazab ve hücum kuvvetini.
Karga; düşük adi tabiatı.
Güvercin; hevâ ve hevesi, ifade etmektedir.
İşte bu hadise kişilerde, genelde var olan bu tabiatların öldürülmesinin gerekliliğini açık olarak ifade etmektedir.[23]
وَالَّذِي أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ {الشعراء/82}
“Vellezî atme’u en yagfira lî hatî-etî yevme-ddîn(i)”