Âl-i İmrân Sûresi 28. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'أخذ' (ahz) kelimesinin bir şeyi ele geçirmek, almak ve sahiplenmek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yettehiz' (يتخذ) formu ise 'ittihaz' (اتخاذ) babından olup, bir şeyi kendine dost veya veli edinme, onu benimseme ve ona dayanma anlamını pekiştirir. Burada müminlerin kafirleri kendilerine veli edinmemeleri, yani onları dost ve sırdaş tutmamaları emredilmektedir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ittihaz'ın bir şeyi kendine mal etmek, onu bir vasıf veya durum olarak benimsemek olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, müminlerin kafirleri kendilerine veli edinmelerinin, onların yolunu benimsemek ve onlara güvenmek anlamına geleceği ve bunun yasaklandığı anlaşılır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'veli' (ولي) kelimesinin 'yakınlık' ve 'dostluk' anlamlarını taşıdığını belirtir. 'Evliya' (أولياء) ise bunun çoğuludur ve ayette müminlerin kafirleri kendilerine yakın dost, sırdaş ve işlerini emanet edecekleri kişiler olarak görmemeleri gerektiği vurgulanır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'veli' kelimesinin 'yardımcı' ve 'destekçi' anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'evliya' kelimesi, müminlerin kafirleri kendilerine yardımcı ve destekçi edinmemeleri, onlara güvenip dayanmamaları gerektiğini mecazi bir anlatımla ortaya koyar.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'velayet' kavramının Kur'an'da 'yakınlık, dostluk, koruyuculuk ve destek' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu belirtir. Ayetteki 'evliya' kelimesi, müminlerin kafirlerle kuracakları ilişkinin sadece basit bir komşuluk veya alışveriş ilişkisi olmadığını, aksine derin bir güven ve bağlılık ilişkisi anlamına geldiğini ve bunun yasaklandığını gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'v-k-y' kökünün 'bir şeyi zarardan korumak' anlamına geldiğini ifade eder. 'Tettekû' (تتقوا) fiili, 'ittika' (اتقاء) babından olup, bir tehlikeden veya zarardan sakınmak, korunmak için tedbir almak demektir. Ayetteki bağlamda, kafirlerden gelebilecek zararlara karşı müminlerin kendilerini korumaları, yani 'takiyye' yapmaları gerektiği istisnai bir durum olarak belirtilir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'ittika'nın 'korkmak ve sakınmak' anlamında kullanıldığını ve bu sakınmanın genellikle bir tehlikeye karşı olduğunu belirtir. Ayetteki 'tettekû' ifadesi, müminlerin kafirlerin şerrinden veya baskısından korunmak amacıyla dışa dönük bir tavır sergilemelerine izin verildiğini gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'tukât' (تقاة) kelimesinin 'takiyye' (تقية) ile aynı kökten geldiğini ve 'korku veya tehlike anında düşmandan korunmak için dışa farklı bir tavır sergilemek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tukâten' ifadesi, müminlerin kafirlerin zulmünden veya baskısından korunmak amacıyla dışarıdan onlara dost gibi görünmelerine ruhsat verildiğini açıklar.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'tukât'ın 'ittika'nın masdarı olduğunu ve 'korku sebebiyle sakınma' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'illâ en tettekû minhum tukâten' ifadesi, müminlerin kafirlerden gelebilecek bir zarardan korunmak için gösterdikleri bu sakınma halinin, genel yasağın bir istisnası olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'sayr' (صير) kelimesinin 'bir halden başka bir hale geçmek' veya 'bir yere varmak' anlamlarına geldiğini belirtir. 'Masîr' (مصير) ise dönüş yeri, varış noktası demektir. Ayetteki 'ilallahi'l-masîr' ifadesi, tüm varlıkların ve işlerin nihai olarak Allah'a döneceğini, O'nun hükmüne tabi olacağını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'masîr' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'dönüş yeri' ve 'akıbet' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bu kullanım, müminlere Allah'ın gücünü ve her şeyin O'nun kontrolünde olduğunu hatırlatarak, kafirlerle olan ilişkilerinde Allah'ın emirlerine uymaları gerektiği mesajını pekiştirir.