Fâtır Sûresi 28. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Fâtır 28Cüz 22 · Sayfa 437

Fâtır Sûresi 28. Âyet

فاطر

Vemine-nnâsi ve-ddevâbbi vel-en'âmi muḣtelifun elvânuhu keżâlik(e)(k) innemâ yaḣşa(A)llâhe min ‘ibâdihi-l'ulemâ(u)(k) inna(A)llâhe ‘azîzun ġafûr(un)

İnsanlardan, (yeryüzünde) hareket eden (diğer) canlılardan ve hayvanlardan yine böyle çeşitli renklerde olanlar vardır. Allah'a karşı ancak; kulları içinden alim olanlar derin saygı duyarlar. Şüphesiz Allah mutlak güç sahibidir, çok bağışlayandır.

Bu ayet, Allah'ın yaratılışındaki çeşitliliği ve bu çeşitliliğin insan üzerindeki etkisini vurgularken, gerçek anlamda Allah'tan korkanların ilim sahipleri olduğunu belirtir. Ayet, farklı varlık türleri üzerinden Allah'ın kudretini ve ilmin önemini dilbilimsel bir derinlikle işler.

1ٱلنَّاسِe-n-s

Kök:أ ن س—Bu bağlamda, akıl ve idrak sahibi olan insan türünü ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'insan' kelimesinin 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden geldiğini ve insanın diğer varlıklara göre daha sosyal ve ünsiyet kurmaya yatkın olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın yaratılışındaki çeşitliliğin bir parçası olarak insanı diğer canlılardan ayırır ve onun düşünme yeteneğine işaret eder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'insan'ı 'nasiye' (unutmak) kökünden de türetilebileceğini ve insanın unutkan bir varlık olduğunu ifade eder. Ancak ayetteki bağlamda, 'insan' genel olarak akıl sahibi varlık olarak ele alınır ve Allah'ın kudretini idrak etme potansiyeline sahip olanlara vurgu yapar.

2ٱلْأَنْعَـٰمِn-'-m

Kök:ن ع م—Genel olarak deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanları ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'en'âm' kelimesinin Arapçada dört ayaklı evcil hayvanlar için kullanıldığını ve bu hayvanların insanlara fayda sağlayan, rızık ve binek olarak kullanılan varlıklar olduğunu belirtir. Ayetteki 'muhtelifun elvânuhû' (türlü türlü renktedirler) ifadesiyle birlikte, Allah'ın yaratılışındaki çeşitliliğin bu hayvanlar üzerindeki tecellisine dikkat çekilir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'en'âm'ın Kur'an'da genellikle 'nimet' kökünden türeyen bir anlam taşıdığını ve bu hayvanların insanlara Allah tarafından verilmiş bir nimet olduğunu ima ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, bu nimetlerin renklerindeki farklılıklar Allah'ın kudretinin bir göstergesi olarak sunulur.

3مُخْتَلِفٌh-l-f

Kök:خ ل ف—Farklı, çeşitli, birbirine benzemeyen anlamlarına gelir ve yaratılıştaki çeşitliliği vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Halebî, 'ihtilaf' kelimesinin 'hilaf' kökünden geldiğini ve zıtlık, farklılık anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'muhtelifun elvânuhû' ifadesi, insanların, hayvanların ve davarların renklerinin, türlerinin ve özelliklerinin birbirinden farklı olduğunu, bunun da Allah'ın yaratma kudretinin bir delili olduğunu gösterir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'ihtilaf'ın bir şeyin diğerinden ayrılması, farklılaşması olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın yaratılışındaki mükemmel düzen ve çeşitliliğin, aynı tür içinde bile farklılıklar barındırdığını ve bu farklılıkların bir tesadüf eseri olmadığını vurgular.

4يَخْشَىh-ş-y

Kök:خ ش ي—Allah'tan korkmak, O'na saygı duymak ve O'nun azametini idrak etmek anlamındadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'haşyet' kelimesinin 'korku' anlamına geldiğini, ancak bu korkunun bilgi ve idrakle birlikte gelen bir saygı ve tazim korkusu olduğunu belirtir. Ayetteki 'innemâ yahşallâhe min ibâdihil-ulemâu' ifadesi, gerçek korkunun cehaletten değil, Allah'ın azametini ve kudretini bilmekten kaynaklandığını vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'haşyet' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'ın yüceliğini ve kudretini idrak edenlerin duyduğu derin saygı ve huşu ile eş anlamlı kullanıldığını ifade eder. Bu korku, sıradan bir korku değil, bilginin getirdiği bir ürperti ve teslimiyettir. Ayetteki bağlamda, ilim sahiplerinin Allah'a karşı duyduğu bu özel korku, onların üstünlüğünü gösterir.

5ٱلْعُلَمَـٰٓؤُا۟'-l-m

Kök:ع ل م—İlim sahibi olanlar, bilginler; Allah'ın kudretini ve azametini idrak edenler.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'âlim' kelimesinin 'ilim' kökünden geldiğini ve bir şeyi hakkıyla bilen, idrak eden kişi anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ulemâ' ifadesi, sadece bilgi biriktirenleri değil, bu bilgiyi Allah'ın kudretini anlamak ve O'na karşı derin bir saygı duymak için kullananları kasteder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ilim' kavramının Kur'an'da sadece teorik bilgiyi değil, aynı zamanda bu bilginin getirdiği hikmeti ve idraki de kapsadığını vurgular. Ayetteki 'ulemâ', Allah'ın yaratılışındaki mucizeleri ve ayetleri tefekkür ederek O'nun azametini kavrayan ve bu kavrayışla O'na karşı derin bir 'haşyet' duyan kişilerdir.

Fâtır Sûresi

Halkiyette insanlar nasıl çeşitlidir. Hayvanlarda çeşitlidir ve farklı renklidir. “Enfüs” iç âlemlerinde hangi nefsin tesirinde iseler onun tesiri altındadırlar. Nefsi emmarede olan, eti yenmiyen hayvanların rengindedir yani onun ahlakına bürünmüştür. Nefsi levvamede olan eti yenen hayvanların rengine yani ahlakına bürünmüş ve onu kötü ahlakı tesiri altındadır.

Ancak, bu çeşitlilik içinde gerçek ilim sahipleri (ârifler, âlimler) Allah’a karşı derin bir saygı (haşyet) duyarlar. Arifler “nefsini bilen rabbini bilir” ile önce nefislerini sonra rablerini ve oradanda rabb’ül erbab olan Allah c.c. arif olurlar ve derin bir saygı duyarlar.

Kim nefsi emmarenin vehim, hayal ve enaniyetinden vaz geçip. Hakikatinin, Hakk olduğunu idrak ederse Allah c.c. daha önceki varlık günahını bağışlar ve rahmet eder. (Murat Derûni)

Gerçek ilim, sadece naklî bilgi değil, kalbî bir idraktir (marifet).

Allah’tan en çok korkanlar, O’nu en iyi tanıyanlardır (ârifler).^[101]

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(4)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 Mü'minûn Sûresi Zümer Sûresi Kelime-i İshâkiyye