Âl-i İmrân Sûresi 152. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sadaka (صدق) kelimesi, bir şeyin gerçeğe uygun olması, sözün fiile mutabık olması anlamına gelir. Ayetteki 'sadakakumullahü va'dehû' ifadesi, Allah'ın müminlere verdiği zafer vaadinin gerçekleştiğini, sözünün doğru çıktığını ve vaadine sadık kaldığını vurgular. Bu, Allah'ın vaadinin şüphesiz ve kesin olduğunu gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Sadaka (صدق) burada 'gerçekleştirdi, yerine getirdi' anlamındadır. Allah'ın vaadini gerçekleştirmesi, müminlerin başlangıçta düşmanlarını mağlup etmeleriyle somutlaşmıştır. Bu, mecazi olarak 'sözünü doğruladı' şeklinde anlaşılır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Tahussûnehum (تحسّونهم) kelimesi, 'onları öldürüyordunuz, kılıçtan geçiriyordunuz' demektir. Bu, savaşta düşmana karşı üstünlük kurma ve onları etkisiz hale getirme eylemini ifade eder. Ayetteki bağlamda, müminlerin Uhud Savaşı'nın başlangıcında düşmana karşı elde ettikleri zaferi ve onları yok etme gücünü anlatır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hass (حس) kökü, bir şeyi kökünden kazımak, tamamen yok etmek anlamına gelir. Tahussûnehum (تحسّونهم) ifadesi, düşmanı tamamen ortadan kaldırma, onların gücünü kırma ve onları mağlup etme eylemini vurgular. Bu, sadece öldürmek değil, aynı zamanda düşmanın moralini ve savaşma azmini kırmayı da içerir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Feshele (فشل) kelimesi, bir işte zayıflık göstermek, cesaretini kaybetmek ve bu yüzden başarısız olmak anlamına gelir. Ayetteki 'feshiltüm' ifadesi, müminlerin başlangıçtaki zaferden sonra gevşemelerini, disiplini kaybetmelerini ve bu durumun yenilgiye yol açan temel nedenlerden biri olduğunu belirtir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Feshel (فشل), azmin ve kararlılığın zayıflaması, korku ve tereddüt nedeniyle geri adım atılmasıdır. Ayetteki kullanımı, Uhud Savaşı'nda okçuların yerlerini terk etmeleriyle ortaya çıkan disiplinsizliği ve bunun sonucunda düşman karşısında zayıf düşmelerini ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Tenâza'tüm (تنازعتم) kelimesi, karşılıklı olarak bir şeyi çekişmek, ihtilafa düşmek ve anlaşmazlık yaşamak demektir. Ayette, müminlerin savaş stratejisi veya ganimet paylaşımı gibi konularda kendi aralarında çekişmeleri ve bu durumun birliğin bozulmasına yol açması kastedilir. Bu, özellikle okçuların yerlerini terk etme konusundaki anlaşmazlığı işaret eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Nez' (نزع) kökü, bir şeyi yerinden çıkarmak, çekip almak anlamına gelir. Tenâzu' (تنازع) ise karşılıklı çekişme, bir konuda fikir ayrılığına düşme ve bu yüzden birliğin bozulmasıdır. Ayetteki 'tenâza'tüm' ifadesi, müminlerin emir konusunda ihtilafa düşerek ortak hedeften sapmalarını ve bu durumun yenilginin önemli bir sebebi olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Asâ (عصى) kelimesi, emre karşı gelmek, itaatsizlik etmek ve başkaldırmak anlamına gelir. Ayetteki 'asaytüm' ifadesi, müminlerin Peygamber'in (s.a.v.) Uhud Savaşı'ndaki emirlerine, özellikle okçuların yerlerini terk etmeme emrine karşı gelmelerini ve bu itaatsizliğin savaşın seyrini değiştiren kritik bir hata olduğunu belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İsyan (عصيان), Kur'an'da genellikle Allah'ın veya peygamberin emirlerine karşı gelme, ilahi iradeye aykırı hareket etme anlamında kullanılır. Bu ayetteki 'asaytüm', müminlerin Peygamber'in açık emrine uymayarak disiplini bozduklarını ve bunun dini ve ahlaki bir hata olduğunu gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Belâ (بلى) kökü, bir şeyi denemek, sınamak ve tecrübe etmek anlamına gelir. Ayetteki 'liyebteliyeküm' ifadesi, Allah'ın müminleri Uhud Savaşı'ndaki yenilgiyle sınadığını, onların sabırlarını, imanlarını ve Allah'a olan bağlılıklarını test ettiğini gösterir. Bu imtihan, müminlerin zayıf yönlerini ortaya çıkarmak ve onları daha güçlü kılmak içindir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): İbtilâ (ابتلاء), Kur'an'da Allah'ın kullarını çeşitli durumlarla karşılaştırarak onların imanlarını, sabırlarını ve teslimiyetlerini ölçmesi anlamında kullanılır. Uhud Savaşı'ndaki bu yenilgi, müminler için bir imtihan vesilesi olmuş, onların hatalarından ders çıkarmalarını ve gelecekte daha dikkatli olmalarını sağlamıştır.