Kasas Sûresi 88. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'دعوة' (da'wah) kelimesinin asıl anlamının 'bir şeyi kendine doğru çekmek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'تَدْعُ' (ted'u) fiili ise, Allah'tan başkasına yönelmek, O'na ibadet etmek veya O'ndan yardım dilemek suretiyle şirk koşma yasağını ifade eder. Bu, sadece sözlü bir davet değil, aynı zamanda kalbi bir yönelişi de kapsar.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'دعاء' (du'a) kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını, bu ayette ise 'ibadet' ve 'tapınma' manasına geldiğini belirtir. 'وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ' ifadesi, Allah ile birlikte başka bir varlığa ibadet etme yasağını açıkça ortaya koyar.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'du'a' kavramının Kur'an'daki temel anlamlarından birinin 'Allah'a yönelme, O'ndan yardım dileme' olduğunu vurgular. Bu ayetteki olumsuz kullanım, bu yönelişin yalnızca Allah'a olması gerektiğini, başka bir 'ilah'a yönelmenin ise şirk olduğunu gösterir. Kavram, tevhidin merkezinde yer alır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'إله' (ilah) kelimesinin 'أله' (elihe) kökünden geldiğini ve 'hayran olmak, şaşırmak, sığınmak' anlamlarını taşıdığını belirtir. İlah, kendisine hayran olunan, sığınılan ve ibadet edilen varlıktır. Ayetteki 'إِلَٰهًا آخَرَ' ifadesi, Allah'ın dışında ibadete layık başka hiçbir varlığın olmadığını vurgular.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'إله' kelimesinin 'ibadet edilen' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ' ifadesi, ibadetin yalnızca Allah'a özgü olduğunu, O'ndan başka hiçbir varlığın bu sıfatı taşımadığını kesin bir dille belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ilah' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini inceler. Ona göre 'ilah', 'tapınılan, ibadet edilen, mutlak güç ve otorite sahibi' varlıktır. Ayet, bu 'ilah' sıfatının yalnızca Allah'a ait olduğunu, başka hiçbir varlığın bu konuma layık olmadığını net bir şekilde ortaya koyar.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'هلاك' (helak) kelimesinin 'yok olmak, zeval bulmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ' ifadesi, Allah'ın zatı dışındaki her şeyin fani olduğunu, bir sonu olduğunu ve yok olmaya mahkum olduğunu vurgular. Bu, Allah'ın bekasını ve mutlak varlığını gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'هلاك' kelimesinin 'bir şeyin faydasız hale gelmesi, bozulması ve yok olması' anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, Allah'ın dışındaki tüm varlıkların geçici olduğunu, bir gün sona ereceğini ve yalnızca Allah'ın varlığının kalıcı olduğunu ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'helak' kavramının Kur'an'da genellikle 'yok oluş, mahvoluş, zeval' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'هَالِكٌ' kelimesi, Allah'ın zatı hariç tüm yaratılmışların fani olduğunu, ebedi olmadığını ve bir gün yok olacağını ifade ederek Allah'ın mutlak bekasını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'حكم' (hukm) kelimesinin 'bir şeyi engellemek, mani olmak' kökünden geldiğini ve 'hükmetmek, yargılamak, hikmet sahibi olmak' anlamlarına evrildiğini belirtir. Ayetteki 'لَهُ الْحُكْمُ' ifadesi, mutlak hükümranlığın, yargılama yetkisinin ve otoritenin yalnızca Allah'a ait olduğunu vurgular. O, her şeyin nihai karar vericisidir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'حكم' kelimesinin 'bir şeyi sağlamlaştırmak, muhkem kılmak' ve 'bir konuda karar vermek' anlamlarını taşıdığını açıklar. Ayetteki 'لَهُ الْحُكْمُ' ifadesi, Allah'ın evren üzerindeki mutlak ve nihai otoritesini, kanun koyuculuğunu ve yargılama yetkisini ifade eder. Hiç kimse O'nun hükmüne müdahale edemez.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'حكم' kelimesinin 'adaletle karar vermek' ve 'bir şeyi bağlamak, sağlamlaştırmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanım, Allah'ın mutlak adaletle hükmeden, her şeyin nihai merci olan ve tüm işlerin kendisine döndürüleceği yegane otorite olduğunu gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'رجع' (rac'a) fiilinin 'geri dönmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ' ifadesi, tüm insanların öldükten sonra Allah'a döneceğini, O'nun huzurunda toplanacağını ve hesap vereceğini ifade eder. Bu, ahiret inancının ve hesap gününün bir vurgusudur.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'رجع' kelimesinin 'bir yerden ayrıldıktan sonra tekrar oraya dönmek' anlamını taşıdığını açıklar. Ayetteki 'تُرْجَعُونَ' fiili, insanların dünya hayatından sonra Allah'ın katına, yani ahiret yurduna döneceklerini ve O'nun huzurunda toplanacaklarını ifade eder. Bu, nihai dönüşün ve hesap verme sorumluluğunun altını çizer.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'رجع' fiilinin 'dönüş, geri gelme' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ' ifadesi, tüm varlıkların ve özellikle insanların, dünya hayatının sonunda Allah'a döneceğini, O'nun kudret ve hükmü altına gireceğini ve O'na hesap vereceğini vurgular. Bu, Allah'ın mutlak egemenliğinin bir göstergesidir.